Return to Video

بەستەری نێوان پشیلەی ڕاوکەر و دارستانەکانی مانگرۆڤ

  • 0:01 - 0:03
    (لاسایکردنەوەی پشیلەی ڕاوکەر)
  • 0:05 - 0:08
    ئەمە شێوازی منە لە لاسایکردنەوەی
    پشیلەی ڕاو کردن،
  • 0:08 - 0:11
    کە لە ڕاستیدا، زیاتر لەم شێوەیە دەچێت.
  • 0:13 - 0:15
    (دەنگی تۆمارکراوی پێشینەی پشیلەی ڕاوکەر)
  • 0:17 - 0:21
    ئەوە پشیلە، ئارەزووی ئاو دەکات
  • 0:21 - 0:22
    ئارەزووی ماسی دەکات،
  • 0:22 - 0:28
    کە لە نایابترین و بە بەهاترن سیستەمی
    ژینگەی هەسارەکەمان دەژیت:
  • 0:28 - 0:32
    زەلکاو و دارستانەکانی مانگرۆڤ لە باشور
    و باشوری خۆرهەڵاتی ئاسیا.
  • 0:32 - 0:33
    ئایا زۆر سەرنج ڕاکێشانە ڕاوناکەن؟
  • 0:33 - 0:36
    (پێکەنین)
  • 0:36 - 0:39
    پشیلەکانی ڕاو کردن، یەکێکن لە نزیکەی ٤۰
    جۆری پشیلە کێویەکان.
  • 0:39 - 0:42
    وەک پڵینگ و شێر تەنها زۆر بچوکترە.
  • 0:42 - 0:46
    دەشێت دوو هێندەی پشیلە ماڵیەکانمان بێت.
  • 0:46 - 0:47
    لە ئەندەنوسیا،
  • 0:48 - 0:50
    خەڵک پێی دەڵێن"کۆچینگ باکو"
  • 0:50 - 0:53
    بە وەرگێڕانی وشەیی دەبێت بە
    "پشیلەی دارستانەکانی مانگرۆڤ".
  • 0:53 - 0:57
    بەڵام ئارەزوو دەکەم پێیان بڵێم،
    پڵینگەکانی دارستانەکانی مانگرۆڤ،
  • 0:57 - 1:01
    ئێستا، پشیلە ڕاوچیەکان ناناسین
    وەک چۆن پڵیگەکان دەناسین،
  • 1:01 - 1:05
    بەڵام، ئەوەی فێر بووین ئەوەیە دەشێت
    ئەو پشیلانە لە جۆری سەرەکی بن.
  • 1:05 - 1:08
    بۆ سیستەمی ژینگەی جیهانی،
  • 1:08 - 1:13
    خواستێکی ئاشکرای بەرز لەگەڵ هێڵێکی بەهێزی
    پاراستنی ژینگە.
  • 1:14 - 1:15
    تا ئێستا سەرنجی ڕانەکێشاون؟
  • 1:15 - 1:16
    (پێکەنین)
  • 1:17 - 1:19
    وەک زۆر جۆری هەڕەشە لەسەر،
  • 1:19 - 1:22
    پشیلەکانی ڕاو کردن بە لە دەستدانی
    مۆلگەکانیان هەڕەشەی لێ دەکرێت.
  • 1:22 - 1:26
    بە شێوەیەکی سەرەکی بە هۆی داواکاری
    نێودەوڵەتیمان بۆ ماسی و ڕۆبیان،
  • 1:26 - 1:30
    و، نەهێشتنی دارستان کە نزیکەی
    نیوەی مانگڕۆڤەکان دادەپۆشێت
  • 1:30 - 1:32
    لە باشور و باشوری خۆرهەڵاتی ئاسیا.
  • 1:33 - 1:34
    لە لایەکی ترەوە، مانگۆرڤەرەکان،
  • 1:34 - 1:37
    زیاترن لە شوێنی نیشتەجێبوون
    بۆ پشیلە ڕاوکەرەکان
  • 1:37 - 1:41
    نیشتیمانی چەند جۆرێکی سەیرە،
  • 1:41 - 1:42
    وەک، چەقەڵەکان،
  • 1:42 - 1:44
    کیسەڵەکان
  • 1:44 - 1:46
    باڵندەکانی کەنار دەریا،
  • 1:46 - 1:48
    و، سەگە دەریایەکان.
  • 1:48 - 1:49
    (پێکەنین)
  • 1:50 - 1:52
    هەروەها مانگرۆڤ ڕێگری لە داخورانی
    زەوی دەکات.
  • 1:52 - 1:57
    و، دەکرێن ببن بە یەکەم هێڵی بەرگری
    لە نێوان ڕەشەبای ئاوی، تسۆنامی،
  • 1:57 - 2:00
    و، ملیونان خەڵک کە لە لای ئەو
    دارستانەوە دەژین
  • 2:00 - 2:02
    بۆ ڕۆژ بە ڕۆژ بەردەوام بوونیان لە ژیان.
  • 2:03 - 2:05
    ڕاستیەک وەک ڕازاندنەوەی کێکە..
  • 2:05 - 2:07
    یان دەتوانم بڵێم، زەوی...
  • 2:07 - 2:09
    مانگۆڤەرەکان دەتوانن زەخیرەی
  • 2:09 - 2:12
    ڕێژەی دە هێندەی دووانە ئۆکسیدی کاربۆن بکات
  • 2:12 - 2:14
    بەراورد بە دارستانە خولگەیەکان
  • 2:15 - 2:17
    کەواتە، پاراستنی یەک فەدان لە مانگۆڤەرەکان
  • 2:17 - 2:22
    لەوانەیە هێندەی پاراستنی پێنج یان زیاتری
    دارستانە خولگەیەکان بێت.
  • 2:23 - 2:27
    دەتەوێت شوێن پەنجەی کاربۆن لە تەواوی
    ژیانت بسڕیتەوە؟
  • 2:27 - 2:29
    باشە، دارستانەکانی مانگرۆڤ
  • 2:29 - 2:32
    یەکێک لە باشترین بازدانەکان
    لە بواری پاریزگاری ژینگە
  • 2:34 - 2:37
    ڕاماڵینی دارستانەکان، لە ناوچوون و
    گۆڕانی کەش و هەوا.
  • 2:37 - 2:40
    کێشەی جیهانین کە دەکرێت چارەسەریان بکەین.
  • 2:40 - 2:43
    لە ڕێگەی نرخدان بەو جۆر و
    سیستەمی ژینگەی هەمانە
  • 2:43 - 2:46
    هەروەها کار کردن لەگەڵ کەسانی ناوخۆ
  • 2:46 - 2:47
    کە لەتەنیشتمانەوە دەژین.
  • 2:48 - 2:52
    ئەمە یەکێکە لە سێ ڕووبارەکانی دەلتا
    لە کەناری باشوری هێندستان
  • 2:52 - 2:54
    کە کۆمەڵەگان کۆبونەوە
  • 2:54 - 2:58
    بۆ گۆڕینی ڕووکاری ئەم هەسارەیە و
    ئەگەری گۆڕینی چارەنووسی.
  • 2:59 - 3:00
    بە کەمتر لە دە ساڵ،
  • 3:00 - 3:02
    بە بوونی پشتیوانی نێودەوڵەتی،
  • 3:02 - 3:06
    بەشەکانی داستانی سەر بە دەوڵەت
    و کۆمەڵە ناوخۆکان
  • 3:06 - 3:08
    کار بکەن بۆ گێڕانەوەی
  • 3:08 - 3:13
    زیاتر لا ۲۰۰۰۰ فەدان لە کێڵگەی ماسی
    و ڕوبیانی بێ بەرهەم
  • 3:13 - 3:15
    بۆ دارستانەکانی مانگڕۆڤ.
  • 3:16 - 3:18
    بە نزیکەی پێش پێنج ساڵ،
  • 3:18 - 3:22
    بقەبڵێنە، کێمان دۆزیەوە
    لە مانگڕڤە گێڕاوەکان؟
  • 3:25 - 3:29
    کاتێک وێنەی پشیلەی ڕاوکردنەکانمان
    لەناو دانیشتوانی ناوخۆ دابەش کرد،
  • 3:29 - 3:32
    توانیمان شانازی لە نێوانیان دروست بکەین
  • 3:32 - 3:35
    بە چاودێری کردنی جۆر و سیستەمی ژینگەی
    لە ژێر مەترسی لەناو چوون
  • 3:35 - 3:37
    لە باخچەکانیان.
  • 3:37 - 3:40
    هەروەها توانیمان متمانە لای هەندێک
    خەڵک درووست بکەین
  • 3:40 - 3:43
    بۆ یارمەتیدانیان لە پێشەنگبووی
    گوزەرانی گۆڕاو.
  • 3:43 - 3:45
    دیدەنی سانتۆشی ۱۹ ساڵان بکەن
  • 3:45 - 3:48
    کە، نەک تەنها بوو بە پارێزەرێکی
    بەتوانای ژینگەی
  • 3:48 - 3:50
    لە دوای تەنها ساڵێک کار کردن لەگەڵمان
  • 3:50 - 3:53
    بەڵکو، چەندین ڕاوچی ناوخۆی بەشداری پێ کرد
  • 3:53 - 3:56
    لە یارمەتیدان و پاراستنی پشیلە ڕاوچییەکان.
  • 3:57 - 4:00
    دیدەنی مۆشیی ڕاوچی هۆزەکان بکە،
  • 4:00 - 4:01
    جگە وازهێنان لە ڕاوکردن
  • 4:01 - 4:04
    و، بوو به باشترین پارێزەری ژینگەیە لەلامان
  • 4:04 - 4:06
    هەروەها زانستە کەلتوریەکانی بەکار هێنا
  • 4:06 - 4:11
    بۆ ڕۆشنبیر کردنی تەواوی کۆمەڵگە لە
    ڕاونەکردنی پشیلەی ڕاوکەر، سەگی دەریا
  • 4:11 - 4:13
    و چەندین جۆری هەڕەشەلەسەر
  • 4:13 - 4:16
    کە لە مانگرۆڤەرەکان،
    لە باخچەی پشتەوە دەژین.
  • 4:16 - 4:19
    جووتیارەکانی ماسی و ڕوبیانی وەک ڤێنکات،
  • 4:19 - 4:22
    ئێستا خوازیارن لەگەڵ ئێمە لە بواری
    پاراستنی ژینگە کار بکەن.
  • 4:22 - 4:27
    بۆ تاقیکردنەوەی خزمەتی پاراستنی ژینگەی
    درۆینەی بەردەوام وەک قرژاڵەکانی دەریا،
  • 4:27 - 4:29
    و، تەنانەت لەوانەیە هەنگوینی
    درەختەکانی مانگرۆڤەرەکان.
  • 4:29 - 4:34
    لەوانەیە هاندەرێکیان هەبێ بۆ پاراستن
    و چاندنی مانگرۆڤەکان
  • 4:34 - 4:35
    لە شوێنک کە لێی ونبوون.
  • 4:36 - 4:38
    کارێکی سوودمەندبوونی هاوبەشە
  • 4:38 - 4:42
    بۆ پشیلە ڕاوچییەکان، خەڵکانی
    ناوخۆ و کۆمەڵەی جیهانی.
  • 4:43 - 4:47
    ئەم چیرۆکانە، دەری دەخەن کە هەموومان
    دەتوانین بەشێک بین لە داهاتوو.
  • 4:47 - 4:50
    کە پشیلە ڕاوچیەکان و دارسانە
    لاناوچووەکانی مانگرۆڤ،
  • 4:50 - 4:54
    لەلایەن ڕاوچیەکان خۆیانەوە پارێزراوە
    و گەڕێندراوەتەوە
  • 4:54 - 4:56
    دروست کردنی کۆگایەکانی کاربۆن
  • 4:56 - 5:00
    کە دەتوانێت لە گۆڕانی کاریگەری
    ژینگەی یارمەتیدەر بێت.
  • 5:00 - 5:03
    دەشێت پشیلەی ڕاوکەر بچوک بێت،
  • 5:03 - 5:07
    هیوادارم توانیبێتمان بایەخێکی
    زۆری پێ بدەین.
  • 5:07 - 5:09
    شتێک دەتوانین وەبەرهێنانی تێدا بکەین
  • 5:09 - 5:13
    بۆ یارمەتیدانی بەردەوام بوونی کەمێک
    زیاتری ژیانمان لە سەر زەوی.
  • 5:14 - 5:16
    یان هەروەک هاوڕێکەمان لێرە دەڵێت...
  • 5:17 - 5:20
    (دەنگی پێشینەی تۆمارکراوی پشیلەی ڕاوکەر)
  • 5:20 - 5:21
    سوپاس.
  • 5:21 - 5:26
    (چەپڵە لێدان)
Title:
بەستەری نێوان پشیلەی ڕاوکەر و دارستانەکانی مانگرۆڤ
Speaker:
ئاشوین نایدوو
Description:

دارستانەکانی مانگرۆڤ ڕۆڵێکی گرینگیان هەیە لە پاراستنی تەندروستی هەسارەکە، ڕزگار بوون لە CO2 ی هەوا و بەخشینی شوێن نیشتەجێبونێکی لەبار بۆ چەندین جۆری بوونەوەر. بەڵام ئەم بنکە دەوڵەمەندە لەژێر مەترسی بەردەوامە بەهۆی قر کردنی دارستانەکان و پیشەسازی. لەم ئاخاوتنەدا، ئاشوین نایدوو، دۆستی ژینگەو قسەکەری TED، هەوڵەکانی کۆمەڵگەی باشور و باشوری خۆرهەڵات دەخاتە ڕوو لە پاراستنی دارستانەکانی مانگرۆڤ و. هەمووی بە کەمێک هاوکاری پشیلەی ڕاوکەری ئاڵوز و لەژێر مەترسی لەناوچوون دەبێت.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
05:39

Kurdish subtitles

Revisions