Return to Video

Kim tak naprawdę jesteś? Zagadka osobowości

  • 0:01 - 0:04
    Cóż za intrygująca
    grupa indywidualistów...
  • 0:06 - 0:07
    dla psychologa.
  • 0:07 - 0:08
    (Śmiech)
  • 0:08 - 0:12
    Przez ostatnie kilka dni miałem okazję
  • 0:12 - 0:14
    słuchać waszych rozmów
  • 0:15 - 0:17
    i obserwować wasze interakcje.
  • 0:17 - 0:20
    Chyba mogę powiedzieć,
  • 0:20 - 0:25
    że na sali jest 47 osób,
  • 0:25 - 0:27
    które w tym momencie,
  • 0:27 - 0:32
    wykazują psychologiczne symptomy,
    które chciałbym dziś omówić.
  • 0:32 - 0:33
    (Śmiech)
  • 0:33 - 0:36
    Pewnie chcielibyście wiedzieć, o kim mowa.
  • 0:36 - 0:37
    (Śmiech)
  • 0:37 - 0:39
    Ale zamiast wskazywać palcem,
  • 0:39 - 0:42
    co byłoby nieuzasadnione i nachalne,
  • 0:43 - 0:46
    myślę, że lepiej opowiem wam
    kilka faktów i historii,
  • 0:46 - 0:49
    w których może dojrzycie samych siebie.
  • 0:50 - 0:54
    Zajmuję się badaniami nad dziedziną,
    zwaną psychologią osobowości,
  • 0:54 - 0:58
    która jest częścią nauk o osobowości
  • 0:58 - 1:03
    pokrywającą całe spektrum
    od neuronów po narrację.
  • 1:03 - 1:05
    Próbujemy,
  • 1:06 - 1:07
    na swój sposób,
  • 1:07 - 1:10
    pojąć, jak każdy z nas,
  • 1:11 - 1:12
    każdy z was,
  • 1:12 - 1:15
    jest pod pewnymi względami
  • 1:15 - 1:16
    taki jak wszyscy,
  • 1:17 - 1:18
    jak niektórzy,
  • 1:19 - 1:21
    i jednocześnie jak nikt inny.
  • 1:23 - 1:26
    Możecie o sobie powiedzieć:
  • 1:26 - 1:28
    "Nie jestem intrygujący.
  • 1:30 - 1:35
    Jestem 46. najnudniejszą osobą
    na zachodniej półkuli".
  • 1:36 - 1:38
    Albo możecie o sobie powiedzieć:
  • 1:38 - 1:40
    "Jestem intrygujący,
  • 1:41 - 1:45
    nawet jeśli inni uważają mnie
    za nadętego, kolosalnego durnia".
  • 1:45 - 1:46
    (Śmiech)
  • 1:46 - 1:52
    Ale to właśnie samodzielne rozpoznanie
    własnego nudziarstwa i wrodzonej głupoty
  • 1:52 - 1:57
    sprawiają, że jako psycholog
    jestem głęboko tobą zafascynowany.
  • 1:57 - 2:00
    Pozwólcie wytłumaczyć mi,
    dlaczego tak jest.
  • 2:00 - 2:04
    Jedno z najbardziej wpływowych podejść
    w naukach o osobowości
  • 2:04 - 2:06
    jest znane jako psychologia cech.
  • 2:06 - 2:11
    Przypisuje ona każdemu miejsce
    w pięciu wymiarach o rozkładzie normalnym,
  • 2:11 - 2:18
    które opisują uniwersalne aspekty
    różnic między ludźmi.
  • 2:19 - 2:22
    Kryją się pod akronimem OSEUN.
  • 2:22 - 2:25
    "O" to "otwarty na doświadczenia",
  • 2:25 - 2:28
    w kontraście do osób bardziej zamkniętych.
  • 2:28 - 2:31
    "S" to "sumienność",
  • 2:31 - 2:34
    kontra bardziej niefrasobliwi.
  • 2:34 - 2:39
    "E" to "ekstrawersja"
    w opozycji do introwertyków,
  • 2:39 - 2:42
    "U" - "ugodowość",
  • 2:42 - 2:45
    w kontraście do zdecydowanie nieugodowych.
  • 2:46 - 2:48
    "N" - neurotyczność,
  • 2:48 - 2:51
    w kontraście do tych bardziej wyważonych.
  • 2:52 - 2:56
    Czynniki te mają wpływ na nasz dobrostan,
  • 2:56 - 2:58
    na to, jak potoczy się na nasze życie.
  • 2:59 - 3:01
    Wiemy na przykład,
  • 3:01 - 3:06
    że otwartość i sumienność
    zapowiadają powodzenie w życiu,
  • 3:07 - 3:11
    ale otwarci ludzie osiągają
    ten sukces dzięki śmiałości,
  • 3:11 - 3:13
    i, niekiedy, swojej inności.
  • 3:14 - 3:18
    Sumienni osiągają sukces
    dzięki dotrzymywaniu terminów,
  • 3:18 - 3:22
    wytrwałości, a także odrobiny pasji.
  • 3:24 - 3:28
    Ekstrawersja i ugodowość sprzyjają
  • 3:28 - 3:30
    dobrej współpracy.
  • 3:31 - 3:34
    Ekstrawertycy mnie intrygują.
  • 3:34 - 3:37
    Czasami na zajęciach
    podaję podstawowy fakt,
  • 3:37 - 3:40
    który może rzucić światło
    na ich osobowość.
  • 3:40 - 3:45
    Mówię, że dla dorosłych
    jest praktycznie niemożliwe
  • 3:45 - 3:49
    polizać się w zewnętrzną część łokcia.
  • 3:49 - 3:51
    (Śmiech)
  • 3:51 - 3:52
    Wiedzieliście o tym?
  • 3:54 - 3:58
    Niektórzy z was już próbowali polizać.
  • 3:58 - 3:59
    Ale ekstrawertycy wśród was
  • 4:00 - 4:02
    nie dość, że próbowali,
  • 4:02 - 4:05
    ale udało im się polizać
  • 4:05 - 4:06
    łokieć sąsiada.
  • 4:06 - 4:07
    (Śmiech)
  • 4:07 - 4:09
    To są ekstrawertycy.
  • 4:09 - 4:13
    Pomówmy dokładniej o ekstrawersji,
  • 4:13 - 4:16
    bo jest to ważne i intrygujące,
  • 4:16 - 4:19
    pomaga zrozumieć to,
    co nazywam trzema naturami.
  • 4:19 - 4:23
    Pierwsza to natura biogeniczna,
    nasza neuropsychologia.
  • 4:23 - 4:26
    Druga: socjogeniczna lub druga natura,
  • 4:26 - 4:30
    która dotyczy kulturowych
    i społecznych aspektów życia.
  • 4:31 - 4:38
    Trzecia odpowiada
    za indywidualność, idiosynkrazję,
  • 4:38 - 4:41
    nazywam to naturą "idiogeniczną".
  • 4:41 - 4:42
    Już tłumaczę.
  • 4:45 - 4:48
    Ekstrawertyków charakteryzuje
    potrzeba stymulacji.
  • 4:49 - 4:54
    Stymulację można uzyskać
    dzięki ekscytującym rzeczom:
  • 4:54 - 4:58
    głośnym hałasom, imprezom
    i wydarzeniom towarzyskim podczas TED,
  • 4:58 - 5:01
    widzicie, że ekstrawertycy
    tworzą magnetyczny rdzeń.
  • 5:01 - 5:03
    Zbierają się razem.
  • 5:03 - 5:04
    I widziałem was.
  • 5:04 - 5:07
    Introwertycy wolą spędzać czas
    w spokojniejszych miejscach,
  • 5:08 - 5:09
    tam na drugim piętrze,
  • 5:09 - 5:13
    gdzie mają możliwość
    zmniejszenia poziomu stymulacji,
  • 5:13 - 5:17
    co można opacznie zrozumieć
    jako antyspołeczne zachowanie,
  • 5:17 - 5:20
    co nie musi być prawdą.
  • 5:21 - 5:24
    Po prostu zdajecie sobie sprawę,
    że lepiej wam idzie,
  • 5:25 - 5:30
    kiedy da się obniżyć poziom stymulacji.
  • 5:31 - 5:35
    Czasami stymulacja pochodzi
    z wewnątrz, z ciała.
  • 5:35 - 5:40
    Kofeina działa na ekstrawertyków
    lepiej niż na introwertyków.
  • 5:40 - 5:43
    Kiedy ekstrawertyk
    wchodzi do biura o 9 rano
  • 5:43 - 5:46
    i mówi: "Muszę napić się kawy",
  • 5:46 - 5:47
    to nie żartuje,
  • 5:47 - 5:49
    naprawdę musi.
  • 5:50 - 5:51
    Introwertykom kawa aż tak nie pomoże,
  • 5:51 - 5:54
    szczególnie jeśli po wypiciu kawy
  • 5:55 - 5:56
    czekają ich zadania,
  • 5:56 - 5:59
    które trzeba wypełnić szybko
  • 5:59 - 6:01
    i jest ich wiele.
  • 6:01 - 6:05
    Introwertycy mogą robić wrażenie
    zagubionych w natłoku zadań.
  • 6:06 - 6:07
    Ale to niewłaściwy wniosek.
  • 6:07 - 6:10
    Oto dość intrygujące konsekwencje:
  • 6:10 - 6:12
    nie zawsze jesteśmy tym, kim się wydajemy,
  • 6:12 - 6:16
    co prowadzi do kolejnego punktu.
  • 6:16 - 6:19
    Przedtem powinienem powiedzieć
  • 6:19 - 6:21
    o stosunku seksualnym,
  • 6:21 - 6:24
    ale nie wiem, czy mamy na to czas.
  • 6:24 - 6:26
    Więc, jeśli chcecie...
  • 6:27 - 6:28
    tak, chcecie?
  • 6:28 - 6:29
    Dobrze.
  • 6:29 - 6:30
    (Śmiech)
  • 6:30 - 6:31
    Są prowadzone badania
  • 6:31 - 6:36
    nad częstotliwością stosunków seksualnych
  • 6:37 - 6:41
    wśród mężczyzn, kobiet;
    introwertyków i ekstrawertyków.
  • 6:41 - 6:42
    Pytam was:
  • 6:42 - 6:44
    ile razy na minutę,
  • 6:45 - 6:47
    ojej, przepraszam,
    to badanie na szczurach,
  • 6:47 - 6:49
    (Śmiech)
  • 6:50 - 6:52
    Ile razy na miesiąc
  • 6:55 - 6:58
    introwetyczni mężczyźni uprawiają seks.
  • 6:58 - 7:00
    3.0.
  • 7:00 - 7:02
    Ekstrawertyczni mężczyźni?
  • 7:02 - 7:03
    Więcej czy mniej?
  • 7:04 - 7:05
    Tak, więcej.
  • 7:06 - 7:08
    5.5, prawie dwa razy więcej.
  • 7:09 - 7:12
    Intrawertyczne kobiety: 3.1.
  • 7:12 - 7:13
    Kobiety ekstrawertyczki?
  • 7:13 - 7:17
    Szczerze, jako introwertyczny mężczyzna,
  • 7:17 - 7:19
    co później wytłumaczę,
  • 7:19 - 7:20
    są bohaterkami.
  • 7:21 - 7:23
    7.5.
  • 7:24 - 7:26
    Nie tylko zajmują się
    wszystkimi ekstrawertykami,
  • 7:26 - 7:28
    ale także kilkoma introwertykami.
  • 7:28 - 7:30
    (Śmiech)
  • 7:30 - 7:33
    (Brawa)
  • 7:37 - 7:41
    Ekstrawertycy i introwertycy
    inaczej się komunikują.
  • 7:43 - 7:44
    Ekstrawertycy chcą doświadczyć
  • 7:44 - 7:49
    wielu towarzyskich interakcji
    z przerwami na bliskość.
  • 7:49 - 7:52
    Lubią stać blisko,
    by łatwo się porozumiewać.
  • 7:53 - 7:55
    Podtrzymują kontakt wzrokowy
  • 7:55 - 7:56
    lub wymieniają spojrzenia.
  • 7:57 - 7:58
    Badania wykazały,
  • 7:58 - 8:01
    że używają więcej zdrobnień,
    gdy kogoś poznają.
  • 8:02 - 8:05
    Gdy ekstrawertyk spotka Karola,
  • 8:05 - 8:07
    przerabia go na Karolka, potem Lolka,
  • 8:07 - 8:09
    a później "Loluś, mordo".
  • 8:09 - 8:11
    (Śmiech)
  • 8:11 - 8:14
    Introwertyk będzie trzymał się "Karola",
  • 8:14 - 8:16
    póki sam Karol nie pozwoli
  • 8:16 - 8:20
    na bliższą relację z rozmówcą.
  • 8:20 - 8:23
    Rozmawiamy inaczej.
  • 8:25 - 8:30
    Ekstrawertycy wolą czarno-biały,
    konkretny, prosty język.
  • 8:32 - 8:33
    Introwertycy wolą...
  • 8:34 - 8:40
    i muszę powtórzyć,
    że jestem wielkim introwertykiem.
  • 8:41 - 8:43
    Mówimy inaczej.
  • 8:43 - 8:47
    Preferujemy zdania z bogatym kontekstem,
  • 8:47 - 8:49
    warunkowe,
  • 8:49 - 8:51
    i dwuznaczne.
  • 8:51 - 8:52
    (Śmiech)
  • 8:52 - 8:53
    Mniej więcej.
  • 8:53 - 8:55
    (Śmiech)
  • 8:55 - 8:56
    Tak jakby.
  • 8:56 - 8:57
    (Śmiech)
  • 8:57 - 8:59
    Ogólnie rzecz biorąc.
  • 9:00 - 9:01
    Właśnie tak.
  • 9:02 - 9:04
    Ekstrawertykowi z introwertykiem
  • 9:04 - 9:05
    czasem trudno się dogadać.
  • 9:06 - 9:08
    Pracowałem na kontrakcie z kolegą,
  • 9:08 - 9:11
    który różni się ode mnie we wszystkim.
  • 9:12 - 9:14
    Po pierwsze, ma na imię Tom.
  • 9:14 - 9:16
    A ja nie.
  • 9:16 - 9:17
    (Śmiech)
  • 9:17 - 9:19
    Po drugie, ma 1,96 wzrostu.
  • 9:19 - 9:21
    A ja raczej nie.
  • 9:21 - 9:22
    (Śmiech)
  • 9:22 - 9:26
    Po trzecie, nie ma większego
    ekstrawertyka niż on.
  • 9:26 - 9:28
    Ja jestem bardzo introwertyczny.
  • 9:29 - 9:30
    Przeciążam się tak łatwo,
  • 9:30 - 9:35
    że nie mogę nawet pić kawy
    po trzeciej po południu,
  • 9:35 - 9:38
    bo wieczorem nie zasnę.
  • 9:38 - 9:42
    Do projektu dołączył facet
    o imieniu Michael.
  • 9:43 - 9:47
    I Michael prawie rozwalił projekt.
  • 9:49 - 9:52
    Osoba, która go zaprosiła,
    spytała mnie i Toma:
  • 9:53 - 9:55
    "Co myślicie o Michaelu?".
  • 9:55 - 9:57
    Za chwilę powiem, co odpowiedział Tom
  • 9:57 - 9:59
    klasycznym językiem ekstrawertyka.
  • 10:00 - 10:04
    Oto, jak uszy ekstrawertyka
    usłyszały moją wypowiedz,
  • 10:04 - 10:06
    dość precyzyjnie.
  • 10:06 - 10:10
    Powiedziałem: "Michael
    niekiedy ma tendencję
  • 10:10 - 10:14
    do zachowań, które niektórzy mogą uznać
  • 10:14 - 10:19
    za być może zbyt asertywne
    niż zwykle potrzeba".
  • 10:19 - 10:21
    (Śmiech)
  • 10:22 - 10:23
    Tom przewrócił oczami i powiedział:
  • 10:23 - 10:26
    "Brian, właśnie tak powiedziałem:
  • 10:27 - 10:28
    to gnojek!".
  • 10:28 - 10:30
    (Śmiech)
  • 10:30 - 10:32
    (Brawa)
  • 10:34 - 10:35
    Jako introwertyk
  • 10:35 - 10:40
    mogę delikatnie sugerować
    pewną "gnojkowatość"
  • 10:40 - 10:41
    w jego zachowaniu,
  • 10:41 - 10:44
    ale nie sięgnę po słowo na "g".
  • 10:44 - 10:46
    (Śmiech)
  • 10:47 - 10:48
    Ale ekstrawertyk mówi:
  • 10:49 - 10:51
    "Takie są fakty, co tu owijać w bawełnę".
  • 10:51 - 10:53
    Tutaj się mijamy.
  • 10:53 - 10:57
    Czy należy na to zwracać uwagę?
  • 10:57 - 10:59
    Oczywiście.
  • 10:59 - 11:00
    Trzeba o tym wiedzieć.
  • 11:00 - 11:02
    Czy to już wszystko na nasz temat?
  • 11:03 - 11:05
    Jesteśmy tylko zbiorem cech?
  • 11:06 - 11:07
    Nie, nie jesteśmy.
  • 11:08 - 11:10
    Pamiętajcie, że jesteście tacy jak inni
  • 11:11 - 11:13
    i jak żadna inna osoba.
  • 11:13 - 11:16
    A co z waszą indywidualnością?
  • 11:16 - 11:20
    U Elżbiety czy Jerzego
  • 11:20 - 11:23
    ekstrawertyzm i neurotyczność
    mają cechy wspólne.
  • 11:24 - 11:28
    Ale czy niektóre szczególnie elżbietańskie
  • 11:28 - 11:30
    lub georgiańskie zachowania
  • 11:32 - 11:36
    pozwolą lepiej was zrozumieć
    niż sam zestaw cech?
  • 11:36 - 11:39
    Co sprawia, że was kochamy?
  • 11:39 - 11:42
    Nie za typ osobowości.
  • 11:43 - 11:46
    Niezręcznie mi szufladkować ludzi.
  • 11:47 - 11:50
    Poza tym nie każdy
    zmieści się w szufladzie.
  • 11:51 - 11:53
    Co sprawia zatem, że jesteśmy wyjątkowi?
  • 11:54 - 11:59
    To, co robimy w życiu,
    nasze osobiste projekty.
  • 11:59 - 12:01
    Każdy ma bieżący projekt,
  • 12:01 - 12:04
    o którym nikt tu nie wie.
  • 12:06 - 12:07
    Może dotyczy twojego dziecka,
  • 12:07 - 12:10
    już trzy razy byliście w szpitalu,
  • 12:10 - 12:11
    a lekarze nie wiedzą, co mu jest.
  • 12:13 - 12:15
    A może chodzi o mamę.
  • 12:16 - 12:18
    Zachowujecie się niezgodnie z charakterem.
  • 12:18 - 12:20
    Są to wolne cechy charakteru.
  • 12:22 - 12:25
    Zwykle jesteś ustępliwy,
    ale czasami wykazujesz upór,
  • 12:25 - 12:28
    by pokonać bariery obojętnej administracji
  • 12:29 - 12:30
    w szpitalu,
  • 12:30 - 12:32
    by zrobić coś dla mamy lub dziecka.
  • 12:34 - 12:35
    Czym są te wolne cechy?
  • 12:35 - 12:38
    Pojawiają się, kiedy odgrywamy scenariusz,
  • 12:38 - 12:41
    by posunąć do przodu
    główne projekty życia.
  • 12:42 - 12:44
    To one są najważniejsze.
  • 12:44 - 12:46
    Nie pytaj innych,
    jak by się scharakteryzowali.
  • 12:47 - 12:49
    Zapytaj: "Wokół czego
    obraca się twoje życie?".
  • 12:50 - 12:51
    Wykorzystujemy te wolne cechy.
  • 12:51 - 12:53
    Jestem introwertykiem,
  • 12:53 - 12:57
    ale mój główny projekt to wykładanie.
  • 12:58 - 12:59
    Jestem wykładowcą.
  • 13:00 - 13:02
    I uwielbiam swoich studentów
  • 13:03 - 13:05
    i moją dziedzinę.
  • 13:05 - 13:10
    I nie mogę się doczekać, by opowiedzieć
    o nowych i fascynujących rzeczach,
  • 13:11 - 13:14
    o których marzę im powiedzieć.
  • 13:14 - 13:15
    Więc zachowuję się jak ekstrawertyk,
  • 13:15 - 13:17
    bo o ósmej rano
  • 13:17 - 13:19
    studenci potrzebują odrobiny humoru,
  • 13:19 - 13:22
    nieco zaangażowania, by im pomóc
  • 13:22 - 13:24
    w żmudnych dniach studiowania.
  • 13:24 - 13:26
    Ale musicie być ostrożni,
  • 13:26 - 13:29
    kiedy zbyt długo zachowujecie się
    niezgodnie z charakterem.
  • 13:31 - 13:35
    Czasem sami się wtedy zaniedbujemy.
  • 13:37 - 13:42
    Po okresie zachowania
    pseudo-ekstrawertycznego
  • 13:42 - 13:44
    muszę się zregenerować w samotności.
  • 13:46 - 13:49
    Susan Cain w książce "Ciszej proszę..."
  • 13:49 - 13:52
    wspomina o dziwnym kanadyjskim profesorze,
  • 13:52 - 13:54
    który nauczał na Harvardzie.
  • 13:55 - 13:57
    Podobnie jak on, czasami idę do łazienki,
  • 13:57 - 14:01
    by uciec od pocisków i strzał
    wściekłych ekstrawertyków.
  • 14:01 - 14:02
    (Śmiech)
  • 14:02 - 14:09
    Pamiętam, że pewnego dnia,
    gdy odpoczywałem w kabinie,
  • 14:09 - 14:10
    próbując uniknąć nadmiernej stymulacji,
  • 14:11 - 14:16
    do kabiny wszedł prawdziwy ekstrawertyk,
  • 14:16 - 14:18
    nie do mojej kabiny, a do sąsiedniej,
  • 14:18 - 14:21
    i mogłem słyszeć różnorakie odgłosy,
  • 14:21 - 14:23
    których nienawidzimy we własnym wykonaniu,
  • 14:23 - 14:26
    dlatego spuszczamy wodę
    zarówno podczas, jaki i po.
  • 14:26 - 14:27
    (Śmiech)
  • 14:28 - 14:33
    Nagle ochrypły głos spytał:
  • 14:33 - 14:35
    "Hej, czy to dr Little?".
  • 14:35 - 14:37
    (Śmiech)
  • 14:39 - 14:45
    Jeśli jest coś, co da introwertykowi
    zaparcie na pół roku,
  • 14:45 - 14:47
    to właśnie rozmowy w kibelku.
  • 14:47 - 14:48
    (Śmiech)
  • 14:48 - 14:50
    I właśnie tam się teraz udaję.
  • 14:51 - 14:52
    Nie idźcie za mną.
  • 14:53 - 14:54
    Dziękuję.
  • 14:54 - 14:57
    (Brawa)
Title:
Kim tak naprawdę jesteś? Zagadka osobowości
Speaker:
Brian Little
Description:

Co sprawia, że jesteś sobą? Psycholodzy lubią mówić o naszych cechach lub o określonej charakterystyce, która sprawia, że jesteśmy tym, kim jesteśmy. Ale Brian Little jest bardziej zainteresowany momentami, kiedy wykraczamy poza te schematy. Dzieje się tak, kiedy wymaga tego od nas kultura, a czasami kiedy sami od siebie tego wymagamy. Little analizuje różnice między introwertykami a ekstrawertykami i wyjaśnia, że osobowość może być bardziej plastyczna, niż się zdaje.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
15:15

Polish subtitles

Revisions