Return to Video

Epigenetyka, czyli jak ciało zmienia przeznaczenie zapisane w DNA | Moshe Szyf | TEDxBratislava

  • 0:16 - 0:19
    Wszystko zaczęło się
    w ciemnym barze w Madrycie,
  • 0:19 - 0:25
    w którym przypadkiem spotkałem
    kolegę z Uniwersytetu McGill,
  • 0:25 - 0:26
    Michaela Meaneya.
  • 0:27 - 0:29
    Wypiliśmy parę piw,
  • 0:30 - 0:34
    rozmawiając o pracy,
    jak to naukowcy.
  • 0:34 - 0:39
    Zajmował się kwestią
    lizania przez szczurze matki
  • 0:39 - 0:43
    nowo narodzonych młodych.
  • 0:44 - 0:49
    Zapytałem: "Na to idą nasze podatki?".
  • 0:49 - 0:50
    (Śmiech)
  • 0:50 - 0:53
    "To ma być nauka?"
  • 0:54 - 0:58
    Piwo zaczynało działać,
    a kiedy alkohol uderza do głowy
  • 0:58 - 1:02
    i człowiek bardziej się otwiera,
    zaczął mi opowiadać,
  • 1:02 - 1:08
    że szczury, podobnie jak ludzie,
    różnie opiekują się potomstwem.
  • 1:08 - 1:11
    Jedne matki liżą swoje młode częściej,
  • 1:11 - 1:13
    inne rzadziej,
  • 1:13 - 1:16
    a większość plasuje się po środku.
  • 1:16 - 1:18
    Zastanowiło mnie,
  • 1:18 - 1:23
    że obserwacja miotu
    do czasu osiągnięcia dojrzałości,
  • 1:23 - 1:27
    takiej jak u ludzi,
    na długo po śmierci matki,
  • 1:27 - 1:29
    ujawniła duże różnice.
  • 1:29 - 1:33
    Zadbane młode o dobrze wylizanej sierści
  • 1:33 - 1:38
    nie były zestresowane,
  • 1:38 - 1:43
    miały inne zachowania seksualne
    i sposób życia niż osobniki,
  • 1:43 - 1:49
    którymi matka nie opiekowała się
    z aż takim oddaniem.
  • 1:50 - 1:52
    Myślałem sobie:
  • 1:53 - 1:54
    "Czy to czary?
  • 1:55 - 1:56
    Jak to jest?".
  • 1:56 - 1:58
    Jestem biochemikiem.
  • 1:58 - 2:02
    Wierzę, że chemia
    pozwala zrozumieć naturę.
  • 2:03 - 2:07
    Zajmowałem się zawodowo epigenetyką,
  • 2:08 - 2:14
    ale przed wyciągnięciem tych wniosków
    potrzebny był kolejny eksperyment.
  • 2:14 - 2:19
    Genetyk chciałby, żebyście myśleli,
    że to sprawa genetyki.
  • 2:19 - 2:23
    Być może matka miała gen "złej matki",
  • 2:23 - 2:27
    który podnosił poziom stresu u młodych
  • 2:27 - 2:30
    i był przekazywany
    z pokolenia na pokolenie.
  • 2:30 - 2:32
    Wszystko determinowałaby genetyka.
  • 2:32 - 2:36
    A może w grę wchodzi coś innego?
  • 2:36 - 2:39
    Jeśli chodzi o szczury,
    możemy odpowiedzieć na to pytanie.
  • 2:39 - 2:43
    Zrobiliśmy eksperyment z podmianą matek.
  • 2:43 - 2:48
    Natychmiast po narodzinach
    oddziela się miot od matek
  • 2:48 - 2:50
    i oddaje matkom dwojakiego typu.
  • 2:50 - 2:53
    Młodymi zajmie się matka zastępcza.
  • 2:53 - 2:55
    Matki są dwojakie,
    bardzo i mało opiekuńcze.
  • 2:55 - 2:59
    Wszystkie młode rozdzieliliśmy
    pomiędzy te dwie matki zastępcze.
  • 3:00 - 3:02
    Odpowiedź okazała się niesamowita.
  • 3:02 - 3:06
    To nie geny otrzymane od matki są ważne.
  • 3:06 - 3:12
    To nie od biologicznej matki
    zależała odporność na stres u szczurów,
  • 3:12 - 3:16
    tylko od matki,
    która zajmowała się młodymi.
  • 3:17 - 3:20
    Jak to możliwe?
  • 3:20 - 3:23
    Jak już wspominałem, jestem epigenetykiem.
  • 3:23 - 3:27
    Interesuje mnie, jak są znaczone geny
  • 3:27 - 3:30
    przez znaczniki chemiczne
    w procesie embriogenezy,
  • 3:30 - 3:33
    zachodzącej kiedy przebywamy
    w brzuchu matki,
  • 3:33 - 3:37
    oraz który z nich i w jakiej tkance
    będzie podlegał ekspresji.
  • 3:37 - 3:41
    Jedne geny podlegają ekspresji w mózgu,
    a inne w wątrobie czy w oku.
  • 3:42 - 3:43
    Zastanawialiśmy się,
  • 3:43 - 3:49
    czy matka może jakoś przeprogramować
  • 3:49 - 3:53
    geny potomstwa swoim zachowaniem?
  • 3:53 - 3:55
    W ciągu dziesięciu lat badań
  • 3:55 - 3:59
    odkryliśmy domino reakcji biochemicznych,
  • 3:59 - 4:02
    dzięki którym opieka matki,
    czyli lizanie potomstwa,
  • 4:02 - 4:08
    jest przekładana na biochemiczne sygnały
    docierające do jądra komórki
  • 4:08 - 4:10
    i odmiennie programujące DNA.
  • 4:10 - 4:15
    To przygotowuje zwierzę do życia.
  • 4:15 - 4:18
    Czy to życie będzie trudne?
  • 4:18 - 4:20
    Czy będzie dużo jedzenia?
  • 4:20 - 4:22
    Czy wokół będzie wiele kotów i węży?
  • 4:22 - 4:25
    A może będzie to życie
    wyższej klasy średniej,
  • 4:25 - 4:28
    dla której najważniejsze jest
    właściwe zachowanie,
  • 4:28 - 4:31
    żeby zyskać społeczne poważanie.
  • 4:31 - 4:38
    Zastanówmy się, jak ważny
    może być ten proces w naszym życiu.
  • 4:38 - 4:41
    Dziedziczymy DNA po przodkach.
  • 4:42 - 4:46
    DNA jest stare,
    powstało w drodze ewolucji.
  • 4:46 - 4:51
    Jednak nie mówi o tym,
    czy urodzimy się w Sztokholmie,
  • 4:51 - 4:54
    gdzie dni są długie latem i krótkie zimą,
  • 4:54 - 4:58
    czy w Ekwadorze, gdzie cały rok
    dnie i noce są równe,
  • 4:58 - 5:03
    co ma ogromny wpływ na naszą fizjologię.
  • 5:04 - 5:08
    Być może to, z czym stykamy się
    na wczesnym etapie naszego życia,
  • 5:08 - 5:12
    czyli sygnały otrzymywane od matki,
  • 5:12 - 5:15
    mówi o otoczeniu społecznym,
    w którym mamy żyć.
  • 5:15 - 5:18
    Jeśli ma być ciężko,
    lepiej bądź niespokojny i zestresowany.
  • 5:18 - 5:21
    Albo zupełnie inny,
    jeśli życie ma być lekkie.
  • 5:21 - 5:24
    Będzie dużo czy mało słońca?
  • 5:25 - 5:28
    Dużo czy mało pożywienia?
  • 5:29 - 5:30
    Jeśli brakuje pożywienia,
  • 5:30 - 5:34
    lepszy będzie mózg podatny
    na objadanie się, kiedy jest co jeść,
  • 5:35 - 5:40
    i zdolność do magazynowania
    tkanki tłuszczowej.
  • 5:41 - 5:44
    To dobra cecha,
    wybrana na drodze ewolucji,
  • 5:44 - 5:51
    żeby stare, niezmienne DNA mogło
    prężnie funkcjonować w nowym środowisku.
  • 5:52 - 5:54
    Jednak czasem coś idzie nie tak.
  • 5:55 - 6:00
    Rodząc się w biednej rodzinie,
    otrzymujesz informację:
  • 6:00 - 6:05
    "Lepiej zjadać każde napotkane jedzenie".
  • 6:05 - 6:07
    Tyle, że ludzie się zmienili,
  • 6:07 - 6:09
    prześcignęli ewolucję.
  • 6:09 - 6:13
    Hamburgera można kupić za dolara,
  • 6:13 - 6:19
    więc przygotowanie do życia,
    które otrzymaliśmy od matki,
  • 6:19 - 6:22
    okazuje się nieodpowiednie.
  • 6:23 - 6:28
    Miało chronić nas przed głodem,
  • 6:28 - 6:32
    a powoduje otyłość,
    problemy sercowo-naczyniowe
  • 6:32 - 6:34
    i choroby metaboliczne.
  • 6:34 - 6:37
    Koncepcja wpływu doświadczenia na geny,
  • 6:37 - 6:40
    zwłaszcza nabywanego
    we wczesnym dzieciństwie,
  • 6:40 - 6:45
    może wyjaśnić kwestie zdrowotne.
  • 6:46 - 6:48
    Czy tylko u szczurów?
  • 6:48 - 6:51
    Nie da się tego sprawdzić na ludziach,
  • 6:51 - 6:55
    bo narażanie dzieci
    na szkodę jest nieetyczne.
  • 6:55 - 6:59
    Jeśli ubogie dziecko rozwinie pewną cechę,
  • 6:59 - 7:02
    nie dowiemy się, czy to z powodu biedy,
  • 7:02 - 7:05
    czy też złych genów.
  • 7:05 - 7:07
    Genetycy będą was przekonywać,
  • 7:07 - 7:10
    że biedni są biedni przez geny.
  • 7:11 - 7:14
    Epigenetycy powiedzą wam,
    że biedni żyją w złym
  • 7:14 - 7:17
    lub zubożałym środowisku,
  • 7:17 - 7:20
    które tworzy ten fenotyp.
  • 7:21 - 7:27
    Zaczęliśmy badać naszych małpich kuzynów.
  • 7:27 - 7:32
    Stephen Suomi, mój kolega,
    hodował małpy na dwa sposoby.
  • 7:32 - 7:35
    Część z nich została
    losowo oddzielona od matek
  • 7:35 - 7:41
    i wychowana przez opiekunkę
    jak przez zastępczą matkę.
  • 7:41 - 7:43
    Te małpy zamiast matki miały opiekunkę.
  • 7:43 - 7:48
    Druga część została wychowana
    przez ich własne matki.
  • 7:48 - 7:53
    Kiedy dorosły, całkowicie się różniły.
  • 7:53 - 7:56
    Małpy mające matkę
    nie zwracały uwagi na alkohol
  • 7:56 - 7:57
    ani nie były agresywne seksualnie.
  • 7:57 - 8:01
    Małpy wychowane bez matki
    były agresywne, zestresowane
  • 8:01 - 8:03
    i uzależnione od alkoholu.
  • 8:04 - 8:08
    Tuż po ich urodzeniu
    przyjrzeliśmy się ich DNA,
  • 8:08 - 8:12
    żeby sprawdzić, czy to możliwe,
    że matka znakuje swoje dziecko.
  • 8:12 - 8:17
    Jest znacznik matki w DNA potomstwa.
  • 8:17 - 8:20
    Na przykładzie 14-dniowych małp widzimy,
  • 8:20 - 8:24
    jak prowadzone są nowoczesne
    badania epigenetyczne.
  • 8:24 - 8:28
    Potrafimy znaleźć chemiczne znaczniki,
    które nazywamy znacznikami metylacji,
  • 8:28 - 8:34
    na pojedynczym nukleotydzie DNA
    i zmapować tak cały genom.
  • 8:34 - 8:37
    Możemy porównać małpy
    mające i niemające matki.
  • 8:37 - 8:39
    Oto wizualne przedstawienie.
  • 8:39 - 8:43
    Na czerwono zaznaczono
    bardziej zmetylowane geny,
  • 8:43 - 8:46
    na zielono, mniej zmetylowane.
  • 8:46 - 8:49
    Wiele genów ulega zmianie,
  • 8:49 - 8:51
    bo brak matki ma wpływ
  • 8:51 - 8:53
    na wszystko.
  • 8:53 - 8:56
    Wysyła sygnały o tym,
    jak będzie wyglądał świat,
  • 8:56 - 8:58
    kiedy młode dorośnie.
  • 8:58 - 9:03
    Widać, jak bardzo odmienne
    są te dwie grupy małp.
  • 9:03 - 9:07
    Jak wcześnie się to dzieje?
  • 9:07 - 9:09
    Te małpy nie widziały matki,
  • 9:09 - 9:11
    więc miały już doświadczenie społeczne.
  • 9:11 - 9:15
    Czy można już w chwili narodzin
    odczuć status społeczny?
  • 9:16 - 9:17
    W tym eksperymencie
  • 9:17 - 9:22
    zbadaliśmy łożyska małp
    o różnej pozycji społecznej.
  • 9:22 - 9:28
    Co ciekawe, u wszelkich istot żywych
  • 9:28 - 9:31
    ma ona strukturę hierarchiczną.
  • 9:31 - 9:33
    Małpa numer jeden to szef.
  • 9:33 - 9:35
    Małpa numer cztery to szeregowy.
  • 9:36 - 9:40
    Kiedy wsadzimy cztery małpy do klatki,
    zawsze znajdzie się szef
  • 9:40 - 9:41
    i szeregowy.
  • 9:42 - 9:46
    Co ciekawe, małpa numer jeden
    będzie o wiele zdrowsza
  • 9:46 - 9:49
    niż małpa numer cztery.
  • 9:49 - 9:55
    W klatce małpa numer jeden
    będzie jadła mniej
  • 9:56 - 9:58
    niż małpa numer cztery.
  • 9:59 - 10:03
    Na tym obrazie metylacji widać różnicę
  • 10:03 - 10:06
    między zwierzętami o statusie społecznym
  • 10:06 - 10:09
    wysokim i niskim.
  • 10:09 - 10:13
    Rodzimy się już z informacją
    o statusie społecznym.
  • 10:13 - 10:16
    Ta informacja jest neutralna
  • 10:16 - 10:18
    i przygotowuje nas do życia,
  • 10:18 - 10:22
    bo trzeba zaprogramować swoją biologię
  • 10:22 - 10:25
    w zależności od statusu.
  • 10:26 - 10:28
    Jak można zbadać to u ludzi?
  • 10:29 - 10:32
    Niedozwolone są eksperymenty,
    narażające ludzi na szkodę.
  • 10:32 - 10:37
    Jednak Bóg eksperymentuje na nas,
    co nazywa się klęskami żywiołowymi.
  • 10:37 - 10:42
    Jedna z największych klęsk
    w kanadyjskiej historii
  • 10:42 - 10:45
    wydarzyła się w Quebecu, mojej prowincji.
  • 10:45 - 10:47
    Burza lodowa w 1998 roku
  • 10:47 - 10:52
    zniszczyła sieć energetyczną
    w samym środku zimy,
  • 10:52 - 10:55
    a temperatury spadały do -30 stopni.
  • 10:56 - 10:59
    Wiele kobiet było w ciąży.
  • 10:59 - 11:05
    Wraz z Suzanne King
    obserwowaliśmy ich dzieci
  • 11:05 - 11:07
    przez piętnaście lat.
  • 11:08 - 11:12
    Badaliśmy wpływ wzrostu poziomu stresu,
  • 11:12 - 11:15
    mając obiektywne kryteria.
  • 11:15 - 11:17
    Jak długo nie było prądu,
  • 11:17 - 11:19
    gdzie przebywano,
  • 11:19 - 11:24
    w mieszkaniu teściowej
    czy wiejskiej posiadłości?
  • 11:24 - 11:27
    Sumując te informacje
    i poziom stresu społecznego,
  • 11:27 - 11:31
    można zastanowić się,
    jakie były te dzieci.
  • 11:31 - 11:36
    Okazuje się, że wzrost stresu
    sprzyja rozwojowi autyzmu,
  • 11:36 - 11:42
    chorób metabolicznych
    i autoimmunologicznych.
  • 11:42 - 11:44
    Po określeniu poziomu metylacji widać,
  • 11:44 - 11:50
    że zielone geny stają się czerwone,
    kiedy poziom stresu wzrasta,
  • 11:50 - 11:53
    a czerwone stają się zielone.
  • 11:53 - 11:58
    Cały genom reaguje na stres.
  • 11:59 - 12:02
    Skoro można zaprogramować geny
  • 12:02 - 12:06
    i nie jesteśmy niewolnikami ich historii,
  • 12:06 - 12:09
    to czy ten proces jest odwracalny?
  • 12:10 - 12:14
    Epigenetyczne podłoże
    może mieć zarówno rak,
  • 12:14 - 12:18
    jak i choroby metaboliczne i psychiczne.
  • 12:18 - 12:21
    Przeanalizujmy uzależnienie od kokainy.
  • 12:22 - 12:25
    To straszny nałóg,
  • 12:25 - 12:29
    który może prowadzić do śmierci.
  • 12:30 - 12:35
    Czy jeśli przeprogramujemy
    uzależniony mózg,
  • 12:35 - 12:40
    zwierzę przestanie być uzależnione?
  • 12:41 - 12:47
    Znając schemat uzależnienia,
    zrekonstruujemy ten proces u ludzi.
  • 12:47 - 12:52
    Chodzicie do szkoły średniej
    i ktoś proponuje wam kokainę.
  • 12:52 - 12:54
    Bierzecie i nic złego się nie dzieje.
  • 12:54 - 12:58
    Po kilku miesiącach
    coś przypomina wam ten pierwszy raz,
  • 12:58 - 13:01
    diler dostarcza kokainę
    i uzależniacie się.
  • 13:01 - 13:03
    Zmienia się wasze życie.
  • 13:03 - 13:04
    Ze szczurami jest tak samo.
  • 13:04 - 13:09
    Mój kolega Gal Yadid
    przyzwyczaja je do kokainy,
  • 13:09 - 13:12
    a potem na miesiąc
    wstrzymuje jej podawanie,
  • 13:12 - 13:15
    po czym przypomina im okoliczności,
    w których spróbowały jej pierwszy raz,
  • 13:15 - 13:18
    za pomocą sygnału i kolorów klatki,
  • 13:18 - 13:20
    i szczury szaleją.
  • 13:20 - 13:24
    Żeby dostać się do kokainy,
    naciskają dźwignię, aż padną.
  • 13:24 - 13:29
    Po raz pierwszy odkryliśmy
    pewną różnicę u zwierząt.
  • 13:29 - 13:31
    Kiedy brakuje kokainy
    i nic się nie dzieje,
  • 13:31 - 13:35
    epigenom ulega przekształceniom,
  • 13:35 - 13:38
    a geny zostają inaczej oznakowane.
  • 13:38 - 13:40
    Kiedy pojawi się sygnał,
  • 13:40 - 13:45
    ich genom wytworzy fenotyp
    osobnika uzależnionego.
  • 13:45 - 13:52
    Podaliśmy szczurom leki,
    które bądź wzmagały metylację DNA,
  • 13:52 - 13:54
    czyli obserwowany znacznik epigenetyczny,
  • 13:54 - 13:57
    bądź ją obniżały.
  • 13:57 - 14:01
    Jak się okazało,
  • 14:01 - 14:05
    wzrost metylacji znacząco nasilał
    pragnienie spożycia kokainy,
  • 14:05 - 14:11
    jednak przy jej obniżeniu nałóg znikał.
  • 14:11 - 14:12
    Tak przeprogramowaliśmy szczury.
  • 14:12 - 14:17
    Między zwykłym a epigenetycznym lekiem
    zasadnicza różnica jest taka,
  • 14:17 - 14:19
    że leki epigenetyczne
  • 14:19 - 14:23
    w zasadzie wymazują
    posiadane doświadczenie,
  • 14:23 - 14:25
    a po ich odstawieniu choroba nie powróci,
  • 14:25 - 14:28
    chyba że powtórzy się
    pierwotne doświadczenie.
  • 14:28 - 14:30
    Tak wygląda przeprogramowanie.
  • 14:30 - 14:34
    Kiedy zbadaliśmy zwierzęta
    po 30, 60 dniach,
  • 14:34 - 14:37
    które w warunkach ludzkich
    równałyby się latom,
  • 14:37 - 14:43
    szczury wciąż były wolne od nałogu
    w skutek epigenetycznej terapii.
  • 14:45 - 14:51
    Dowiedzieliśmy się o DNA,
    że nie jest zwykłą sekwencją liter
  • 14:51 - 14:53
    ani scenariuszem.
  • 14:53 - 14:56
    DNA to dynamiczny film.
  • 14:57 - 15:02
    Doświadczenia są stale wpisywane
    w ten interaktywny film.
  • 15:02 - 15:07
    To jak oglądanie filmu o waszym DNA,
    czyli życiu, trzymając pilota w ręku.
  • 15:07 - 15:11
    Możecie usuwać i dodawać aktorów.
  • 15:11 - 15:17
    Pomimo deterministycznej natury genów
  • 15:17 - 15:20
    mamy kontrolę nad tym,
    jak wyglądają nasze geny.
  • 15:21 - 15:24
    Jest to niezwykle optymistyczna wiadomość.
  • 15:24 - 15:28
    Pojawia się możliwość spojrzenia
    na niektóre śmiertelne choroby,
  • 15:28 - 15:33
    takie jak nowotwór czy choroby psychiczne,
  • 15:33 - 15:36
    jak na błędną adaptację,
  • 15:36 - 15:40
    którą można odwrócić
    dzięki epigenetycznej interwencji,
  • 15:40 - 15:46
    usuwając z filmu aktora
    i tworząc nową narrację.
  • 15:46 - 15:49
    Podsumowując,
  • 15:49 - 15:56
    DNA to połączenie dwóch warstw informacji.
  • 15:56 - 16:00
    Jedna jest stara
  • 16:00 - 16:03
    i ewoluowała przez miliony lat.
  • 16:04 - 16:07
    Jest stała i trudno ją zmienić.
  • 16:08 - 16:12
    Druga warstwa informacji
    jest epigenetyczna,
  • 16:12 - 16:15
    otwarta i dynamiczna
  • 16:15 - 16:19
    i tworzy interaktywną narrację.
  • 16:20 - 16:25
    Mimo że geny mają na nas znaczący wpływ,
  • 16:25 - 16:28
    istnieje pewien stopień wolności,
  • 16:28 - 16:32
    dzięki której możemy wziąć
    odpowiedzialność za swoje życie.
  • 16:32 - 16:34
    Dziękuję.
  • 16:34 - 16:36
    (Brawa)
Title:
Epigenetyka, czyli jak ciało zmienia przeznaczenie zapisane w DNA | Moshe Szyf | TEDxBratislava
Description:

DNA, które uważaliśmy za niezmienne, w rzeczywistości ulega modyfikacjom w zależności od potrzeb środowiskowych. Jeszcze przed narodzinami dziecko wie, na jaki świat powinno być przygotowane. W prelekcji Moshe Szyf opowiada o przełomowych odkryciach.

Moshe Szyf jest jednym z pionierów epigenetyki. Trzy dekady temu badacze z jego laboratorium ogłosili, że leczenie nowotworów i innych chorób powinno celować w metylację DNA. Jako pierwsi dostarczyli dowodów na poparcie tezy, że "środowisko społeczne" może powodować zmiany w metylacji DNA, co położyło podwaliny pod "epigenetykę społeczną". Laboratorium Moshe Szyfa dąży do zrozumienia podstawowych mechanizmów epigenetycznych i ich potężnego wpływu na ludzkie zachowanie oraz stan zdrowia, a także zamierza opracować diagnostykę i terapię opartą na epigenetyce.

Prelekcja wygłoszona na konferencji TEDx. Konferencje TEDx korzystają z formatu TED, ale organizowane są niezależnie przez lokalnych ochotników. Więcej informacji pod adresem http://ted.com/tedx

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDxTalks
Duration:
16:44
  • Opis
    Zaplątała mi się niepotrzebnie literka “w” w zdaniu: “Trzy dekady temu badacze z jego laboratorium ogłosili, że w leczenie raka i innych chorób powinno celować w metylację DNA”.

    5:41
    Czy można w ten sposób rozbić tekst? Może jeszcze byśmy pomyślały nad jakąś parafrazą? Mam bardzo luźną propozycję: “To dobra cecha, wykształcona ewolucyjnie”.

    7.17
    Masz rację, wyrzućmy tę cechę!

    7:27
    Wg PWN “chować” to synonim “hodować zwierzęta”, ale jeśli bardzo Ci się nie podoba, to zmieniajmy!

    8:28
    Oznaczyć czy opisać genom, oto jest pytanie! :) W literaturze biologicznej zauważyłam, że – jeśli chodzi o rzeczownik odczasownikowy - funkcjonuje słowo “mapowanie” (np. mapowanie chromosomów, chromosome mapping – podaję za jedną z edycji “Biologii” Solomona). Ja nie mam wykształcenia kierunkowego, a chciałam, żeby czasownik kojarzył się ze znacznikami epigenetycznymi. Wydaje mi się, że opisanie genomu wskazywałoby na opisanie genów, a nie znaczników epigenetycznych, zatem mogło by wprowadzać w błąd. Niestety nie mam się kogo poradzić. Może, żeby uniknąć dwuznaczności, przeformułowałybyśmy zdanie tak, aby uniknąć użycia czasownika, a za to posłużyć się wyrażeniem “mapowanie genomu”? Hmm?

    9:49
    To też mnie zastanowiło. Pomyślałam potem, że lapsus językowy pewnie byłby wychwycony przez transkrybenta. A potem, że może tak jest, że skoro małpa numer cztery jest szeregowym, to wykonuje więcej pracy, zatem musi więcej jeść (ale może wcale nie lepsze kąski?). Patrzę sobie na inne wersje. Francuska jest zaakceptowana i nie ma zmienionej wypowiedzi. Hiszpańska i włoska to jeszcze brudnopisy, ale też mają tak samo. Może napisać do p. Szyfa? Jak myślisz? Widzę, że na stronie Uniersytetu McGill jest mejl do niego.

    10:06
    Obstawałabym tu przy swoim tłumaczeniu, ponieważ w tym czasie na ekranie pojawia się obraz metylacji u dwóch tylko typów osobników.

    10:09
    Zaplątał się niepotrzebnie przecinek.

    12:14
    Masz rację! Zamieńmy choroby “psychiczne” na “umysłowe”.

  • Hej Sylwia,

    16:19.87
    determinują nas geny > powiedziałabym raczej, że coś nas determinuje do czegoś > może "mimo że jesteśmy zdeterminowani przez nasze geny/genetycznie"?

    Myślę, że determinują nas geny jest ok:
    http://sjp.pwn.pl/sjp/determinowac;2554900.html

    Natomiast w obecnej wersji dałabym "determinowani", bo "zdeterminowani" brzmi już bardzo definitywnie;-)

  • Sprawdzałam znaczenie "determinować" w słowniku i korpusie, czytałam je kilkakrotnie, i ta wersja brzmi dla mnie ono zbyt "angielsko".

    Wybrałam wersję "zdeterminowani", bo zestaw genów jest stały, zmienne jest to, czy zostaną aktywowane czy nie, a do tego odnosi się druga linijka napisów. Co o tym myślicie?

  • Skróciłabym tytuł do: "Epigenetyka, czyli jak ciało zmienia przeznaczenie zapisane w DNA", ale nie będę się upierać, jeśli nie chcecie go przyciąć:)

  • Miłe Panie!
    Jasne, zmieńmy tytuł na krótszy, zawsze będzie lepiej widoczny i bardziej "czytalny".
    A.

  • Rozważałam też wersję zdeterminowani/determinowani i tak sobie myślę, że niedokonana byłaby lepsza, ponieważ Moshe Szyf podważa w swojej prelekcji to, że człowiek to tylko geny. Na początku tego wieku zsekwencjonowano prawie 100% genomu człowieka i świat (w tym genetycy) zachłysnął się tą wiadomością, twierdząc, że skoro znamy już cały genom, to teraz będziemy w stanie wyleczyć wszystko, każdego raka itp. Po czym okazało się to niemożliwe, bo człowiek to nie tylko geny, ale i znaczniki epigenetyczne, które regulują aktywowanie tychże genów. Ergo posiadanie danego genu wcale nie jest równoznaczne z posiadaniem cechy (a raczej jakiejś tam części tej cechy), którą on determinuje. Myślę, że właśnie ta prelekcja jest o tym: mimo że jesteśmy determinowani przez geny (np. jeśli w naszej rodzinie/lineażu genetycznym nigdy nie było czarnoskórego, to my nie możemy urodzić się czarnoskórzy), to i tak fakt, czy ostatecznie nasza dana cecha zostanie zdeterminowana (ulegnie ekspresji) jest kwestią odczytania genomu, czyli epigenetyki.

    Sądzę, że jest to niezwykle ciekawy wkład w rozwiązanie "odwiecznej" wątpliwości natura czy kultura (a przynajmniej w antropologii kulturowej ta dyskusja jest wciąż żywa, a ja jestem z wykształcenia jedną nogą etnologiem :). Prelegent mówi, że jesteśmy amalgamatem natury/genów i kultury/środowiska, stylu życia, żywienia. A skoro tak, to nie możemy być zdeterminowani tylko przez jedną jego część. Fajne to.

    Tak sobie myślę.

    Serdecznie Was pozdrawiam,
    Agnieszka

  • Skrócony tytuł jak najbardziej!
    A co do determinacji, to może: mimo że geny mają na nas ogromny wpływ...? Będzie na pewno zrozumiale, bardzo polsko i unikniemy tej budzącej wątpliwości determinacji.

  • Zgadzam się, że posiadanie genu, czy określonych genów, nie równa się ujawnieniu się danej cechy. Jeśli ktoś ma na przykład gen BRCA 1 i 2 to nie znaczy, że zachoruje na raka piersi, ale sam fakt, że takie geny posiada jest już określony. Myślę, że o to w tym zdaniu chodzi. Z góry określone jest posiadanie danego genu, genów, i pod tym względem ich natura jest „dokonana”. Nie możemy zmienić kart, którymi gramy, ale jak nimi będziemy grać. Sam prelegent tak o tym mówi, a potem dodaje, że dysponujemy jednak pewnym stopniem wolności.

    Trzymałam się wersji prelegenta, który formy niedokonanej nie używa, ale chyba lepiej wybrać wersję, w której mówi się o znaczącym wpływie genów, bo wtedy unikniemy niejasności.

  • Też myślę, że zamiana czasownika jest dobrym rozwiązaniem. Bardzo ładnie to zdanie teraz wygląda!

  • Tak, teraz wszystko super:-)

  • 1:55.09

    Ha! O, kurczę! Sylwio, oczywiście, że masz rację, bo tam przecież jest przed tymi pytaniami całe zdanie ("Myślałem sobie:"), które przeoczyłam! Przepraszam! Ślepota jakaś mnie dopadła. ;)

  • Tu też jest błąd z czternastoma małpami (8:17-8:20), a "nowotwór" uchował się w 12:20 oraz 15:28.

  • Właśnie zauważyłam, że ang transkrypty się różnią:

    8:17 - 8:20
    These are, today, 14 monkeys,

    7:32 - 7:34
    These are Day-14 monkeys,

    Czy te małpy pokazane na prelekcji wyglądają na 14-dniowe? 14 małp trzeba by zmienić na 14-dniowe? Co do nowotworu i raka, to nie miałyśmy jednak wszędzie napisać "nowotworu"? tu notatka Sylwii: 11:28.02
    Cancer > rak > to nowotwór, a rak to rodzaj nowotworu złośliwego, który wywodzi się z tkanek nabłonkowych, wyścielających układ oddechowy, pokarmowy, moczowo-płciow. Dla jasności nie powinno się tych terminów stosować zamiennie, bo każdy rak jest nowotworem, ale nie każdy nowotwór jest rakiem.

  • Marto,
    sądzę, że jednak ta druga wersja (These are Day-14 monkeys) jest poprawna. Co ciekawe, że jak człowiek wie, co ma usłyszeć, to nagle to słyszy ;) Dodatkowo potem (od ok. 8:39) widać slajd, na którym przy obrazach metylacji dwóch grup małp jest na górze napis "Day 14". Czy tam zmieszczą się "małpy czternastodniowe"?

    Wydaje mi się, że miałyśmy zamienić nowotwór na raka, bo "cancer" to "rak", a "rak" to "nowotwór" (złośliwy). A nowotwory niezłośliwe (łagodne) nie są rakiem. "Biologia" Solomon mówi, że (przepisuję): "nowotwór, guz nowotworowy (tumor, neoplasm) - tkanka rosnąca w sposób niekontrolowany". A prelegent używa słowa "cancer".

  • I jeszcze na śmierć zapomniałam, że w opisie źle odmieniłam, bo powinno być "laboratorium Moshe Szyfa" (a jest " laboratorium Moshego Szyfa"). Jak ja to przeczyłam? Co ciekawe, sprawdzałam tę odmianę i miałam ją poprawić, ale ostatecznie chyba zapomniałam, albo mi nie zapisało :(

  • ok, zrobiłam zmiany (Moshe, 14-dniowe i rak). czy teraz jest ok? wprowadzić te zmiany do drugiej prelekcji?

Polish subtitles

Revisions Compare revisions