YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Belarusian subtitles

← Лепшы спосаб гаварыць пра каханне

Get Embed Code
39 Languages

Showing Revision 25 created 02/26/2017 by Hanna Baradzina.

  1. Cёння я хачу пагаварыць аб тым,
    як мы размаўляем пра каханне.
  2. Дакладней кажучы,
  3. я хачу пагаварыць аб тым, што ня так
    ў тым, як мы гаворым аб каханні.
  4. Верагодна, большасць з нас
    некалькі разоў закохвалася

  5. на працягу нашага жыцця.
  6. У ангельскай мове
    гэта метафара, "падзенне" [falling],
  7. насамрэч ўжываецца найчасцей,
    калі мы гаворым пра гэты вопыт.
  8. Я не ведаю наконт вас,
  9. але калі я ўяўляю гэту метафару,
  10. то бачу сцэну з мультфільма --
  11. як быццам вось чалавек,
  12. ён ідзе па ходніку,
  13. не заўважаючы, ён даходзіць
    да адчыненага люку
  14. і імкліва падае ў каналізацыю.
  15. І я ўяўляю гэта менавіта так, бо ўпасці
    -- гэта не ўскочыць.
  16. Падзенне -- раптоўнае
  17. і некантралюемае.
  18. Гэта штосьці, што адбываецца з намі
    без нашага дазволу.
  19. У асноўным мы так гаворым
    пра пачатак новых адносін.
  20. Я пісьменніца і таксама настаўніца
    ангельскай мовы, што значыць,

  21. разважаючы пра словы,
    я зарабляю на жыццё.
  22. Можна сказаць,
  23. што мне плацяць за аргументацыю таго,
    што наша мова важная,
  24. і мне хацелася б падкрэсліць,
    што шмат метафар, якія мы ўжываем,
  25. каб гаварыць аб каханні --
  26. мабыць нават большая частка з іх --
  27. маюць праблему.
  28. Такім чынам, у каханне, мы падаем.

  29. Нас збіваюць.
  30. Нас расціскаюць.
  31. Мы падаем у прытомнасць.
  32. Мы згараем ад запалу.
  33. Каханне робіць нас вар'ятамі,
  34. і яно робіць нас хворымі.
  35. Нашы сэрцы баляць
  36. і затым разбіваюцца.
  37. Такім чынам, нашы метафары
    прыраўноўваюць закаханасць ў кагосьці
  38. да надзвычанага гвалту
    ці хваробы.
  39. (Смех)

  40. Менавіта так.

  41. І яны пазіцыянуюць нас як ахвяр
  42. непрадбачных і непазбежных абставін.
  43. Маё любімае з іх гэта "smitten",
  44. што з'яуляецца мінулай
    формай слова "smite".
  45. І калі вы паглядзіце значэнне
    гэтага слова ў слоўніку --
  46. (Смех)

  47. вы ўбачыце, што яно азначае
    і "жудаснае няшчасце",

  48. і "быць моцна закаханым".
  49. Як правіла, я асацыюю слова "smite"
    з вельмі асаблівым кантэкстам,
  50. са Старым Запаветам.
  51. Толькі ў адной Кнізе Выхаду
    ёсць 16 спасыланняў на слова "паражэнне",
  52. якое ў Бібліі выкарыстоўваецца для
    помсты раззлаванага Бога.
  53. (Смех)

  54. Мы ўжываем тое ж слова,
    каб гаварыць пра каханне,

  55. якім тлумачым нашэсце саранчы.
  56. (Смех)

  57. Правільна?

  58. Дык як гэта так здарылася?

  59. Як мы дайшлі да асацыяцыі кахання
    з вялікім болем і пакутай?
  60. І чаму мы гаворым пра гэты
    нібыта добры вопыт,
  61. як быццам мы ахвяры?
  62. Гэта цяжкія пытанні,
  63. але у мяне ёсць некалькі тэорый.
  64. І каб высветліць гэта,
  65. я хачу сфакусавацца на адной
    канкрэтнай метафары,
  66. якая ўвасабляе каханне як вар'яцтва.
  67. Калі я ўпершыню пачала вывучаць
    рамантычнае каханне,

  68. я сустракала гэтыя
    метафары пра вар'яцтва паўсюль.
  69. У гісторыі Заходняй культуры
    багата моваў,
  70. якія прыраўноўваюць каханне
    да псіхічнай хваробы.
  71. Вось некалькі прыкладаў.
  72. Уільям Шэкспір:
  73. "Каханне -- гэта ўсяго толькі вар'яцтва "
  74. з "Як вам гэта спадабаецца".
  75. Фрыдрых Ніцшэ:
  76. "У каханні заўсёды ёсць трошкі вар'яцтва".
  77. "Паглядзі на мяне, паглядзі,
    настолькі звар'яцела ад кахання" --
  78. (Смех)

  79. цытата вялікага філосафа Бейонсе Ноулз.

  80. (Смех)

  81. Упершыню я закахалася ў 20 год,

  82. і гэта былі дастаткова
    неспакойныя адносіны з самага пачатку.
  83. Гэта былі адносіны на адлегласці
    першыя некалькі год,
  84. таму для мяне гэта значыла
    вельмі высокія ўзлёты і нізкія падзенні.
  85. Асабліва я памятаю адзін момант.
  86. Я сядзела на ложку ў хостэле
    ў Паўднёвай Амерыцы,
  87. і я назірала, як мой каханы
    выходзіць за дзверы.
  88. Было позна,
  89. была амаль поўнач,
  90. мы пасварыліся за вячэрай,
  91. і калі мы вярнуліся ў наш пакой,
  92. ён пакідаў свае рэчы ў торбу
    і выляцеў прэч.
  93. Хоць я ўжо не памятаю нагоды
    гэтай спрэчкі,
  94. я вельмі выразна памятаю,
    як назірала яго сыход.
  95. Мне было 22, гэта была мая першая
    вандроўка ў краіну, што развіваецца

  96. і я была зусім адна.
  97. Заставаўся тыдзень да майго адлёту дадому,
  98. я ведала імя горада, ў якім знаходзілася,
  99. і імя горада, ў які мне патрэбна
    было трапіць, каб выляцець,
  100. але я не мела паняцця,
    як арыентавацца навокал.
  101. У мяне не было кішэннага даведніка
    і вельмі мала грошай,
  102. і я не ведала гішпанскай.
  103. Хтосьці больш смелы за мяне

  104. мог расцаніць гэта як момант магчымасці,
  105. але я застыла.
  106. Я проста сядзела там,
  107. а потым расплакалася.
  108. Але нягледзячы на маю паніку,
  109. нейкі маленькі голас ў маёй
    галаве падумаў:
  110. "Ваў. Гэта было драматычна.
  111. Я сапраўды кахаю належным чынам".
  112. (Смех)

  113. Бо некаторая частка мяне жадала
    адчуваць сябе смутнай у каханні.

  114. Цяпер гэта гучыць для мяне так дзіўна,
    але ў 22 гады,
  115. я імкнулася мець драматычныя вопыты.
  116. У той момант я была безразважнай,
    раззлаванай ды спустошанай,
  117. і гэта дастаткова дзіўна,
  118. але я думала, што гэта неяк
    пацвярджае мае пачуцці да
  119. хлопца, які толькі што мяне пакінуў.
  120. Я думаю, на пэўным узроўні я жадала
    быць трошкі звар'яцелай,

  121. бо я думала,
    менавіта так каханне і працуе.
  122. Гэта сапраўды не павінна быць дзіўным,
  123. прыймаючы да ўвагі, што на Вікіпедыі
  124. існуе 8 фільмаў,
  125. 14 песен,
  126. два альбомы і адзін раман
    з назвай "Вар'яцкае каханне".
  127. Праз паўтары гадзіны
    ён вярнуўся ў наш пакой.

  128. Мы памірыліся.
  129. Мы правялі яшчэ адзін
    збольшага шчаслівы тыдзень,
  130. вандруючы разам.
  131. Потым, калі я вярнулася дадому,
  132. я падумала: "Гэта было так жахліва
    і так выдатна.
  133. Гэта і ёсць сапраўдны раман".
  134. Я чакала, што маё першае каханне будзе
    падобна да вар'яцтва,
  135. і вядома, маё чаканне выдатна
    спраўдзілася.
  136. Але кахаць кагосьці такім чынам --
  137. як быццам мой дабрабыт цалкам залежаў
    ад узаемнасці кахання --
  138. не было вельмі добра для мяне
  139. ці для яго.
  140. Але я мяркую, што гэты тып кахання
    не вельмі незвычайны.

  141. Большасць з нас адчувае сябе трохі
    звар'яцелымі на ранняй стадыі закахання.
  142. На самой справе, ёсць даследаванне,
    якое сцвярджае, што гэта нармальна,
  143. таму што, нейрахімія даказвае,
  144. закаханне і псіхічны разлад
    не так лёгка адрозніць.
  145. Гэта сапраўды так.
  146. Гэтае даследаванне 1999 года
    выкарыстоўвае аналізы крыві,

  147. каб пацвердзіць, што ўзровень
    сератаніна пры закаханасці
  148. вельмі падобны да ўзроўня сератаніна
  149. ў людзей з дыягназам
    "абсесіўна-кампульсіўны разлад".
  150. (Смех)

  151. Так, і ўзровень сератаніна

  152. таксама звязаны з сіндромам
    сезоннага афектыўнага разладу
  153. і дэпрэсіяй.
  154. Такім чынам, ёсць некалькі доказаў,
  155. што каханне цесна звязана са зменамі
    нашага настрою і паводзін.
  156. І іншыя даследаванні пацвярджаюць,
  157. што большасць адносінаў
    пачынаюцца такім чынам.
  158. Даследчыкі сцвярджаюць, што нізкі
    ўзровень сератаніна

  159. ўзаемазвязаны з апантаным мысленнем
    пра аб'ект кахання,
  160. што нагадвае пачуццё, як быццам
    хтосьці пасяліўся ў тваёй галаве.
  161. І большасць з нас адчувае сябе так,
    калі ўпершыню закохваецца.
  162. Але ёсць і добря навіны --
    гэта не заўсёды цягнецца доўга,
  163. звычайна ад некалькіх месяцаў
    да некалькіх гадоў.
  164. Калі я вярнулася са свайго падарожжа
    ў Паўднёвую Амерыку,

  165. я правяла шмат часу адна ў маім пакоі,
  166. правяраючы маю паштовую скрыню,
  167. у роспачы жадаючы атрымаць
    навіны ад майго каханага.

  168. Я вырашыла, што калі мае сябры
    не могуць зразумець маё пакутлівае гора,
  169. мне непатрэбна іх сяброўства.
  170. Таму я перастала сустракацца
    з большасцю з іх.
  171. І гэта быў, напэўна,
    самы нешчаслівы год ў маім жыцці.
  172. Але я думаю, я адчувала,
    што быць няшчаснай -- гэта мая праца,
  173. бо калі б я была няшчаснай,
  174. тады я б змагла даказаць,
    як моцна я яго кахала.
  175. І калі я змагла б даказаць гэта,
  176. тады мы б у рэшце рэшт засталіся разам.
  177. Гэта і ёсць сапраўднае вар'яцтва,

  178. бо не існуе ўніверсальнага правіла,
  179. якое сцвярджае, што вялікая пакута
    вядзе да вялікай узнагароды.
  180. Але мы гаворым пра каханне,
    як быццам бы гэта праўда.
  181. Наш вопыт кахання і біялагічны,
    і культурны.

  182. Наша біялогія кажа,
    што каханне -- гэта добра,
  183. актывізуючы кругазварот узнагародаў
    у нашым мазгу,
  184. і яна гаворыць, што каханне балючае,
    калі, пасля спрэчкі ці раставання,
  185. нейрахімічная ўзнагарода адымаецца.
  186. Насамрэч -- напэўна, вы чулі аб гэтым --
  187. кажучы аб нейрахіміі,
  188. перажываць растанне
    падобна да ўстрымання ад какаіна,
  189. што я знаходжу суцяшальным.
  190. (Смех)

  191. Тады наша культура выкарыстоўвае мову,

  192. каб фармуляваць і адпавядаць
    гэтым ідэям пра каханне.
  193. У гэтым выпадку мы гаворым аб
    метафарах болю,
  194. залежнасці і вар'яцтва.
  195. Гэта даволі цікавы бумеранг
    зваротнай сувязі.
  196. Каханне магутнае і часам балючае,
  197. і мы паказваем гэта
    праз нашыя словы і гісторыі.
  198. Але затым нашыя
    словы і гісторыі падрыхтоўваюць нас
  199. да чакання моцнага і балючага кахання.
  200. Цікава, што гэта ўсё адбываецца

  201. ў культуры, якая шануе
    пажыццёвую манагамію.
  202. Быццам мы жадаем адначасова
  203. і вар'яцкага кахання,
  204. і мы хочам, каб яно доўжылася ўсё жыццё.
  205. Гэта гучыць жудасна.
  206. (Смех)

  207. Каб гэта ўладкаваць,

  208. нам патрэбна ці змяніць нашу культуру,
    ці змяніць нашыя чаканні.
  209. Уявіце, што мы ўсе былі б
    менш пасіўнымі ў каханні.
  210. Калі б мы былі больш ўпэўненымі,
    больш адкрытымі да новага, больш шчодрымі.
  211. Тады б замест таго, каб падаць ў каханне,
  212. мы б ў яго ўступалі.
  213. Я ведаю, што гэта патрабуе шмат чаго,
  214. але я не першы чалавек,
    які прапаноўвае гэта.
  215. У кнізе "Метафары, якімі мы жывем"
  216. лінгвісты Марк Джонсан і Джордж Лэйкаф
    прапануюць цікавае рашэнне
  217. гэтай дылемы:
  218. трэба змяняць нашыя метафары.
  219. Яны сцвярджаюць,
  220. што метафары сапраўды
    фармулююць нашае ўспрыманне свету,
  221. і нават могуць дзейнічаць як
    кіраўнікі нашых будучых спраў,
  222. як прароцтвы, якія спраўджваюцца.
  223. Джонсан і Лэйкаф прапануюць
    новую метафару для кахання:

  224. Каханне як сумесны твор мастацтва.
  225. Мне вельмі падабаецца
    гэты спосаб разважання аб каханні.
  226. Лінгвісты кажуць, што
    метафары прытрымліваюцца логікі,
  227. што, па сутнасці, і ёсць
    спосаб разглядання ўсіх падтэкстаў,
  228. ці ідэй, якія ўтрымліваюцца ў метафары.
  229. Джонсан і Лэйкаф кажуць аб усім,
  230. што супрацоўніцтва над творам мастацтва
  231. прадугледжвае: высілкі, кампраміс,
    цярпенне, агульныя мэты.
  232. Гэтыя ідэі добра адпавядаюць
    нашаму культурнаму ўкладанню
  233. ў доўгатэрміновыя рамантычныя адносіны,
  234. але яны таксама добра працуюць і
    ў іншых тыпах адносін --
  235. кароткачасовых, выпадковых, свабодных,
    неманагамных, бясполых --
  236. бо гэтыя метафары прыносяць нашмат
    больш складаныя ідэі
  237. у вопыт кахання кагосьці.
  238. Такім чынам, калі каханне --
    гэта сумесны твор мастацтва

  239. тады каханне -- гэта эстэтычны вопыт.
  240. Каханне непрадказальнае,
  241. каханне крэатыўнае,
  242. каханне патрабуе супрацоўніцтва
    і дысцыпліны,
  243. расчароўвае і вымагае эмацыйных высілкаў.
  244. І каханне складаецца з асалоды і болю.
  245. Зрэшты рэшт, кожны вопыт
    кахання розны.
  246. Калі я была маладзейшай,

  247. то ніколі не задумвалася,
  248. што мне было дазволена
    патрабаваць ад кахання больш,
  249. што можна было не прымаць ўсё,
    што прапаноўвала каханне.
  250. Калі чатырнаццацігадовая Джульета
    ўпершыню сустрэла --
  251. ці калі чатырнаццацігадовая Джульета
    не магла быць без Рамэа,
  252. з якім яна пазнаёмілася чатыры дні таму,
  253. яна не была расчаравана ці ўсхвалявана.
  254. Дзе яна?
  255. Яна хоча памерці.
  256. Так?
  257. І як напамін, у дадзены момант п'есы,
  258. дзеянне трэцяе з пяці,
  259. Рамэа не памірае.
  260. Ён жывы,
  261. ён здаровы,
  262. яго проста выгналі з гораду.
  263. Я разумею, што Верона 16-га стагоддзя
    непадобная на сучасную Паўночную Амерыку,
  264. але калі я ў першыню прачытала гэту п'есу,
  265. таксама ў 14 гадоў,
  266. пакута Джульеты мела сэнс для мяне.
  267. Пераасэнсаваць каханне як нешта,
    што я ствараю з тым, кім захапляюся,

  268. а не тое, што проста здараецца са мной
  269. без майго кантроля ці згоды,
  270. гэта надае ўнутраную сілу.
  271. Але гэта ўсё яшчэ цяжка.
  272. Каханне па-ранейшаму часам
    абсалютна безразважнае і знішчальнае,
  273. і калі я адчуваю сябе засмучанай,
  274. я павінна нагадваць сабе:
  275. мая задача ў гэтых адносінах --
    размаўляць з маім партнёрам
  276. аб тым, што я хачу зрабіць разам.
  277. Гэта таксама нялёгка.
  278. Але гэта нашмат лепш, чым другі варыянт,
  279. у якім каханне -- вар'яцтва.
  280. Гэта версія кахання не аб прыцягненні
    ці страце нечай увагі.

  281. Замест гэтага, яна патрабуе
    даверу свайму партнёру
  282. і абмяркоўвання сітуацыі,
    калі давяраць становіцца цяжка,
  283. што гучыць вельмі проста,
  284. але, на самой справе,
    рэвалюцыйнае радыкальнае дзеянне.
  285. Бо табе патрэбна перастаць думаць пра сябе
  286. і твае набыткі ці страты
    ў гэтых адносінах,
  287. і пачаць думаць, што ты можаш прапанаваць.
  288. Такая версія кахання дазваляе
    нам казаць рэчы, такія як:
  289. "Эй, мы не вельмі добрыя супрацоўнікі.
    Мабыць гэта не для нас".
  290. Або, "Гэтыя адносіны былі карацей,
    чым я планавала,
  291. але ўсё ж такі гэта было цудоўна".
  292. Супольны твор мастацтва добры тым,

  293. што ён не намалюе ці не злепіць сябе сам.
  294. Такая версія кахання дазваляе
    нам вырашаць, як яно будзе выглядаць.
  295. Дзякуй.

  296. (Апладысменты)