Turkish subtitles

← Pizza fiziği (New York tipi) - Colm Kelleher

Get Embed Code
20 Languages

Showing Revision 3 created 08/09/2020 by Nihal Aksakal.

  1. Neredeyse herkes pizza yemeyi sever
  2. ancak etraf biraz pislenebilir.
  3. Pizza yumuşaktır ve bükülebilir.
  4. Peki bütün o peynirin akmasını
    nasıl durduracağız?
  5. Birkaç hile biliyor olabilirsiniz:
    İki el kullanmak, hiç nazik değil
  6. ya da plastik tabak kullanıp
  7. sadece pizzanın ucunu
    dışarıda bırakabilirsiniz.
  8. Yalnız bir tane daha hile var:
  9. Alt kısımdan tutarak
    ortaya doğru katlayabilirsiniz.
  10. Artık pizzanın ucu aşağı eğilmiyor
  11. ve her yerinize domates sosu bulaştırmadan
  12. ya da plastik tabağı ısırmadan
    yiyebilirsiniz.
  13. Peki neden alttan tutup katladığınızda
    ucu aşağı eğilmiyor?
  14. Bunu anlamak için iki şey bilmelisiniz:
  15. Eğri şekillerin matematiği
  16. ve biraz da ince tabaka fiziği.
  17. Önce matematik.
  18. Plastikten yapılmış
    ince bir tabakamız olsun.
  19. Çok ince ve bükülebilir,
    kolaylıkla silindire çevirebiliriz.
  20. Tabakayı germeme hiç gerek yok,
    sadece büküyorum.
  21. Bir şeklin germe veya büzülme olmadan
  22. başka bir şekle dönüştürülebildiği
    bu özelliğe izometri denir.
  23. Bir matematikçi, düz bir tabakanın
    silindire izometrik olduğunu söyleyebilir.
  24. Fakat tüm şekiller izometrik değildir.
  25. Düz tabakamı küreye çevirmeye çalışsam
  26. başarılı olmam imkansız.
  27. Bunu siz de deneyebilirsiniz.
  28. Düz bir kağıdı bir topun etrafına büzmeden
  29. ya da germeden sarmaya çalışın.
  30. Mümkün değil.
  31. Yani bir matematikçi
  32. düz tabaka ve kürenin
    izometrik olmadığını söyleyebilir.
  33. Şimdiye kadar gördüğümüz şekillere benzer
  34. ve izometrik olmayan
    bir şekil daha var: Cips.
  35. Cips şekli düz tabakaya
    izometrik değildir.
  36. Düz bir plastiği
    cips şekline getirmek isteseniz
  37. yalnızca bükmeye değil
    germeye de ihtiyacınız var.
  38. İşte, matematiği bu.
  39. Çok zor değil, değil mi?
  40. Şimdi sıra fizikte.
  41. Bir cümlede özetlenebilir:
  42. İnce tabakaların bükülmesi kolay
    ama germesi zordur.
  43. Bu çok önemli.
  44. İnce tabakaların bükülmesi kolay
    ama germesi zordur.
  45. Plastik düz tabakamızı silindire
    çevirdiğimizi hatırlıyor musunuz?
  46. Zor değildi, değil mi?
  47. Ama tabakanın alanını
    yüzde 10 oranında arttırmak için
  48. ne kadar germeniz gerektiğini düşünün.
  49. Fazlasıyla zor olacaktır.
  50. İnce bir tabakayı bükmek
  51. çok güç istemiyor
  52. ancak germek ya da büzüştürmek
    çok daha zor.
  53. Son olarak, pizza konusuna gelelim.
  54. Diyelim ki pizzacıya gittiniz
    ve bir dilim aldınız.
  55. Katlamadan altından tuttunuz.
  56. Yer çekimi yüzünden
    dilim aşağı doğru eğildi.
  57. Pizza gayet ince bir şey
  58. ve ince tabakaların
    kolay büküldüğünü biliyoruz.
  59. Ağzınıza götüremiyorsunuz,
  60. peynir ve domates sosu her yere bulaştı.
  61. Sonra alttan katlıyorsunuz.
  62. Bunu yaptığınızda,
    pizzayı tako şekline getirmiş oldunuz.
  63. Yapması zor değil, nasıl olsa bu şekil,
  64. normalde düz olan pizzaya izometrik.
  65. Bir de tam bükerken
    pizzanın sarktığını düşünün.
  66. Artık sarkık bir takoya benziyor.
  67. Peki sarkık tako neye benzer? Cips!
  68. Ancak biliyoruz ki cips düz plastiğe
  69. ya da pizzaya izometrik değil
  70. ve bu da şu an ki haline gelebilmek için
  71. pizzanın gerilmesi gerektiği
    anlamına geliyor.
  72. Pizza ince olduğundan
    çok fazla güç gerektiriyor.
  73. Yani pizzayı ilk bükerken
    gereken güçten çok daha fazlasına.
  74. Peki, sonuç nedir?
  75. Pizzayı alttan katladığınızda,
  76. ucunun aşağı eğilmesi için çok fazla güç
    gereken bir şekle getirmiş oluyorsunuz.
  77. Yer çekiminin bazen
    buna gücü yetmeyebiliyor.
  78. Biraz fazla bilgi verdik,
  79. hızlıca üzerinden geçelim.
  80. Pizza alttan katlandığında
  81. yer çekimi ucunu aşağı eğemiyor.
  82. Neden? Çünkü pizzayı germek zor.
  83. Ucunun aşağı eğilmesi için
    pizzanın gerilmesi gerekiyor
  84. çünkü pizzanın geleceği şekil,
  85. yani tako şekli,
  86. orijinal düz pizzaya izometrik değil.
  87. Neden? Matematikten dolayı.
  88. Pizza örneğinin de gösterdiği gibi
  89. farklı şekillerin matematiksel
    özelliklerinden çok şey öğrenebiliriz.
  90. Bu şekiller pizza dilimleri olunca
    daha da eğlenceli oluyor.