YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Vietnamese subtitles

← Nói về tình yêu theo cách tích cực hơn

Get Embed Code
39 Languages

Showing Revision 61 created 02/09/2017 by Vi Phan.

  1. OK, vậy là hôm nay tôi muốn trao đổi
    cách chúng ta nói về tình yêu.
  2. và cụ thể là,
  3. tôi muốn nói đến sai lầm
    về cách nói về tình yêu.
  4. Hầu hết chúng ta sẽ có thể
    rơi vào lưới tình một vài lần

  5. trong suốt cả quãng đời,
  6. và trong tiếng Anh, ẩn dụ này,
    là "falling" - rơi vào,
  7. thực sự là cách chủ yếu để
    ta nói về trải nghiệm ấy.
  8. Không bạn nghĩ thế nào

  9. nhưng khi tôi dùng ẩn dụ này,
  10. cái mà tôi hình dung ra
    là một bộ phim hoạt hình
  11. kiểu có 1 người đàn ông,
  12. anh ta đang đi bộ trên vỉa hè,
  13. mà không nhận ra rằng, anh ta đang
    băng qua 1 hố ga mở nắp
  14. và anh ta rơi xuống cái cống bên dưới
  15. Tôi hình dung tình yêu theo cách này
    vì falling chứ không (jumping) nhảy lên.
  16. Falling là một sự tình cờ,
  17. nó không thể kiểm soát được.
  18. Đó là thứ xảy ra mà
    không có sự đồng ý của ta.
  19. Và điều này --
  20. là cách chủ yếu để chúng ta nói
    về việc bắt đầu một mối quan hệ mới.
  21. Tôi là một nhà văn và cũng
    là một giáo viên tiếng Anh,

  22. nghĩa là tôi dùng ngôn từ
    để kiếm sống
  23. Bạn có thể nói rằng tôi được trả tiền để
    tranh luận về chủ đề ngôn ngữ ta dùng,
  24. và tôi muốn chỉ ra rằng
    rất nhiều ẩn dụ chúng ta sử dụng
  25. để nói về tình yêu --
  26. thậm chí hầu hết chúng --
  27. là mớ rắc rối.
  28. Vậy thì, chúng ta rơi vào lưới tình.

  29. Chúng ta bị tấn công.
  30. Chúng ta bị nghiền nát.
  31. Chúng ta ngất lịm đi.
  32. Chúng ta bùng cháy với đam mê.
  33. Tình yêu làm chúng ta điên cuồng,
  34. và nó làm chúng ta bệnh.
  35. Trái tim ta đau,
  36. và sau đó tan vỡ.
  37. Vì vậy những ẩn dụ của chúng ta
    ngang với trải nghiệm yêu một người
  38. đến bạo lực cực đoạn hay bạo bệnh.
  39. (Tiếng cười)

  40. Chúng như thế đấy.

  41. Và chúng đặt ta vào vị thế
    là nạn nhân
  42. ở tình huống bất ngờ và
    không thể tránh khỏi.
  43. Một trong những từ yêu thích của tôi
    là "say mê" (smitten)
  44. quá khứ phân của từ của "smite"
  45. Và nếu bạn tìm kiếm từ này
    trong từ điển --
  46. (tiếng cười)

  47. bạn sẽ thấy rằng nó được định nghĩa
    là "nỗi khổ đau thương"

  48. và, "yêu rất nhiều".
  49. Tôi thử kết hợp từ "say mê" (smite)
    với những ngữ cảnh riêng biệt,
  50. trong kinh Cựu ước.
  51. Trong Sách Xuất Hành, có đến
    16 trích dẫn của từ smite
  52. là từ được Kinh thánh dùng để chỉ
    sự trả thù của 1 vị thần giận dữ.
  53. (tiếng cười)

  54. Ở đây chúng ta đang sử dụng cùng 1 từ
    để nói về tình yêu

  55. cái mà ta dùng để giải thích cho
    nạn dịch châu chấu.
  56. (tiếng cười)

  57. Phải không nào?

  58. Vậy thì, điều này đã diễn ra thế nào?

  59. Làm thế nào chúng ta liên hệ tình yêu
    với nỗi đau khổ vĩ đại?
  60. Vi sao ta nói về kinh nghiệm hay
    về tình yêu 1 cách mạo nhận này
  61. như thể chúng ta là nạn nhân?
  62. Đó là những câu hỏi khó,
  63. nhưng tôi có vài giả thuyết.
  64. Và để suy nghĩ thấu đáo
  65. cụ thể, tôi muốn dựa trên
    một phép ẩn dụ
  66. ý tưởng về tình yêu như 1 cơn điên dại.
  67. Khi tôi lần đầu thực hiện
    nghiên cứu tình yêu lãng mạn,

  68. tôi thấy rằng những phép ẩn dụ
    điên rồ ở khắp mọi nơi.
  69. Lịch sử văn hóa phương Tây
  70. đầy những ngôn ngữ đánh đồng
    tình yêu với bệnh tâm thần.
  71. Đây là một vài ví dụ.
  72. William Shakespeare:
  73. "Yêu thực ra là rồ dại."
  74. trong "As You Like It."
  75. Friedrich Nietzsche:
  76. "Luôn có sự điên rồ trong tình yêu"
  77. "Làm tôi trông thật điên dại khi yêu--"
  78. (tiếng cười)

  79. từ nhà triết học vĩ đại,
    Beyoncé Knowles.

  80. (tiếng cười)

  81. Tôi yêu lần đầu tiên
    khi 20 tuổi,

  82. và nó là một mối quan hệ
    hỗn loạn ngay từ khi bắt đầu.
  83. Đó là 1 khoảng cách dài
    trong vài năm đầu tiên,
  84. vì vậy với tôi nó nghĩa là rất thăng
    và rất trầm.
  85. Tôi có thể nhớ được 1 khoảnh khắc
    cụ thể
  86. Lúc đó tôi đang ngồi trên giường
    trong một khách sạn ở Nam Mỹ,
  87. và tôi đang nhìn người tôi yêu
    bước ra khỏi cửa.
  88. Và trời đã muộn rồi,
  89. gần như là nửa đêm,
  90. chúng tôi đã tranh cãi suốt bữa tối,
  91. và khi chúng tôi về phòng,
  92. anh ấy ném đồ vào ba lô
    và lao ra ngoài.
  93. Trong khi tôi không còn nhớ được
    là đã tranh cãi cái gì,
  94. tôi lại nhớ rất rõ ràng
    mình thấy thế nào khi anh ấy bỏ đi.
  95. Tôi mới 22 tuổi, đó là lần đầu tiên
    tôi ở một nước đang phát triển,

  96. và tôi hoàn toàn đơn độc.
  97. Tôi còn 1 tuần cho đến tận
    chuyến bay về nhà
  98. và tôi biết tên thị trấn nơi tôi đang ở
  99. và tên thành phố mà tôi
    cần đến để bay đi,
  100. nhưng tôi không biết làm sao để di chuyển.
  101. Tôi không có sách hướng dẫn
    và chỉ còn ít tiền
  102. và tôi không biết
    tiếng Tây Ban Nha
  103. Ai đó thích phiêu lưu hơn tôi

  104. có lẽ sẽ coi đây là
    1 khoảnh khắc của cơ hội,
  105. nhưng tôi chỉ thấy ớn lạnh.
  106. Tôi chỉ ngồi đó.
  107. Và sau đó tôi trào nước mắt.
  108. Mặc dù hoảng sợ,
  109. một giọng nói nhỏ lướt qua trong đầu tôi,
  110. "Wow. Thật là kịch tính.
  111. Mình thực sự phải làm tình yêu này
    trở nên đúng đắn."
  112. (tiếng cười)

  113. Bởi vì 1 phần trong tôi muốn
    cảm thấy khổ sở trong tình yêu.

  114. Và nó nghe rất lạ
    với tôi bây giờ, nhưng ở tuổi 22,
  115. tôi khao khát có những
    trải nghiệm ấn tượng,
  116. và vào thời điểm đó, tôi rất vô lí,
    giận dữ và hoang tàn
  117. và đủ kì quặc,
  118. tôi nghĩ rằng điều này bằng cách nào đó
    đã hợp thức hóa cảm xúc tôi có
  119. với người vừa mới rời bỏ tôi.
  120. Tôi nghĩ là ở mức độ nào đó tôi muốn
    cảm thấy điên rồ 1 tí,

  121. vì tôi nghĩ rằng đó là cách
    tình yêu hoạt động.
  122. Điều này thực ra
    không mấy ngạc nhiên,
  123. theo Wikipedia,
  124. có 8 bộ phim,
  125. 14 bài hát,
  126. 2 album và 1 tiểu thuyết
    có tựa đề "Điên tình" (Crazy Love)
  127. Khoảng nửa giờ sau,
    anh ta quay lại phòng của chúng tôi.

  128. Chúng tôi làm hòa.
  129. Chúng tôi đã dành gần như cả tuần
    hạnh phúc du lịch cùng nhau.
  130. Và sau đó, khi về đến nhà,
  131. tôi nghĩ, "Nó thật khủng khiếp
    và tuyệt vời.
  132. Đây phải là sự lãng mạn thực sự."
  133. Tôi mong chờ tình đầu để
    cảm thấy như điên dại,
  134. và tất nhiên, nó đáp ứng
    mong đợi này rất tốt.
  135. Nhưng khi yêu ai đó như thế --
  136. như thể mọi hạnh phúc của tôi
    phụ thuộc vào việc anh ấy yêu tôi --
  137. không phải rất tốt cho tôi
  138. hoặc cho anh ấy.
  139. Nhưng tôi ngờ rằng trải nghiệm tinh yêu
    này không phải là bất thường.

  140. Hầu hết ta cảm thấy có chút điên
    ở giai đoạn đầu của tình yêu lãng mạn.
  141. Trên thực tế, có 1 nghiên cứu xác nhận
    rằng điều này là bình thường,
  142. bởi vì, nói như hóa học thần kinh,
  143. tình yêu lãng mạn và bệnh tâm thần
    không dễ gì phân biệt được.
  144. Điều đó là thật.
  145. Nghiên cứu này từ năm 1999 đã
    sử dụng các xét nghiệm máu

  146. để thấy rằng mức độ serotonin
    khi mới yêu
  147. rất tương tự với mức serotonin
  148. của người được chẩn đoán là
    mắc chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế.
  149. (tiếng cười)

  150. Vâng, và mức độ thấp của serotonin

  151. cũng được liên tưởng với bệnh
    trầm cảm theo mùa
  152. và bệnh trầm cảm.
  153. Vậy nên có 1 vài bằng chứng
  154. chỉ ra tình yêu được liên kết với những
    thay đổi tâm trạng và hành vi của ta.
  155. Và có những nghiên cứu khác
    chứng minh rằng
  156. hầu hết các mối quan hệ
    đều bắt đầu theo cách này.
  157. Các nhà nghiên cứu tin rằng
    mức độ thấp của serotonin

  158. tương quan với suy nghĩ ám ảnh về
    đối tượng của tình yêu,
  159. giống như cảm giác ai đó
    dựng trại trong não bạn.
  160. Và hầu hết chúng ta cảm nhận
    theo cách này khi yêu lần đầu.
  161. Nhưng tin tốt là,
    nó không kéo dài lâu đâu --
  162. thường thì chỉ 1 vài tháng
    cho đến vài năm.
  163. Khi tôi trở về từ chuyến đi
    Nam Mỹ,

  164. tôi dành rất nhiều thời gian
    1 mình trong phòng,
  165. kiểm tra email,
  166. khao khát nghe tiếng của người tôi yêu.
  167. Tôi đã quyết định rằng nếu bạn bè tôi
    không thể hiểu nỗi đau khổ của mình
  168. thì tôi cũng chẳng cần tình bạn đấy nữa.
  169. Vì vậy tôi ngừng đi chơi
    với hầu hết bạn bè.
  170. Và đó có lẽ là năm
    bất hạnh nhất đời tôi.
  171. Nhưng tôi nghĩ rằng tôi thấy giống như
    việc của mình là phải đau khổ,
  172. bởi nếu tôi có thể đau khổ
  173. tôi sẽ chứng minh rằng tôi yêu anh ấy
    biết bao nhiêu.
  174. Và nếu tôi có thể chứng minh điều đó
  175. chúng tôi cuối cùng sẽ ở bên nhau.
  176. Đây thực là sự điên rồ,

  177. bởi lẽ không có quy luật vũ trụ nào
  178. nói rằng cứ đau khổ nhiều
    thì sẽ nhận được thành quả tốt đẹp,
  179. nhưng chúng ta nói về tình yêu
    như thể điều này là đúng vậy.
  180. Trải nghiệm tình yêu của chúng ta
    là cả về sinh học và văn hóa.

  181. Sinh học nói với chúng ta rằng
    tình yêu là điều tốt
  182. bằng cách kích hoạt vùng não
    tưởng thưởng trong não chúng ta,
  183. sau 1 mâu thuẫn hay chia tay,
    tình yêu là đau khổ khi,
  184. phần tưởng thưởng hóa học thần kinh
    bị thu hồi
  185. Và trên thực tế -- có thể
    bạn đã từng nghe điều này
  186. nói theo hóa học thần kinh,
  187. việc trải qua chuyện chia tay giống như
    quá trình cai nghiện vậy,
  188. cái này làm tôi thấy yên tâm đấy.
  189. (tiếng cười)

  190. Và sau đó văn hóa của chúng ta
    sử dụng ngôn ngữ

  191. để định hình và củng cố
    những ý tưởng về tình yêu.
  192. Trong trường hợp này, ta nói
    về ẩn dụ về sự đau khổ
  193. sự say mê và điên rồ.
  194. Đó là 1 vòng phản hồi thú vị.
  195. Tình yêu mạnh mẽ có lúc lại đau đớn,
  196. và ta thể hiện điều này
    trong ngôn từ và những câu chuyện,
  197. nhưng rồi ngôn từ và những câu chuyện
    khiến chúng ta
  198. mong đợi tình yêu là
    mạnh mẽ và đau khổ.
  199. Điều thú vị với tôi là
    tất cả những điều này diễn ra

  200. trong nền văn hóa đề cao
    giá trị 1 vợ 1 chồng suốt đời.
  201. Có vẻ như chúng ta muốn nó theo cả 2 cách:
  202. chúng ta muốn tình yêu để thấy như điên rồ
  203. và chúng ta muốn nó kéo dài cả đời.
  204. Nghe kinh khủng thật.
  205. (tiếng cười)

  206. Để hòa hợp điều này,

  207. chúng ta cần sự thay đổi trong văn hóa
    hoặc trong mong đợi của chúng ta.
  208. Vậy nên, tưởng tượng nếu tất cả
    chúng ta ít thụ động hơn trong tình yêu.
  209. Nếu chúng ta quyết đoán hơn,
    cởi mở hơn, rộng lượng hơn
  210. và thay vì rơi vào tình yêu,
  211. chúng ta bước vào tình yêu.
  212. Tôi biết điều này yêu cầu rất nhiều thứ,
  213. nhưng tôi không phải là người
    đầu tiên gợi ý điều này.
  214. Trong cuốn "Chúng ta sống trong ẩn dụ"
  215. nhà ngôn ngữ Mark Johnson và George Lakoff
    gợi ý một giải pháp thực sự thú vị
  216. cho tình trạng khó xử này,
  217. đó là thay đổi ẩn dụ của chúng ta.
  218. Họ chỉ ra rằng các ẩn dụ thực sự
    định hình cách ta trải nghiệm thế giới,
  219. và chúng thậm còn hoạt động như
    1 chỉ dẫn cho hành động trong tương lai,
  220. như lời tiên đoán tự trở thành sự thực.
  221. Johnson và Lakoff gợi ý
    1 ẩn dụ mới cho tình yêu:

  222. tình yêu là 1 tác phẩm nghệ thuật
    cộng tác.
  223. Tôi thực sự thích cách nghĩ này
    về tình yêu.
  224. Linguists nói về ẩn dụ có
    sự kế thừa,
  225. là 1 cách để xem xét
    tất cả những hàm ý
  226. hay ý tưởng ẩn chứa bên trong
    1 ẩn dụ cho trước.
  227. Và Johnson và Lakoff nói về mọi thứ
  228. mà sự cộng tác trong tác phẩm
    nghệ thuật đòi hỏi:
  229. sự nỗ lực, thỏa hiệp,
    kiên nhẫn, có chung mục đích.
  230. Những ý tưởng này sắp xếp một cách
    thú vị với sự đầu tư văn hóa của ta
  231. trong cam kết lãng mạn lâu dài,
  232. nhưng chúng cũng làm việc tốt
    với những mối quan hệ kiểu khác --
  233. ngắn hạn, thất thường, quan hệ đa ái,
    không 1 vợ 1 chồng, vô tính --
  234. bởi vì ẩn dụ này mang lại
    nhiều ý tưởng phức tạp hơn
  235. cho trải nghiệm yêu 1 ai đó.
  236. Vì vậy nếu tình yêu là
    tác phẩm nghệ thuật cộng tác,

  237. thì tình yêu là 1 trải nghiệm
    mang tính thẩm mỹ.
  238. Tình yêu là không thể nói trước được,
  239. tình yêu là sáng tạo,
  240. tình yêu đòi hỏi sự giao tiếp
    và kỉ luật.
  241. nó làm vỡ mộng và đòi hỏi
    khắc khe về cảm xúc.
  242. Và tình yêu liên quan cả
    niềm vui và nỗi đau.
  243. Sau cùng thì, mỗi trải nghiệm
    về tình yêu đều khác nhau.
  244. Khi tôi còn trẻ,

  245. sẽ không bao xảy ra chuyện tôi
    được phép yêu cầu nhiều hơn từ tình yêu,
  246. tôi đã không chỉ chấp nhận bất cứ
    điều gì tình yêu đưa ra.
  247. Khi Juliet 14 tuổi lần đầu gặp --
  248. hoặc khi Juliet 14 tuổi không thể
    ở bên Romeo,
  249. người mà cô mới gặp cách đây 4 hôm,
  250. cô ấy không thấy thất vọng hay sợ hãi.
  251. Cô ấy ở đâu?
  252. Cô ấy muốn chết.
  253. Phải không nào?
  254. Và như 1 sự nhắc lại,
    vào thời điểm này của vở kịch,
  255. hồi 3 cảnh 5,
  256. Romeo vẫn chưa chết.
  257. Cậu ta vẫn sống,
  258. cậu vẫn khỏe mạnh,
  259. cậu chỉ là bị xua đuổi khỏi thành phố.
  260. Tôi hiểu ra rằng thành Verona thế kỉ 16
    không giống như Nam Mỹ bây giờ,
  261. và khi tôi đọc vở kịch này lần đầu,
  262. cũng ở tuổi 14,
  263. nỗi đau khổ của Juliet rất
    có ý nghĩa với tôi.
  264. Định hình lại tình yêu là điều nhận được

  265. để sáng tạo với người tôi ngưỡng mộ,
  266. hơn là 1 điều chỉ xảy ra với tôi
  267. mà không có sự kiểm soát
    hay chấp thuận của tôi,
  268. là sức mạnh.
  269. Điều đó vẫn khó khăn.
  270. Tình yêu vẫn thấy hoàn toàn điên rồ
    và đè nén 1 vài ngày ,
  271. và khi tôi thấy thực sự thất vọng,
  272. tôi nhắc nhở chính mình:
  273. việc của tôi trong mối quan hệ này
    là nói với nửa kia
  274. về điều tôi muốn làm cùng nhau.
  275. Điều này cũng không dễ dàng.
  276. Nhưng nó chỉ là tốt hơn rất nhiều
    so với việc lựa chọn
  277. điều mà cảm thấy như sự điên rồ.
  278. Phiên bản này của tình yêu không là
    việc thắng hay thua tình cảm của ai đó.

  279. Thay vào đó, nó yêu cầu
    bạn tin tưởng nửa kia của bạn
  280. và nói về mọi thứ khi việc
    tin tưởng trở nên khó khăn,
  281. điều này nghe rất đơn giản,
  282. nhưng đây thực sự là 1 kiểu
    cách mạng, hành động cấp tiến.
  283. Đó là bởi bạn dừng
    việc nghĩ về bản thân
  284. và cái bạn được hay mất
    trong mối quan hệ,
  285. và bạn bắt đầu nghĩ về
    cái bạn phải cho đi.
  286. Phiên bản này của tình yêu
    cho phép chúng ta nói điều như thế,
  287. "Này, chúng ta không phải là cộng sự tốt.
    Có lẽ điều này không dành cho chúng ta."
  288. Hay, "Quan hệ này ngắn ngủi
    hơn tôi dự tính,
  289. nhưng nó vẫn là điều gì đó tốt đẹp."
  290. Điều tốt đẹp về
    tác phẩm nghệ thuật cộng tác

  291. là nó sẽ không sơn, vẽ
    hay chạm trổ chính nó.
  292. Phiên bản này của tình yêu cho phép
    chúng ta quyết định nó trông thế nào.
  293. Xin cảm ơn.

  294. (tiếng vỗ tay)