YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Dutch subtitles

← De genezende kracht van lezen

Get Embed Code
35 Languages

Showing Revision 19 created 09/02/2019 by Axel Saffran.

  1. Ik wil vandaag praten over hoe lezen
    onze levens kan veranderen
  2. en over de limieten van die verandering.
  3. Ik wil vertellen over hoe lezen
    ons een deelbare wereld kan geven
  4. van krachtige menselijke verbinding.
  5. Maar ook over hoe die verbinding
    altijd maar deels bestaat,
  6. en lezen uiteindelijk een eenzame,
    idiosyncratische onderneming is.
  7. De schrijver die mijn leven veranderde,

  8. was de grote Afro-Amerikaanse
    romanschrijver James Baldwin.
  9. Toen ik opgroeide
    in West-Michigan in de jaren 80
  10. waren niet veel Aziatisch-Amerikaanse
    auteurs bezig met sociale verandering.
  11. Ik denk dat ik me richtte op James Baldwin
  12. om die leegte te vullen,
    om me raciaal bewust te voelen.
  13. Maar misschien omdat ik wist
    dat ik zelf niet Afro-Amerikaans was,
  14. voelde ik me ook getart
    en aangeklaagd door zijn woorden.
  15. Zeker door de volgende woorden:
  16. "Liberalen ... lopen over
    van de juiste principes,
  17. maar missen echte overtuigingen.
  18. Als het menens wordt
    en je van hen verwacht dat ze handelen,
  19. zijn ze er plots niet."
  20. Ze zijn er plots niet.
  21. Ik nam die woorden heel letterlijk.
  22. Waar moest ik mezelf positioneren?
  23. Ik ging naar de Mississipi Delta,

  24. een van de armste gebieden
    in de Verenigde Staten.
  25. Deze plek is gevormd
    door een krachtige geschiedenis.
  26. In de jaren 60 riskeerden Afro-Amerikanen
    hun levens in de strijd voor educatie,
  27. voor het recht om te stemmen.
  28. Ik wou bijdragen aan die evolutie
  29. en jongeren helpen om af te studeren
    en naar de universiteit te gaan.

  30. Toen ik aan de Mississipi Delta aankwam,
  31. was het nog steeds een plek van armoede,
  32. van segregatie,
  33. die nog steeds echt nood had
    aan verandering.
  34. De school waar ik geplaatst werd,

  35. had geen bibliotheek,
    geen studiebegeleider,
  36. maar wel een politieagent.
  37. De helft van de leerkrachten
    waren invalleraren
  38. en als studenten slaags raakten,
  39. stuurde de school hen
    naar de lokale gevangenis.
  40. Op deze school leerde ik Patrick kennen.

  41. Hij was 15 en twee keer blijven zitten,
    hij zat in de tweede klas.
  42. Hij was stil en in zichzelf gekeerd,
  43. alsof hij altijd diep nadacht.
  44. Hij haatte het om anderen te zien vechten.
  45. Ik zag hem ooit eens tussen twee meisjes
    in gaan staan toen ze vochten,
  46. waardoor hij op de grond geworpen werd.
  47. Patrick had slechts één probleem.
  48. Hij kwam niet naar school.
  49. Hij zei dat school soms
    te deprimerend was,
  50. omdat men altijd vocht
    en de leerkrachten vertrokken.
  51. Bovendien had zijn moeder twee banen
    en was ze te moe om hem te doen gaan.
  52. Dus maakte ik het mijn taak
    hem naar school te doen komen.
  53. Omdat ik gek was en 22
    en vurig optimistisch,
  54. was mijn strategie opdagen voor zijn huis
    met de vraag: "Hey, kom je naar school?"
  55. Die strategie werkte gek genoeg.
  56. Hij begon elke dag naar school te komen.
  57. Hij bloeide open in mijn les.
  58. Hij schreef poëzie, hij las boeken.
  59. Hij kwam elke dag naar school.
  60. In dezelfde periode

  61. waarin ik begrepen had
    hoe tot Patrick door te dringen,
  62. mocht ik rechten gaan studeren
    aan Harvard.
  63. Opnieuw moest ik me de vraag stellen:
    waar positioneer ik mezelf?
  64. Waar plaats ik mijn lichaam?
  65. Ik kwam tot de conclusie
  66. dat de Mississipi Delta een plek is
    waar mensen die geld hebben,
  67. mensen die kansen hebben --
  68. die mensen vertrekken.
  69. De mensen die achterblijven,
    hebben de kans niet om te vertrekken.
  70. Ik wou niet iemand zijn die vertrok.
  71. Ik wou iemand zijn die bleef.
  72. Tegelijkertijd was ik eenzaam en moe.
  73. Ik overtuigde mezelf ervan
    dat ik meer zou kunnen veranderen,
  74. op een grotere schaal,
    met een prestigieus rechtendiploma.
  75. Dus vertrok ik.
  76. Drie jaar later,

  77. toen ik op het punt stond
    om af te studeren,
  78. belde een vriend me op
  79. om me te vertellen dat Patrick
    iemand gedood had in een gevecht.
  80. Ik was er kapot van.
  81. Een deel van me geloofde het niet,
  82. maar een ander deel wist dat het waar was.
  83. Ik nam het vliegtuig om Patrick te zien.
  84. Ik bezocht hem in de gevangenis.
  85. Hij vertelde me dat het waar was,
  86. dat hij iemand gedood had.
  87. Meer wou hij er niet over zeggen.
  88. Ik vroeg hem wat er gebeurd was op school
  89. en hij zei dat hij gestopt was
    in het jaar nadat ik vertrokken was.
  90. Toen wou hij me iets anders vertellen.
  91. Hij keek naar beneden en zei
    dat hij vader was van een meisje,
  92. dat nog maar pas geboren was.
  93. Hij had het gevoel
    dat hij haar gefaald had.
  94. Dat was het; ons gesprek
    was haastig en stuntelig.
  95. Toen ik de gevangenis verliet,
    zei een stem binnenin mij:

  96. "Kom terug.
  97. Als je nu niet terugkomt,
    dan kom je nooit meer terug."
  98. Dus studeerde ik af en ging ik terug.
  99. Ik ging terug om Patrick te zien,
  100. om te kijken of ik hem
    kon helpen met zijn rechtszaak.
  101. Toen ik hem die tweede keer zag,
    dacht ik dat ik een geweldig idee had.
  102. Ik zei: "Patrick, waarom schrijf je
    geen brief naar je dochter,
  103. zodat je aan haar kunt blijven denken?"
  104. Ik gaf hem een pen en een blad papier
  105. en hij begon te schrijven.
  106. Maar toen ik het blad papier zag
    dat hij me teruggaf,

  107. was ik geschokt.
  108. Ik herkende zijn handschrift niet
    en hij had domme spelfouten gemaakt.
  109. Als leerkracht wist ik
  110. dat een student enorm kon verbeteren
  111. in een heel korte periode,
  112. maar ik had nooit gedacht dat een student
    enorm achteruit kon gaan.
  113. Nog meer pijn deed het me,
  114. om te lezen wat hij
    aan zijn dochter geschreven had.
  115. Hij had geschreven:
  116. "Sorry voor mijn fouten.
    Het spijt me dat ik er niet voor je ben."
  117. Dit was alles wat hij haar
    meende te kunnen zeggen.
  118. Ik vroeg mezelf af hoe ik hem ervan
    kon overtuigen dat hij meer te zeggen had,
  119. dat hij kanten heeft waarvoor
    hij zich niet hoeft te excuseren.
  120. Ik wou dat hij voelde
  121. dat hij heel wat meer
    met zijn dochter te delen had.
  122. Elke dag gedurende de zeven maanden daarop

  123. bezocht ik hem en nam ik boeken mee.
  124. Mijn draagtas werd een kleine bibliotheek.
  125. Ik bracht boeken van James Baldwin mee,
  126. van Walt Whitman en C.S. Lewis.
  127. Ik bracht gidsen mee over bomen en vogels
  128. en het boek dat zijn favoriet zou worden:
    het woordenboek.
  129. Op sommige dagen
  130. zaten we uren in stilte,
    terwijl we allebei lazen.
  131. Op andere dagen
  132. lazen we samen poëzie.
  133. We begonnen met het lezen
    van haiku's, honderden haiku's,

  134. bedrieglijk eenvoudige meesterwerken.
  135. Dan vroeg ik hem om me
    zijn favoriete haiku's te tonen.
  136. Sommige daarvan zijn best grappig.
  137. Deze, bijvoorbeeld, van Issa:
  138. "Geen zorgen, spinnen.
    Ik houd het huis slordig schoon."
  139. Of deze: "De halve dag geslapen,
    niemand heeft me gestraft!"
  140. Deze prachtige haiku gaat dan weer
    over de eerste dag van sneeuwval:
  141. "Herten die de eerste vorst
    van elkanders vacht likken."
  142. Er is iets mysterieus en prachtigs,
  143. alleen al aan hoe een gedicht eruitziet.
  144. De spaties zijn even belangrijk
    als de woorden zelf.
  145. We lazen een gedicht van W.S. Merwin,

  146. dat hij geschreven had toen hij
    zijn vrouw in de tuin had zien werken
  147. en besefte dat ze de rest van hun leven
    samen zouden doorbrengen.
  148. "Laat me me inbeelden dat we terugkomen
  149. wanneer we dat willen
    en dat het lente zal zijn.
  150. We zullen niet ouder zijn
    dan we ooit waren.
  151. Het versleten verdriet zal verlicht zijn
    zoals de vroege wolk
  152. waarin de ochtend
    langzaam tot zichzelf komt."
  153. Ik vroeg Patrick naar zijn favoriete regel
    en hij reciteerde deze:
  154. "We zullen niet ouder zijn
    dan we ooit waren."
  155. Hij zei dat het hem deed denken
    aan een plek waar de tijd stilstaat,
  156. waar de tijd geen belang meer heeft.
  157. Ik vroeg hem of hij zo'n plek had,
    waar de tijd eeuwig duurt.
  158. Hij zei: "Bij mijn moeder."
  159. Wanneer je een gedicht leest
    in het gezelschap van iemand anders,
  160. verandert de betekenis van dat gedicht.
  161. Het wordt iets persoonlijks,
    voor die persoon en voor jou.
  162. Daarna lazen we boeken, zo veel boeken.

  163. We lazen de autobiografie
    van Frederick Douglass,
  164. een Amerikaanse slaaf die zichzelf
    heeft leren lezen en schrijven
  165. en die uit zijn ketenen ontsnapte
    dankzij zijn geletterdheid.
  166. Toen ik opgroeide, zag ik hem als een held
  167. en voor mij was dit verhaal
    er een van aanmoediging en hoop,
  168. maar Patrick kreeg er
    een paniekerig gevoel door.
  169. Hij fixeerde zich op een verhaal waarin
    Douglass vertelde hoe, met Kerstmis,
  170. bazen hun slaven gin gaven
  171. om hen te bewijzen
    dat ze geen vrijheid aankonden,
  172. omdat de slaven dan
    over de velden heen strompelden.
  173. Patrick betrok dit op zichzelf.
  174. Hij zei dat sommige mensen
    in de gevangenis, net zoals slaven,
  175. niet over hun toestand willen nadenken,
  176. omdat het te pijnlijk is.
  177. Te pijnlijk om aan het verleden te denken,
  178. te pijnlijk om te denken
    aan hoe ver we te gaan hebben.
  179. Zijn favoriete regel was de volgende:

  180. "Eender wat, maakte niet uit wat,
    om te stoppen met denken!
  181. Het was het eeuwige denken
    aan mijn toestand dat me kwelde."
  182. Patrick vond Douglass moedig
    omdat hij schreef en bleef nadenken.
  183. Hij wist echter niet hoeveel hij
    voor mij op Douglass leek,
  184. zoals hij bleef lezen,
    ook al deed het hem panikeren.
  185. Hij had het boek eerder uit dan ik,
  186. lezend op een betonnen trap zonder licht.
  187. Daarna lazen we
    een van mijn favoriete boeken:

  188. Gilead van Marilynne Robinson,
  189. dat geschreven is als een lange brief
    van een vader aan zijn zoon.
  190. Hij hield van deze regel:
  191. "Ik schrijf dit deels om je te zeggen
  192. dat als je je ooit afvraagt
    wat je in je leven bereikt hebt ...
  193. je een godsgeschenk voor me geweest bent,
  194. een mirakel, nog meer dan een mirakel."
  195. Iets in die woorden, de liefde,
    het verlangen, de stem erin,

  196. maakte dat Patrick weer wou schrijven.
  197. Hij vulde schrift na schrift
  198. met brieven aan zijn dochter.
  199. In die mooie, gedetailleerde brieven
  200. beeldde hij zichzelf en zijn dochter in,
    al kanoënd op de Mississipi.
  201. Hij beeldde zich in
    hoe ze een bergrivier vonden
  202. met prachtig helder water.
  203. Wanneer ik Patrick zag schrijven,
  204. vroeg ik aan mezelf
  205. en nu ook aan jullie allen:
  206. wie van jullie heeft een brief geschreven
    aan iemand die je hebt teleurgesteld?
  207. Het is nu eenmaal veel gemakkelijker
    om niet aan die mensen te denken.
  208. Maar Patrick confronteerde zichzelf
    elke dag met zijn dochter
  209. en hield zichzelf verantwoordelijk
    ten opzichte van haar,
  210. met elk woord dat hij schreef
    met intense concentratie.
  211. In mijn eigen leven

  212. wou ik me ook zo blootstellen.
  213. Je zo blootstellen,
    onthult de kracht van je hart.
  214. Laat me even een stap terugzetten
    en een onaangename vraag stellen.
  215. Wie ben ik om het verhaal
    van Patrick te vertellen?
  216. Patrick is degene
    die geleefd heeft met deze pijn.
  217. Ik heb geen dag in mijn leven
    honger geleden.
  218. Ik heb hier veel over nagedacht,
  219. maar dit verhaal
    gaat niet alleen over Patrick.
  220. Het gaat over ons,
    over de ongelijkheid tussen ons.
  221. De wereld van overvloed
  222. waarvan Patrick en zijn ouders
    en zijn grootouders
  223. afgesloten zijn.
  224. In dit verhaal vertegenwoordig ik
    die wereld van overvloed.
  225. In het vertellen van dit verhaal
    wou ik mezelf niet verbergen,
  226. noch de macht die ik wel degelijk bezit.
  227. Met het vertellen van dit verhaal
    wou ik die macht blootleggen,

  228. om vervolgens te vragen:
  229. hoe verminderen we de afstand tussen ons?
  230. Lezen is één manier
    om die afstand te overbruggen.
  231. Het geeft ons een stil universum
    dat we samen kunnen delen,
  232. dat we allen in gelijke mate kunnen delen.
  233. Je vraagt je nu waarschijnlijk af
    wat er met Patrick gebeurd is.

  234. Heeft lezen zijn leven gered?
  235. Ja en neen.
  236. Toen Patrick de gevangenis verliet,
    was zijn dagelijks leven ondraaglijk.
  237. Werkgevers wezen hem af
    omwille van zijn strafblad.
  238. Zijn beste vriendin, zijn moeder,
    stierf op 43-jarige leeftijd
  239. door een hartziekte en diabetes.
  240. Hij is dakloos geweest
    en heeft honger geleden.
  241. Mensen zeggen vele dingen over lezen
    die mij overdreven lijken.

  242. Geletterd zijn weerhield hem er niet van
    om gediscrimineerd te worden.
  243. Het heeft niet voorkomen
    dat zijn moeder stierf.
  244. Dus hoe kan lezen helpen?
  245. Ik heb een aantal antwoorden
    om vandaag mee te eindigen.
  246. Lezen verrijkte zijn innerlijke leven

  247. met mysterie, met verbeeldingskracht,
  248. met schoonheid.
  249. Lezen gaf hem beelden
    die hem vreugde boden:
  250. berg, oceaan, hert, vorst.
  251. Woorden die smaken naar
    een vrije, natuurlijke wereld.
  252. Lezen gaf hem een taal
    om uit te drukken wat hij verloren had.
  253. Hoe prachtig zijn deze regels
    van de dichter Derek Walcott?
  254. Patrick leerde dit gedicht van buiten:
  255. "Dagen die ik vasthield,
  256. dagen die ik verloren ben,
  257. dagen die ontgroeien, zoals dochters,
  258. aan mijn herbergende armen."
  259. Lezen leerde hem zijn eigen moed kennen.

  260. Herinner je dat hij de boeken
    van Frederick Douglass bleef lezen,
  261. ook al was het pijnlijk.
  262. Hij bleef bewust, ook al deed het pijn.
  263. Lezen is een vorm van denken.
  264. Daarom is het moeilijk om te lezen,
    omdat we moeten denken.
  265. Patrick koos ervoor om te denken,
    eerder dan om niet te denken.
  266. Tot slot gaf lezen hem een taal
    om tegen zijn dochter te spreken.
  267. Lezen inspireerde hem om te schrijven.
  268. De link tussen lezen
    en schrijven is zo krachtig.
  269. Wanneer we beginnen met lezen,
    beginnen we woorden te vinden.
  270. Hij vond de woorden om zich
    hen beiden samen in te beelden.
  271. Hij vond de woorden
  272. om haar te zeggen
    hoeveel hij van haar hield.
  273. Lezen veranderde ook de relatie
    die we met elkaar hadden.

  274. Het gaf ons de gelegenheid tot intimiteit,
  275. om verder te kijken
    dan onze eigen gezichtspunten.
  276. Bovendien veranderde lezen
    onze ongelijke relatie
  277. in een van tijdelijke gelijkheid.
  278. Als je iemand leert kennen als lezer,
  279. leer je hem voor de eerste keer kennen,
  280. opnieuw.
  281. Je kan niet weten
    wat zijn favoriete regel zal zijn,
  282. wat voor herinneringen
    en persoonlijk verdriet hij heeft.
  283. Je wordt geconfronteerd met de ultieme
    privacy van zijn innerlijke leven.
  284. Vervolgens vraag je je af:
    waaruit bestaat mijn innerlijke leven?
  285. Wat daarvan is de moeite waard
    om te delen met iemand anders?
  286. Ik wil afsluiten ...

  287. met enkele van mijn favoriete zinnen uit
    de brieven van Patrick aan zijn dochter.
  288. "De rivier is obscuur op sommige plekken,
  289. maar licht schijnt
    doorheen de spleten van de bomen ...
  290. Aan sommige takken
    hangen volop moerbeien.
  291. Je strekt je arm uit
    om enkele te plukken."
  292. Of deze schattige brief,
    waarin hij schrijft:
  293. "Sluit je ogen en luister
    naar de klanken van de woorden.
  294. Ik ken dit gedicht van buiten
  295. en ik zou het fijn vinden
    als jij het ook kent."
  296. Enorm bedankt, iedereen.

  297. (Applaus)