YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtitles

← İyi bir gece uykusu çekmek için bir neden daha

Beyin vücuttaki enerji kaynağının dörtte birini kullanır, lakin bu vücut kütlesinin yüzde ikisine tekabül eder. Peki bu eşsiz organ hayati besinleri nasıl alır, belki de daha da önemlisi, bunlardan nasıl kurtulur? Yapılan yeni araştırmalar bunun uyku ile alakalı olduğunu söylüyor.

Get Embed Code
42 Languages

Showing Revision 36 created 12/03/2014 by Meric Aydonat.

  1. Uyku.
  2. Hayatımızın üçte birini
    bununla harcıyoruz.
  3. Peki bunun ne demek olduğunu
    gerçekten anlayan var mı?
  4. İki bin yıl önce, Galen,

  5. kendisi eski çağda yaşamış
    en önemli
  6. tıbbi araştırmacılardan
    birisidir,
  7. uyanık haldeyken
  8. beynimizin hareket gücünün, özsuyunun,
  9. vücudumuzun diğer
    bölümlerine doğru iletildiğini,
  10. onlara hayat verdiğini, ancak
    beyni kuruttuğunu ileri sürdü,
  11. ve uyuduğumuz zaman
  12. bedenin kalanını dolduran nemin
  13. geri geldiğini,
  14. beyni sulandırdığını
  15. ve zihni tazelediğini düşündü.
  16. Günümüzde bu bize tamamiyle saçma geliyor,
  17. ancak Galen uyku hakkında
  18. her gün yaptığımız bir şeyi
  19. basitçe açıklamaya çalışıyordu.
  20. Hepimiz kendi deneyimlerimize
    dayanarak biliyoruz ki,
  21. uyuduğumuz zaman zihnimiz temizlenir
  22. ve uyumadığımız zaman ise
  23. zihnimiz bulanık kalır.
  24. Şu anda uyku ile ilgili, Galen döneminden
  25. çok daha fazlasını bilmemize rağmen
  26. tüm yaptığımız faaliyetler
    içerisinde neden sadece uykunun
  27. zihin için bu derece muhteşem
    güçlendirici bir özelliğe
  28. sahip olduğunu anlamadık.
  29. Bu nedenle bugün size

  30. bu soruya ışık tutabilecek
  31. son araştırmalardan bahsetmek istiyorum.
  32. Uykunun beynin bazı temel ihtiyaçlarını
  33. karşılayabileceği türden
  34. kolay etkili bir yol,
  35. beynin tüm taleplerini yerine getiren
  36. ve onu kıl payıyla da olsa
  37. diğer tüm organlardan
    ayrılmasını sağlayan eşsiz bir yöntemdir.
  38. Yani gözlemlediğimiz kadarıyla
    tüm bu biyolojik süreç,

  39. bir problemler dizisi
    ve de bu problemlerin
  40. çözümleri olarak düşünülebilir,
  41. ve her organın
    halletmesi gereken ilk sorun
  42. tüm vücut hücrelerini çalıştırmak için
    gerekli olan
  43. besin takviyesinin sürekli
    bir şekilde sağlanmasıdır.
  44. Özellikle bu süreç beyin için
    daha önemlidir;
  45. beyindeki aşırı elektriksel
    faaliyet sonucu
  46. vücudun tüm enerji kaynağının
    dörtte biri kullanılır.
  47. Beynin, vücut kütlesinin
  48. sadece yüzde ikisine
    tekabül etmesine rağmen.
  49. Bu nedenle dolaşım sistemi
  50. vücudun her bir köşesine oksijen ve besin
  51. aktarımını sağlamak için kan damarları yardımıyla
  52. besin dolaşımı problemini çözmektedir.
  53. Bu olayı bu videoda
    bizzat görebilirsiniz.

  54. Burada, canlı bir
  55. farenin beynindeki kan
    damarlarını görüntülüyoruz.
  56. Kan damarları tüm
    beyin hacmini dolduran
  57. karmaşık bir ağ oluşturur.
  58. Bu ağlar beynin yüzeyinde başlar,
  59. ve sonra beyin dokusunun
    derinliklerine inerler
  60. ve de iyice yayılarak, besin ve oksijeni
  61. beyindeki her hücreye ulaştırırlar.
  62. Ayrıca, nasıl ki her bir hücre faaliyete
    geçmek için

  63. besine ihtiyaç duymaktadırlar,
  64. aynı zamanda bu hücreler yan ürün olarak
    atık üretmektedirler
  65. ve bu atığın dışarı atılması
  66. her organın çözmesi gereken
  67. ikinci temel problemdir.
  68. Bu diyagram, bu ihtiyacı karşılamak
    üzere zaman içinde gelişen,
  69. vücudun lenf sistemini gösterir.
  70. Bu vücudun her yanına uzanan
  71. ikinci bir damar ağıdır.
  72. Proteinleri ve diğer atıkları
  73. hücreler arasındaki boşluklardan alır,
  74. onları toplar ve imha edilmek üzere
  75. onları kana gönderir.
  76. Fakat bu diyagrama çok yakın bakarsanız,

  77. pek de mantıklı olmayan
  78. bir şey göreceksiniz.
  79. Eğer bu adamın kafasına yaklaşacak olursak,
  80. orada göreceklerinizden birisi de
  81. beyinde hiç lenf damarının olmadığıdır.
  82. Ama bu hiç mantıklı değil, değil mi?
  83. Yani beyin, aşırı derecede aktif
    bir organ olması nedeniyle
  84. etkili bir şekilde temizlenmesi gereken
  85. büyük miktarda atık üretir.
  86. Ve lenf damarlarının olmaması
  87. vücudun geri kalanının atıkları
    temizlerken
  88. kullandığı yöntemin, beyinde
  89. işe yaramayacağı anlamına geliyor.
  90. Peki o zaman, beyin atık temizleme

  91. problemini nasıl çözüyor?
  92. Görünüşte sıradan olan bu soru,
  93. ekibimizin ilk işe koyulduğu nokta
    olmuştur,
  94. Sinirler ve kan damarları arasından
  95. beynin derinlerine indikçe,
  96. bulduğumuz şey
  97. beynin bu atık temizleme problemine
  98. bulduğu çözüm oldu.
  99. Bu gerçekten umulmadık bir şeydi.
  100. Dahiyane idi,
  101. fakat çok da güzeldi.
  102. Ne bulduğumuzu size anlatayım.
  103. Beynin içerisinde
    beyin omurilik sıvısı diye bilinen

  104. temiz, berrak bir sıvıdan
    oluşan geniş bir havuz var.
  105. Biz buna BOS diyoruz.
  106. BOS beyni çevreleyen boşluğu doldurur
  107. ve beynin içindeki atıklar
  108. BOS'a doğru ilerler,
  109. BOS diye adlandırılan bu sıvı da
    atıklarla birlikte kana karışır.
  110. Bu yöntem, lenf sistemine
  111. oldukça benziyor, değil mi?
  112. Fakat ilginç olan, beynin içinden gelen
  113. sıvı ve atıklar,
  114. gelişigüzel bir şekilde BOS'a doğru
  115. yol almamaktadır.
  116. Onun yerine, bu süreci düzenleyen
    ve kolaylaştıran
  117. özelleşmiş bir tesisat ağı bulunuyor.
  118. Bunu videolarda görebilirsiniz.
  119. Burada, canlı bir farenin beynini
  120. görüntülüyoruz.
  121. Solunuzdaki kare
  122. beynin yüzeyinde olanları gösteriyor.
  123. Ve sağınızdaki kare ise
  124. beyin yüzeyinin altındaki dokularda
  125. neler olduğunu gösteriyor.
  126. Kan damarlarını kırmızı ile işaretledik
  127. ve beyni çevreleyen BOSu ise
  128. yeşil renkte.
  129. Şimdi, bizi şaşırtan şey ise
  130. beynin dışındaki sıvının
  131. dışarıda kalmaması idi.
  132. Bunun yerine, BOS
  133. kan damarlarının
    dış yüzeyleri aracılığıyla
  134. beynin içine geri pompalandı,
  135. ayrıca bu damarların dış yüzeyleri vasıtasıyla
  136. beyne geri pompalanırken,
  137. aslında beyin hücreleri arasındaki
  138. boşluklardan gelen atıkların
  139. temizlenmesine yardımcı oluyordu.
  140. Eğer düşünecek olursak,
  141. kan damarlarının dış yüzeylerinin
    bu şekilde kullanılması
  142. gerçekten çok akıllıca
    tasarlanmış bir yöntemdir,
  143. çünkü beyin sert bir kafatası ile
  144. kuşatılmıştır
  145. ve hücrelerle doludur.
  146. Yani, içinde lenf sistemi gibi
  147. ikinci bir damar kümesi için
    ekstra bir boşluk yoktur.
  148. Buna rağmen, kan damarları
  149. beyin yüzeyinden aşağıya doğru
  150. inip beynin her bir hücresine uzanmaktadır.
  151. Bu da demektir ki sıvı
  152. bu damarların dış yüzeyleri
    boyunca yol alırken
  153. beynin tamamına
    kolayca erişebilir.
  154. Yani bir grup damar ağını,
  155. kan damarlarını, ikinci bir
    damar ağının, lenf sisteminin,
  156. yerini alarak ona ihtiyaç
    duymayacak şekilde
  157. amaca uygun
    hale getirmesi
  158. çok akıllıca bir yol.
  159. Ve hayret verici olan şeyse,
  160. bu gibi bir yöntemle
  161. hücreleri arasındaki atıkları temizleyen
    başka hiçbir organ yok.
  162. Bu tamamen beyne has bir yöntemdir.
  163. Fakat bunlar arasında bulduğumuz

  164. en şaşırtıcı şey,
  165. az önce de size anlattığım gibi
  166. tüm bu sıvının beyne pompalanmasının
  167. sadece uyuyan beyinde gerçekleşmesidir.
  168. İşte, soldaki video
  169. uyanık bir farenin beyninde
  170. ne kadar BOS'un hareket ettiğini gösteriyor.
  171. Neredeyse hiç.
  172. Lakin aynı hayvanda,
  173. uyuması için biraz daha
    beklediğimizde
  174. gördüğümüz şey BOS'un
  175. beyne hücum etmesidir.
  176. Ve aynı zamanda
  177. beyin uykuya daldığında
  178. beyin hücrelerinin ufaldığını,
  179. aralarındaki boşlukların açılarak
  180. sıvının akmasını ve atıkların
  181. temizlenmesini sağladığını keşfettik.
  182. Yani görünüşe göre Galen aslında

  183. uyku halindeyken beyne
  184. sıvının hücum ettiğini yazarken
  185. doğru bir iz üzerindeymiş.
  186. Kendi araştırmamız
    - ki bu 2.000 yıl sonrasıdır -
  187. şunun olduğunu öne sürüyor;
  188. beynimiz uyanık
  189. ve en meşgul halindeyken
  190. hücreleri arasındaki
  191. atıkları temizlemeyi erteler.
  192. Sonra uyuduğunda
  193. ve o kadar meşgul olmadığında
  194. hücreleri arasındaki boşluklarda
  195. gün boyunca biriken
  196. atıkları temizlemek için
  197. bir çeşit temizleme moduna geçer.
  198. Bu aslında biraz siz veya ben gibi.
  199. Haftaiçi zamanımız olmadığında
  200. ufak tefek ev işlerini savsaklarız
  201. ve sonra hafta sonu gelince
    yapmamız gereken
  202. tüm temizlik işleri ile
    boğuşmak zorunda kalırız.
  203. Atık temizlemesi hakkında çok konuştum

  204. ama sağlıklı kalmak için
  205. uyku boyunca beyinden
  206. temizlenmesi gereken atık çeşitleri
  207. konusunda çok ayrıntı vermedim.
  208. Son çalışmaların daha
    çok odaklandığı atık ürün
  209. beyinde sürekli üretilen
  210. bir protein olan amyloid-beta.
  211. Şu anda beynim amyloid-beta üretiyor,
  212. sizinki de öyle.
  213. Fakat Alzheimer hastalarında
  214. amyloid-beta birikir ve beyin hücreleri
  215. arasındaki boşluklarda kümeleşir,
  216. ve normalde olması beklenen
    temizlenme işlemi gerçekleşmez.
  217. İşte bu amyloid-beta birikiminin,
  218. bu korkunç hastalığın gelişmesindeki
  219. önemli nedenlerden
    biri olduğu düşünülüyor.
  220. Bu yüzden uyku ve uyanıklık sırasında
  221. amyloid-beta'nın ne kadar hızlı
  222. temizlendiğini karşılaştırdık.
  223. Ve sonuç olarak
  224. amyloid-beta'nın uyku sırasında
  225. çok daha hızlı temizlendiğini bulduk.
  226. Yani, o zaman uyku,

  227. atık temizleme problemine dair
  228. beynin kullandığı bir çözüm ise,
  229. o zaman bu, bizim amyloid-beta, uyku
  230. ve Alzheimer arasındaki ilişki hakkındaki
  231. düşüncelerimizi önemli
    ölçüde değiştirecektir.
  232. Son yapılan klinik çalışmalar,
  233. Alzheimer hastalığına henüz
  234. yakalanmamış olan hastalar arasında
  235. kötüye giden uyku kalitesi
    ve uyku süresinin
  236. beyinde çok miktarda amyloid-beta
  237. birikmesiyle ilişkili olduğunu gösteriyor.
  238. Fakat bu çalışmalar,
  239. uyku yetersizliğinin veya
    kalitesiz uykunun,
  240. Alzheimer hastalığına
  241. neden olduğunu kanıtlamasa da,
  242. beynin amyloid-beta gibi
  243. atıklardan arınıp
  244. hanesini temiz tutmayı
    başaramaması durumu,
  245. Alzheimer gibi sorunların
    oluşumuna
  246. yol açabileceğini göstermektedirler.
  247. Öyleyse bu araştırmanın bizlere
    söylemek istediği,

  248. uyku hakkında
  249. hepinizin bildiği
  250. ve Galen'in de anladığı bir şey,
  251. uykunun zihni tazelediği ve temizlediği,
  252. ve bu düşüncenin uykunun
    gerçekte ne olduğunun
  253. önemli bir parçasını
    teşkil etmesi mümkündür.
  254. Siz ve ben, uyuruz,
  255. her gece,
  256. ama beyinlerimiz hiç dinlenmez.
  257. Vücudumuz sabitken
  258. ve zihnimiz rüyada bir yerlerde geziniyorken,
  259. beynin zarif mekanizması
  260. yoğun bir şekilde çalışarak
  261. bu inanılmaz derecedeki karmaşık makineyi
  262. temizliyor ve bakımını yapıyor.
  263. Ev işlerimiz gibi,
  264. kirli ve nankör bir iş,
  265. ama çok da önemli.
  266. Evinizde, mutfağınızı bir aylığına
    temizlemeyi
  267. bırakırsanız
  268. eviniz hızlı bir şekilde, tamamiyle
  269. yaşanmaz bir hale gelecektir.
  270. Fakat beyinde, geç kalmanın sonuçları
  271. kirli tezgahların vereceği utançtan
  272. çok daha büyük olabilir.
  273. Çünkü konu beynin temizlenmesi olunca,
  274. zihnin ve bedenin
  275. işlevi ve sağlığı söz konusu.
  276. Ki bu yüzden, bugün beynin
  277. bu çok temel olan
    temizlik fonksiyonlarını anlamak
  278. yarının zihinsel hastalıklarının
    önlenmesinde
  279. ve tedavisinde çok kritik olabilir.
  280. Teşekkür ederim.

  281. (Alkış)