YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Dutch subtitles

← Een betere manier om over liefde te praten

Get Embed Code
39 Languages

Showing Revision 20 created 03/14/2017 by Els De Keyser.

  1. Vandaag wil ik het hebben over
    hoe wij over liefde praten.
  2. En met name,
  3. over wat er mankeert aan
    hoe we over liefde praten.
  4. We worden bijna allemaal
    wel een paar keer verliefd

  5. tijdens ons leven
  6. en in het Engels gebruiken we
    de metafoor 'vallen'
  7. als voornaamste manier
    om die ervaring te beschrijven.
  8. Ik weet niet hoe jij dat ziet,
    maar het beeld dat ik daar bij heb
  9. is zo'n striptekening --
  10. er loopt een man op de stoep,
  11. hij ziet de open rioolput niet
  12. en vervolgens duikelt hij in het riool.
  13. Ik heb dat beeld erbij, omdat vallen
    niet hetzelfde is als springen.
  14. Vallen gebeurt per ongeluk,
  15. je hebt er geen controle over.
  16. Het overkomt ons zonder
    dat we ermee hebben ingestemd.
  17. En dit --
  18. dit is hoe we ons meestal uitdrukken
    als we praten over een nieuwe relatie.
  19. Ik ben schrijfster en docent Engels,

  20. dus over woorden nadenken is mijn werk.
  21. Ik word eigenlijk betaald om aan te tonen
    dat ons taalgebruik belangrijk is
  22. en ik ben van mening dat veel
    van de metaforen die we gebruiken
  23. om over de liefde te praten,
  24. misschien zelfs wel de meeste,
  25. problematisch zijn.
  26. In de liefde 'vallen we' voor iemand.

  27. We zijn 'geslagen' (struck).
  28. We zijn 'verpletterd' (crushed).
  29. We 'vallen in zwijm' (swoon).
  30. We zijn door passie verteerd.
  31. De liefde maakt ons 'gek'
  32. en maakt ons 'ziek'.
  33. Ons hart doet pijn
  34. en breekt vervolgens.
  35. De Engelse metaforen vergelijken
    de ervaring van iemand liefhebben
  36. dus met extreem geweld en ziekte.
  37. (Gelach)

  38. Echt waar.

  39. En ze zetten ons neer als slachtoffers
  40. van onvoorziene en compleet
    onvermijdelijke omstandigheden.
  41. Mijn favoriet is 'getroffen' (smitten),
  42. de verleden tijd van het
    werkwoord 'smite' (treffen).
  43. Zoek je dit woord op in het woordenboek,
  44. (Gelach)

  45. dan zie je dat het zowel
    'smartelijke aandoening'

  46. als 'heel verliefd zijn' kan betekenen.
  47. Ik associeer het woord 'smite'
    met een hele specifieke context,
  48. namelijk het Oude Testament.
  49. Alleen al in het boek Exodus
    komt het zestien keer voor.
  50. In de Bijbel beschrijft dit woord
    de wraak van de boze God.
  51. (Gelach)

  52. We beschrijven de liefde
    dus met hetzelfde woord

  53. als waarmee we over
    een sprinkhanenplaag praten.
  54. (Gelach)

  55. Toch?

  56. Maar waarom?

  57. Hoe komt het dat we liefde zijn gaan
    associëren met hevige pijn en lijden?
  58. En waarom praten we over
    deze ogenschijnlijk goede ervaring
  59. alsof we slachtoffers zijn?
  60. Dit zijn moeilijke vragen,
  61. maar ik heb een paar theorieën.
  62. Ik zal er iets dieper op ingaan
    aan de hand van één specifieke metafoor,
  63. namelijk het idee van liefde als waanzin.
  64. Toen ik begon met mijn onderzoek
    naar romantische liefde,

  65. vond ik overal die metafoor van waanzin.
  66. De westerse cultuurgeschiedenis
  67. staat bol van taal die de liefde
    gelijkstelt aan psychische aandoeningen.
  68. Ik geef een paar voorbeelden.
  69. William Shakespeare:
  70. 'Liefde is niet meer dan waanzin',
  71. uit 'Naar het u bevalt'.
  72. Friedrich Nietzsche:
  73. 'Er zit altijd wat waanzin in de liefde.'
  74. 'Got me looking, got me looking
    so crazy in love --'
  75. (Gelach)

  76. van de beroemde filosoof
    Beyoncé Knowles.

  77. (Gelach)

  78. Ik werd voor het eerst verliefd
    toen ik twintig was

  79. en dat was een stormachtige relatie,
    van het begin af aan.
  80. De eerste jaren was het
    een langeafstandsrelatie,
  81. wat zorgde voor hele hoge pieken
    en hele diepe dalen.
  82. Ik herinner me een heel specifiek moment.
  83. Ik zat op een bed in een jeugdherberg
    in Zuid-Amerika
  84. en keek hoe de persoon
    van wie ik hield de deur uit liep.
  85. Het was laat,
  86. bijna middernacht,
  87. we hadden ruzie gehad tijdens het eten
  88. en toen we op onze kamer kwamen,
  89. gooide hij zijn spullen in zijn tas
    en ging ervandoor.
  90. Ik weet niet meer waar de ruzie over ging,
  91. maar ik weet nog precies hoe ik me voelde
    toen ik hem zag vertrekken.
  92. Ik was 22, ik was voor het eerst
    in een ontwikkelingsland

  93. en ik was helemaal alleen.
  94. Mijn terugvlucht was pas een week later,
  95. ik wist de naam van de stad waar ik was
  96. en de naam van de stad waar ik naartoe
    moest om naar huis te vliegen,
  97. maar ik had geen flauw idee
    hoe ik van A naar B kon komen.
  98. Ik had geen reisgids en bijna geen geld
  99. en ik sprak geen Spaans.
  100. Een avontuurlijkere persoon

  101. had dit misschien beschouwd
    als een mooie kans,
  102. maar ik verstijfde compleet.
  103. Ik zat daar maar wat.
  104. En toen barstte ik in tranen uit.
  105. Maar ondanks die paniek
  106. zei een klein stemmetje in mijn hoofd:
  107. "Wauw. Dat was dramatisch.
  108. Ik geloof dat ik best wel
    goed ben in liefde."
  109. (Gelach)

  110. Een deel van mij wilde zich namelijk
    ellendig voelen door de liefde.

  111. Het klinkt nu wel raar,
    maar toen ik 22 was,
  112. verlangde ik echt
    naar dramatische ervaringen
  113. en op dat moment was ik irrationeel
    en woedend en helemaal kapot
  114. en gek genoeg,
  115. dacht ik dat ik dat dit mijn gevoelens
    voor die jongen bekrachtigde.
  116. Op zekere hoogte wilde ik denk ik
    een beetje gestoord zijn,

  117. want ik dacht dat dat
    bij de liefde hoorde.
  118. Dat is ook niet zo vreemd,
  119. als je weet dat er volgens Wikipedia
  120. acht films,
  121. veertien liedjes,
  122. twee albums en een roman zijn
    met de titel 'Crazy Love'.
  123. Na een half uur
    kwam hij terug naar onze kamer.

  124. We maakten het goed.
  125. We brachten nog één
    grotendeels fijne week samen door.
  126. En toen ik thuiskwam dacht ik:
    dat was zo vreselijk en zo geweldig,
  127. dat moet wel echte liefde zijn.
  128. Ik dacht dus dat mijn eerste liefde
    als waanzin zou zijn
  129. en die verwachting werd natuurlijk
    behoorlijk goed ingelost.
  130. Maar om zo van iemand te houden,
  131. alsof mijn welzijn volledig afhing van
    of hij ook van mij hield,
  132. was niet zo goed voor mij
  133. en ook niet voor hem.
  134. Ik denk dat dit soort ervaringen
    niet ongewoon zijn.

  135. Bijna iedereen is een beetje gestoord
    aan het begin van een romantische liefde.
  136. Er is zelfs onderzoek waaruit blijkt
    dat dit redelijk normaal is
  137. want neurochemisch gezien
  138. zijn romantische liefde en
    psychische aandoeningen
  139. moeilijk uit elkaar te houden.
  140. Echt waar.
  141. In dit onderzoek uit 1999 werd
    op basis van bloedonderzoek

  142. aangetoond dat de hoeveelheid
    serotonine van verliefde mensen
  143. vergelijkbaar is met
    de hoeveelheid serotonine
  144. van mensen met een dwangstoornis.
  145. (Gelach)

  146. En lage hoeveelheden serotonine

  147. worden ook geassocieerd
    met winterdepressie
  148. en depressiviteit.
  149. Er is dus wel bewijs
  150. voor een verband tussen verliefdheid
    en veranderingen in stemming en gedrag.
  151. En er zijn meer onderzoeken die bevestigen
  152. dat de meeste relaties
    op deze manier beginnen.
  153. Onderzoekers denken
    dat de lage hoeveelheid serotonine

  154. te maken heeft met het obsessief denken
    aan de persoon op wie je verliefd bent;
  155. een beetje alsof iemand
    in je hersenen is komen wonen.
  156. Bijna iedereen voelt zich zo
    als hij verliefd wordt.
  157. Gelukkig duurt het meestal niet zo lang --
  158. meestal rond een paar maanden
    tot een paar jaar.
  159. Toen ik terugkwam
    van mijn reis in Zuid-Amerika

  160. zat ik vaak alleen op mijn kamer
  161. mijn e-mail te checken,
  162. wanhopig wachtend
    op een bericht van mijn geliefde.
  163. Ik besloot ook dat als mijn vrienden
    mijn lijden niet konden begrijpen,
  164. ik net zo goed zonder hen kon.
  165. Dus de meesten zag ik niet meer.
  166. Dat was waarschijnlijk
    het ergste jaar van mijn leven.
  167. Maar ik dacht dat het mijn taak was
    om me ellendig te voelen,
  168. want als ik me ellendig voelde,
  169. bewees dat hoeveel ik van hem hield.
  170. En als ik dat kon bewijzen,
  171. zouden we uiteindelijk wel
    weer bij elkaar komen.
  172. Dit is het echte probleem,

  173. want er is geen kosmische wet
  174. die zegt dat hevig lijden
    leidt tot een grote beloning,
  175. maar we praten over liefde
    alsof dat wel zo is.
  176. Onze ervaringen met liefde
    zijn zowel biologisch als cultureel.

  177. De biologie vertelt ons dat liefde goed is
  178. door het beloningscircuit
    in onze hersenen te activeren
  179. en het vertelt ons dat liefde pijn doet
    als na een ruzie of of als het uit gaat,
  180. die neurochemische beloning wegvalt.
  181. Eigenlijk -- misschien wist je dat al --
  182. neurochemisch gezien,
  183. is uit elkaar gaan vergelijkbaar
    met het afkicken van cocaïne,
  184. wel een geruststellende gedachte.
  185. (Gelach)

  186. En in onze cultuur gebruiken we taal

  187. die deze ideeën over liefde
    vorm geeft en bevestigt.
  188. In dit geval hebben we het over
    metaforen voor pijn
  189. en verslaving en waanzin.
  190. Een interessante vicieuze cirkel.
  191. Liefde is krachtig en soms pijnlijk
  192. en dat komt tot uiting in onze
    woorden en verhalen,
  193. maar vervolgens scheppen onze
    woorden en verhalen de verwachting
  194. dat liefde krachtig en pijnlijk is.
  195. Wat ik ook interessant vind
    is dat dat allemaal plaatsvindt

  196. in een cultuur waarin
    levenslange monogamie de norm is.
  197. Het lijkt wel alsof we het allebei willen:
  198. we willen dat liefde voelt als waanzin
  199. en dat het levenslang in stand blijft.
  200. Dat klinkt vreselijk.
  201. (Gelach)

  202. Om dit op te lossen

  203. moeten we óf onze cultuur veranderen,
    óf onze verwachtingen bijstellen.
  204. Stel je voor dat we allemaal
    minder passief waren in de liefde.
  205. Als we nou eens assertiever, ruimdenkender
    en ruimhartiger zouden zijn
  206. en in plaats van 'fall in love'
    (in de liefde 'vallen')
  207. zouden zeggen 'step into love'
    (in de liefde 'stappen').
  208. Ik weet dat dit heel moeilijk is,
  209. maar ik ben niet de eerste
    die met dit voorstel komt.
  210. In het boek 'Leven in metaforen'
  211. van Mark Johnson en George Lakoff
    staat een interessante oplossing
  212. voor dit dilemma,
  213. namelijk dat we onze metaforen veranderen.
  214. Zij zeggen dat metaforen echt
    bepalend zijn voor hoe we de wereld zien
  215. en dat ze zelfs invloed hebben
    op onze keuzes voor de toekomst,
  216. als een soort zelfvervullende
    voorspelling.
  217. Johnson en Lakoff opperen
    een nieuwe metafoor voor liefde:

  218. liefde als een gezamenlijk kunstwerk.
  219. Dat vind ik echt een goede
    manier om naar de liefde te kijken.
  220. Taalkundigen zeggen dat metaforen
    bepaalde gevolgen hebben
  221. die voortkomen uit de implicaties
  222. of ideeën die in een bepaalde
    metafoor besloten liggen.
  223. Johnson en Lakoff hebben het
    over alle aspecten
  224. van het gezamenlijk
    werken aan een kunstwerk:
  225. inspanning, compromis,
    geduld, gezamenlijke doelen.
  226. Dat zijn dingen die goed passen
    in onze cultuur
  227. van langdurige romantische relaties,
  228. terwijl ze ook goed passen
    bij andere soorten relaties --
  229. kortstondige, losse, polyamoreuze,
    niet-monogame, aseksuele --
  230. want deze metafoor voegt veel rijkere
    ideeën toe aan 'van iemand houden'.
  231. Als liefde een gezamenlijk kunstwerk is,

  232. dan is liefde een esthetische ervaring.
  233. Liefde is onberekenbaar,
  234. liefde is creatief,
  235. voor liefde heb je communicatie
    en discipline nodig,
  236. het is frustrerend en emotioneel zwaar.
  237. Liefde bestaat uit zowel vreugde als pijn.
  238. Uiteindelijk is iedere liefde anders.
  239. Vroeger kwam het niet bij me op
    dat ik meer van de liefde mocht vragen,

  240. dat ik niet altijd genoegen
    hoefde te nemen met wat de liefde gaf.
  241. Als de 14-jarige Julia voor het eerst --
  242. als de 14-jarige Julia
    niet bij haar Romeo kan zijn,
  243. die ze vier dagen eerder had ontmoet,
  244. is ze niet teleurgesteld of angstig.
  245. Ze wil dood.
  246. Toch?
  247. En vergeet niet,
    op dit punt in het toneelstuk,
  248. akte drie van vijf,
  249. is Romeo niet dood.
  250. Hij leeft,
  251. hij is gezond,
  252. maar hij is uit de stad verbannen.
  253. Ik weet dat het 16e-eeuwse Verona
    niet het hedendaagse Noord-Amerika is,
  254. maar toen ik dit toneelstuk
    voor het eerst las
  255. toen ik zelf 14 was,
  256. begreep ik het lijden van Julia volledig.
  257. Liefde herdefiniëren als iets wat ik zelf
    mag creëren met iemand die ik bewonder,

  258. in plaats van iets wat me overkomt
  259. zonder mijn controle of toestemming,
  260. brengt empowerment.
  261. Het blijft moeilijk.
  262. Liefde voelt soms nog steeds
    compleet gestoord en verpletterend
  263. en als ik gefrustreerd raak,
    moet ik mezelf er ook aan herinneren:
  264. mijn taak in deze relatie
    is met mijn partner praten
  265. over wat ik samen wil maken.
  266. Dat is ook niet eenvoudig.
  267. Maar het is veel beter
    dan het alternatief,
  268. dat slechts bestaat uit waanzin.
  269. Als je liefde zo beschouwt,

  270. gaat het niet over
    het winnen of verliezen van affectie.
  271. In plaats daarvan vergt het
    dat je je partner vertrouwt
  272. en dat je erover praat
    als dat vertrouwen moeizaam is.
  273. Het klinkt eenvoudig,
  274. maar in werkelijkheid is dat
    behoorlijk revolutionair en radicaal.
  275. Het zorgt er namelijk voor
    dat je ophoudt met aan jezelf denken
  276. en wat jij uit je relatie haalt
    of er voor op moet geven,
  277. en dat je begint met nadenken
    over wat je zelf te bieden hebt.
  278. Als je liefde zo beschouwt,
    kan je dingen zeggen als:
  279. "We werken niet zo goed samen.
    Misschien is dit niks voor ons."
  280. Of: "Die relatie duurde korter dan ik wou,
  281. maar het was wel een mooie tijd."
  282. Het mooie van een gezamenlijk kunstwerk

  283. is dat het zichzelf niet schildert,
    tekent of uithouwt.
  284. Als je liefde zo beschouwt,
    bepaal je zelf hoe ze eruit ziet.
  285. Bedankt.

  286. (Applaus)