Polish subtitles

← Ostatni wódz Komanczów i upadek imperium - Dustin Tahmahkera

Get Embed Code
22 Languages

Showing Revision 18 created 12/22/2020 by Ola Królikowska.

  1. Późną nocą 1871 roku grupa jeźdźców
    zaatakowała obóz śpiącej armii.
  2. Wywołując panikę,
  3. jeźdźcy ukradli około 70 koni i zniknęli.
  4. Na czele grupy stał
    młody wódz Quanah Parker.

  5. Był to jeden z ostatnich
    z długiej serii najazdów
  6. na granicy Teksasu w ramach
    konfliktu między rdzenną ludnością,
  7. plemieniem Numunu, czyli Komanczów,
  8. a siłami zbrojnymi Stanów Zjednoczonych
    mającymi ukraść ziemię Komanczom
  9. i przekazać białym osadnikom.
  10. Spór trwał od dekad,
  11. kiedy na czele armii stanął
    pułkownik USA Ranald MacKenzie.
  12. Śledził Quanaha całe lato i zimę.
  13. Quanah również go obserwował
  14. i za każdym razem,
    kiedy pułkownik zbliżał się do celu,
  15. plemię znikało bez śladu
    na rozległych równinach.
  16. Komancze żyli na tych terenach od 200 lat,

  17. polując na bawoły i przenosząc
    wioski z jednego miejsca w drugie.
  18. Tłumili ataki Hiszpanów
    i Meksykanów od południa,
  19. próby zasiedlenia ziemi
    przez USA od wschodu
  20. i próby przejęcia władzy
    przez inne rdzenne plemiona.
  21. Imperium Komanczów nie miało
    scentralizowanej władzy.
  22. Składało się z wielu grup
    i każda miała swojego wodza.
  23. Łączyła ich sprawność w jeździectwie.
  24. Wszyscy ludzie doskonale jeździli konno.
  25. W walce na koniu
  26. nie mogły im sprostać ani inne
    rdzenne plemiona, ani kolonizatorzy,
  27. co pozwalało im kontrolować
    ogromne obszary przy małej ilości ludzi.
  28. W szczytowym okresie plemię
    liczyło około 40 000 członków
  29. i tylko od 4000 do 5000 w czasach,
  30. kiedy Quanah Parker i Ranald Mackenzie
    stanęli ze sobą twarzą w twarz.
  31. Urodzony w 1848 roku Quanah
    był najstarszym synem Pety Nocony,

  32. wodza grupy Nokonów, i Cynthii Ann Parker,
  33. białej osadniczki, uprowadzonej
    i zasymilowanej z Komanczami,
  34. która przyjęła imię Naduah.
  35. Kiedy Quanah był dzieckiem,
  36. armia Stanów Zjednoczonych zaatakowała
    wioskę, porywając jego matkę i siostrę.
  37. Quanah i jego młodszy brat
    schronili się u innej grupy Komanczów
  38. o nazwie Quahada.
  39. W kolejnych latach Quanah
    wykazał się jako wojownik i przywódca.

  40. Kiedy skończył 20 lat, uciekł
    z młodą kobietą Weakeah,
  41. rozwścieczając jej wpływowego ojca
    i kilku innych przywódców.
  42. Podczas trwającej rok ucieczki
  43. zebrali wystarczającą liczbę zwolenników
    do ogłoszenia Quanaha wodzem,
  44. czyli paraibo, w wyjątkowo młodym wieku.
  45. Pod jego przywództwem grupa Quahada
    skutecznie wymykała się wrogiej armii,
  46. prowadząc normalne życie.
  47. Ale na początku lat 70. XIX wieku
    na Wschodnim Wybrzeżu wzrósł popyt
  48. na skórę bawoła i w ciągu
    kilku lat myśliwi zabili ich tysiące.
  49. W tym czasie siły amerykańskie
    przeprowadziły atak z zaskoczenia,
  50. zabijając około 1400 koni należących
    do grupy Quahada i kradnąc resztę.
  51. Chociaż przysiągł, że nigdy się nie podda,
    Quanah wiedział, że bez żubrów i koni
  52. plemię Komanczów czeka zimą głód.
  53. W 1875 roku Quanah z grupą Quahada
  54. przenieśli się do rezerwatu
    Fort Sill w Oklahomie.
  55. Trudno im było przestawić się
    z myśliwych i zbieraczy

  56. na rolniczy tryb życia w rezerwacie.
  57. Amerykański rząd obiecał ich zaopatrywać,
  58. ale zapewnione żywność
    i zaopatrzenie nie wystarczały.
  59. Pozycja polityczna Quanaha
    niespodziewanie osłabła.
  60. Nie miał takiego bogactwa
    ani władzy jak inni,
  61. którzy żyli w rezerwacie dłużej.
  62. Dostrzegł jednak swoją szansę.
  63. Na terenie rezerwatu znajdowały się łąki
  64. niewykorzystywane przez Komanczów,
    a idealne do wypasu stada.
  65. Zawarł dochodowy układ
    dzierżawy z hodowcami bydła.
  66. Na początku po cichu.
  67. Ostatecznie wynegocjował
    z rządem USA prawa dzierżawy,
  68. co zapewniło Komanczom
    z rezerwatu stałe źródło dochodów.
  69. Ze wzrostem statusu Quanah w rezerwacie

  70. zyskał uznanie wśród
    urzędników państwowych.
  71. Dzięki temu otrzymał
    lepsze racje żywnościowe,
  72. wywalczył budowę szkół i domów
  73. i został jednym z trzech sędziów
    plemiennych w sądzie rezerwatu.
  74. Zmęczony rozmowami z wieloma przywódcami
  75. rząd USA chciał wyznaczyć
    jednego wodza wszystkich Komanczów.
  76. Stanowisko to nie istniało
    poza rezerwatem.
  77. Wielu Komanczów poparło Quanaha,
  78. a kilku starszych wodzów wsparło go,
  79. żeby poprowadził ich
    przeciw siłom zbrojnym USA.
  80. Nawet były wróg Quanaha, Ranald MacKenzie,
  81. poparł jego kandydaturę.
  82. Quanah grał w hollywoodzkich filmach,
    przyjaźnił się z politykami z USA

  83. i wziął udział w paradzie
    inauguracyjnej Theodore'a Roosevelta.
  84. Nigdy jednak nie ściął długich warkoczy,
  85. popierał Amerykański Kościół
    Tubylczy i użycie odurzającego pejotlu.
  86. Przyjmując nazwisko matki,
    stał się Quanahem Parkerem.
  87. Próbował odnaleźć matkę i siostrę,
  88. ale odkrył, że obie zmarły
    krótko po uprowadzeniu.
  89. Quanah ciągle dostosowywał się
    do różnych światów, ról

  90. i okoliczności, co dla wielu
    byłoby nie do pokonania.
  91. Chociaż go krytykowano, po jego śmierci
  92. Komancze zaczęli stosować
    nazwę "przewodniczący"
  93. do określenia najwyższego
    urzędnika w plemieniu,
  94. uznając go za ostatniego
    wodza Komanczów
  95. i kulturowy wzór przetrwania i adaptacji.
  96. W tym duchu spogląda w przyszłość
    dzisiejszy naród Komanczów,
  97. liczący ponad 16 000 oficjalnych obywateli
    i niezliczoną liczbę potomków.