YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtitles

← Katil balina sürüsünün harika büyükanneleri - Darren Croft

Get Embed Code
17 Languages

Showing Revision 9 created 01/12/2019 by Gözde Zülal Solak.

  1. Pasifik'in kuzey batısının
    fırtınalı kıyılarının ötesindeki

  2. soğuk sularda katil balina sürüleri yaşar.
  3. Her aile burada genelde bir üyesi,
  4. en bilgili avcısı olan
  5. büyükanneler sayesinde
  6. yaşamını sürdürür.
  7. Bu aile reisi dişiler 80 sene
    ya da daha fazla süre yaşarlar,

  8. erkeklerse 30'larında ölürler.
  9. Katil balinalar her ana okyanusta
    yaşamalarına rağmen,
  10. yakın zamana kadar haklarında
    pek az şey biliyorduk.
  11. Hayatlarının detayları bilim insanları
    tarafından araştırılmamıştı,
  12. ta ki Balina Araştırma Merkezi
    adındaki organizasyon
  13. 1976'da Washington eyaleti
    ve British Columbia yakınlarında
  14. tek bir popülasyonu araştırmaya
    başlayıncaya dek.
  15. Devam eden çalışmaları sayesinde
  16. Güney Sakinleri diye bilinen
    bu balinalar hakkında
  17. pek çok şey öğrendik.
  18. Daha fazla şey öğrendikçe
  19. bu popülasyonun yaşlılarının oynadığı
    hayati rol odağa yerleşti.
  20. Her büyükanne yaşamına
    bir yavru olarak başlar,

  21. annesinin aile grubu içinde
    veya ana erkil olarak doğar.
  22. Aile her şeyi birlikte yapar,
  23. avlanma ve oynama, hatta kendilerine
    has çağrı setiyle iletişim kurma.
  24. Hem kızlar, hem de oğullar bütün
    yaşamlarını annenin ailesi ile geçirir.
  25. Bu genç balinalar sadece yakınlarıyla
    birlikte oluyor anlamında değildir.

  26. Kendi özel çağrıları yanında,
  27. ana erkil aile yakınındaki
    ailelerle diyalekt paylaşır
  28. ve düzenli olarak sosyalleşirler.
  29. Bir dişi 15 yaşlarına eriştiğinde
  30. bu toplantılar diğer
    gruplardan erkeklerle
  31. çiftleşmek için bir imkân sağlar.
  32. İlişki çiftleşmekten öteye gitmez —
  33. dişi ve yavruları aile ile kalır,
  34. erkek de kendi annesine döner.
  35. Yaklaşık 40 yaşlarına kadar

  36. ortalamada altı senede bir yavru doğurur.
  37. Sonra menapoza girer —
  38. bu, hayvanlar aleminde
    neredeyse hiç yoktur.
  39. Aslında insanlar, katil balinalar
    ve birkaç balina türü daha
  40. dişileri üremeyi bitirdikten
    sonra yıllarca yaşamaya
  41. devam eden tek türlerdir.
  42. Menapozdan sonra

  43. büyükanneler Güney Sakinleri'nin
    ana besin kaynağı
  44. olan somon avlamada liderlik ederler.
  45. Kışın büyük bir bölümünde
    açıkta araştırma yaparak
  46. somona diğer balıklarla katkı sağlarlar.
  47. Ancak somon yumurtlamak için sürüyle
    kıyıya yaklaştığında
  48. katil balinalar takip eder.
  49. Aile reisi dişi genç balinalara
  50. nerede en verimli balık alanlarını
    bulacağını gösterir.
  51. Aynı zamanda yakaladığı somonların
    %90'ınını paylaşır.
  52. Her geçen sene
  53. katkıları daha hayati hâle gelir:
  54. Fazla avlanma ve habitat yıkımı
    somon popülasyonlarını azaltarak
  55. balinaları hep açlık riskine
    yakın hâle getirir.
  56. Büyükannelerin uzmanlıkları

  57. aileleri için yaşam ve ölüm arasındaki
    fark anlamına gelebilir –
  58. peki neden yavru doğurmayı bırakırlar?
  59. Bir dişi için üremeye devam etmek
    her zaman daha avantajlıdır,
  60. mevcut çocuklarına
    ve torunlarına bakıyor olsa bile.
  61. Birkaç özel durum bu denklemi
    katil balinalar için değiştiriyor.
  62. Ne oğulların
    ne de kızların aile kökenlerini

  63. terk etmemesine çok nadir rastlanır —
  64. neredeyse tüm hayvan türlerinde
  65. bir ya da iki cins ayrılır.
  66. Bunun anlamı şudur,
    dişi katil balina yaşlandıkça
  67. ailesinin büyük bir bölümünü
  68. çocukları ve torunları oluşturur,
  69. daha uzak akrabalarsa ölür.
  70. Yaşlı dişiler gruba genç dişilerden
    daha yakın oldukları için
  71. bütün aile ile ilgilenmeleri daha iyidir,
  72. buna karşılık genç dişiler
    üremeyle ilgilenmelidir.
  73. Katil balina çevresinde

  74. her yeni yavru sınırlı,
    bölüşülen kaynaklarla
  75. yeni bir can beslemektir.
  76. Yaşlı dişi ailesine yük olmadan
    genlerini yetişkin oğullarını
  77. destekleyerek geçirebilir,
  78. bu oğullar diğer ailelerin
    yetiştireceği yavrulara baba olur.
  79. Bu, dişilerin orta yaşta
    tamamen üremeyi durdurmak üzere
  80. evrim geçirmelerinin nedeni olabilir.
  81. Büyükannelerin katkıları olsa bile

  82. Güney Sakinleri katil balinaların
    çoğunlukla somon düşüşünden
  83. dolayı türleri tehlike altındadır.
  84. Onları yok oluştan kurtarmak
    için somon popülasyonlarını
  85. eski hâline getirmek üzere
    acilen yatırım yapmalıyız.
  86. Uzun vadede Balina Araştırma Merkezi
  87. gibi çalışmalara
    daha çok ihtiyacımız olacak.
  88. Güney Sakinleri hakkında öğrendiklerimiz
  89. diğer gruplar için geçerli olmayabilir.
  90. Diğer popülasyonları yakından gözleyerek
  91. daha fazla şaşırtıcı
    adaptasyonlar keşfedebiliriz
  92. ve yaşamları risk altına girmeden
    önce insan müdahalesine
  93. hassaslıklarını tahmin edebiliriz.