Return to Video

Eski problemleri çözmek için yeni türleri çalışın

  • 0:01 - 0:03
    Son birkaç senedir yazlarımı,
  • 0:03 - 0:06
    Woods Hole, Massachusetts'teki
    deniz biyoloji laboratuvarında
  • 0:06 - 0:08
    geçiriyorum.
  • 0:09 - 0:13
    Ve orada yaptığım şey, sadece
    bir tekne kiralamak.
  • 0:13 - 0:16
    Sizden, bu gece benimle
  • 0:16 - 0:18
    bir tekne turuna çıkmanızı istiyorum.
  • 0:20 - 0:25
    Martha's Vineyard adasının
    hemen kıyısında,
  • 0:25 - 0:27
    Atlantik'e bakacağımız muhtemel noktaları
  • 0:27 - 0:30
    belirlemek için, bir drone ile
    Eel Pond'dan
  • 0:30 - 0:33
    Vineyard Boğazı'na açılacağız.
  • 0:33 - 0:36
    Önceden, Atlantik'in derinliklerine
    açılacağız, derdim
  • 0:36 - 0:40
    ama bilinmeyene ulaşmak için
    fazla derine inmemize gerek yok.
  • 0:40 - 0:43
    Dünyanın en iyi
    deniz biyoloji laboratuvarı
  • 0:43 - 0:47
    denilen yerden
    sadece 3 km ötede
  • 0:47 - 0:50
    basit bir plankton ağını
    suya indiriyoruz
  • 0:50 - 0:54
    ve insanlığın, nadiren dikkat ettiği
  • 0:54 - 0:56
    ve genellikle daha önce
    görülmemiş şeyleri
  • 0:56 - 0:59
    su yüzüne çıkarıyoruz.
  • 0:59 - 1:02
    Bu, ağımızda yakaladığımız
    organizmalardan biri.
  • 1:02 - 1:04
    Bu bir deniz anası.
  • 1:04 - 1:05
    Ama yakından bakarsanız,
  • 1:05 - 1:08
    bu canlının içinde başka bir
    organizma yaşamakta
  • 1:08 - 1:11
    ve bu organizma muhtemelen
    bilim için yeni.
  • 1:11 - 1:13
    Tamamiyle yeni bir tür.
  • 1:13 - 1:16
    Ya da bir diğer transparan güzellik,
  • 1:16 - 1:17
    atan bir kalbe sahip,
  • 1:17 - 1:21
    üremeye eşeyli devam edecek olan
    yavruların,
  • 1:21 - 1:24
    başının tepesinde
    eşeysiz olarak üremesini sağlıyor.
  • 1:25 - 1:26
    Tekrar edeyim:
  • 1:26 - 1:30
    Bu canlı, başının tepesinde,
    gelecek nesilde
  • 1:30 - 1:34
    eşeyli üreyecek yavruları
    eşeysiz üremeyle büyütüyor.
  • 1:35 - 1:36
    Tuhaf bir deniz anası mı?
  • 1:37 - 1:38
    Pek değil.
  • 1:38 - 1:39
    Bu bir tulumlu.
  • 1:40 - 1:41
    Tulumlular, bugün
  • 1:41 - 1:45
    geniş çapta genomik soy ortaklığımız
    olduğunu bildiğimiz ve belki de
  • 1:45 - 1:50
    bizim türümüze en yakın
    omurgasız tür olan bir hayvan grubu.
  • 1:50 - 1:52
    Kuzeninizle tanışın.
  • 1:52 - 1:53
    Thalia democratica.
  • 1:53 - 1:55
    (Gülüşmeler)
  • 1:55 - 1:59
    En son aile toplanmanızda
    Thalia için yer ayırmadığınıza
  • 1:59 - 2:01
    çok eminim,
  • 2:01 - 2:02
    ama şunu söylemeliyim,
  • 2:02 - 2:06
    bu canlılar, daha yeni
    anlamaya başladığımız şekillerde
  • 2:06 - 2:09
    son derece bize bağlılar.
  • 2:10 - 2:14
    Yani bir dahaki sefere birinin size
    alaycı bir biçimde
  • 2:14 - 2:18
    bu tip bir araştırmaya balık tutma
    macerası dediğini duyduğunuzda,
  • 2:18 - 2:21
    umarım biraz önceki
    yolculuğumuzu hatırlarsınız.
  • 2:22 - 2:26
    Bugün, biyoloji bilimlerinin çoğu
    yalnızca hali hazırda bildiğimizin
  • 2:26 - 2:28
    daha derinine inmeyi değerli buluyor --
  • 2:28 - 2:31
    zaten keşfedilmiş olanın
    detaylandırılmasını.
  • 2:31 - 2:34
    Ama bazılarımız bilinmeyenle
    çok daha fazla ilgileniyor.
  • 2:35 - 2:39
    Tamamen yeni şeyler
    keşfetmek
  • 2:39 - 2:42
    ve cehaletimizin muhteşem manzaralarını
    izlemek istiyoruz.
  • 2:43 - 2:47
    Daha önce hiç görmediğimiz
    bir şey ile allak bullak olmaya
  • 2:47 - 2:49
    can atıyoruz.
  • 2:49 - 2:50
    Ve evet,
  • 2:50 - 2:54
    "Hey, bunu ilk defa keşfeden ben oldum."
    diyebilmenin getirdiği
  • 2:54 - 2:57
    bir sürü minik ego tatmininin
    olduğuna katılıyorum.
  • 2:57 - 3:00
    Ama bu övünmek için
    bir girişim değil.
  • 3:00 - 3:03
    Çünkü bu tarz bir
    keşif araştırmasında,
  • 3:03 - 3:06
    çoğu zaman aptal gibi
    hissetmiyorsanız,
  • 3:06 - 3:09
    yeterince iyi bilim yapmıyorsunuzdur.
  • 3:09 - 3:11
    (Gülüşmeler)
  • 3:12 - 3:18
    Haliyle her yaz
    küçük teknemizdeki güverteye
  • 3:18 - 3:22
    hakkında çok az bildiğimiz
    daha fazla şey getiriyorum.
  • 3:22 - 3:26
    Bu gece sizlere, böyle bir
    ortamda nadiren duyacağınız,
  • 3:26 - 3:29
    hayata dair bir hikaye
    anlatmak istiyorum.
  • 3:31 - 3:36
    21. yüzyılın biyoloji laboratuvarlarının
    bakışıyla,
  • 3:36 - 3:40
    hayatın bir çok gizemini bilgiyle
    açığa çıkardık.
  • 3:41 - 3:44
    Yüzyıllar süren bilimsel araştırma
    sonucunda biz,
  • 3:44 - 3:47
    yaşamın en temel prensiplerini kavrayışta
  • 3:47 - 3:51
    önemli başarılar elde etmeye
    başladığımızı hissediyoruz.
  • 3:51 - 3:55
    Kolektif iyimserliğimiz,
    bilimsel bilgiyi,
  • 3:55 - 3:59
    biyoteknolojinin gelişmesi ile,
    insan hastalıklarını
  • 3:59 - 4:03
    iyileştirmek için kullanmamızda
    kendini gösteriyor.
  • 4:04 - 4:08
    Kanser, yaşlanma, dejeneratif hastalıklar
    gibi şeyler
  • 4:08 - 4:13
    kontrol altına almak istediğimiz
    istenmeyenlerden bazıları.
  • 4:14 - 4:15
    Sıklıkla düşünüyorum:
  • 4:15 - 4:18
    Neden kanser problemini
    çözmeye çalışmakta
  • 4:18 - 4:21
    bu kadar sıkıntı çekiyoruz?
  • 4:21 - 4:24
    Kanser problemini çözmeye çalışırken,
  • 4:24 - 4:27
    hayatı anlamaya çalışmadığımızdan mı?
  • 4:28 - 4:31
    Bu gezegendeki yaşam
    ortak bir kaynağa sahip
  • 4:31 - 4:35
    ve gezegendeki
    3.5 milyar yıllık yaşamın tarihi
  • 4:35 - 4:37
    tek bir slaytta özetlenebilir.
  • 4:37 - 4:41
    Burada gördüğünüz dünyadaki
    tüm bilinen türlerin temsilcileri.
  • 4:41 - 4:45
    Hayatın bu enginliğinin
    ve biyoçeşitliliğin içinde
  • 4:45 - 4:48
    biz göze çarpmayan bir pozisyondayız.
  • 4:48 - 4:49
    (Gülüşmeler)
  • 4:49 - 4:50
    Homo sapienler.
  • 4:51 - 4:53
    Türümüzün son örneği.
  • 4:54 - 4:57
    Ve türümüzün, gerçekleşmesini
    istediğimiz kadar,
  • 4:57 - 5:00
    çoğu zaman da, öyleymiş gibi düşündüğümüz
  • 5:00 - 5:04
    başarılarının hiçbirini kesinlikle
    küçümsemek istemememe rağmen
  • 5:04 - 5:07
    her şeyin ölçüsü biz değiliz.
  • 5:07 - 5:11
    Yine de birçok şeyin ölçücüsüyüz.
  • 5:11 - 5:15
    Bıkmadan usanmadan miktarını ölçüyor,
    analiz ediyor ve karşılaştırıyoruz,
  • 5:15 - 5:19
    ve kimi zaman bu kesinlikle
    değersiz ve gerçekten gerekli.
  • 5:20 - 5:25
    Ama bugün, biyolojik araştırmada
    tek bir alan üzerine uzmanlaşmak
  • 5:25 - 5:29
    ve araştırmayı uygulanabilir sonuçlar
    üretmek için zorlamak
  • 5:29 - 5:33
    aslında sorgulama kabiliyetimizi
    kabul edilemez şekilde dar sınırlara
  • 5:33 - 5:36
    ve tatminkar olmayan derinliklere
    mahkum ediyor.
  • 5:37 - 5:42
    Hayatın şaşılacak derecede
    dar bir bandını ölçüyoruz,
  • 5:42 - 5:46
    ve umuyoruz ki bu sonuçlar
    hepimizin hayatını kurtaracak.
  • 5:46 - 5:48
    Ne kadar dar diye sorarsanız,
  • 5:48 - 5:50
    size bir sayı vermeme izin verin.
  • 5:50 - 5:54
    Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi
    son dönemlerde,
  • 5:54 - 5:58
    okyanusların yüzde 95'inin
    keşfedilmemiş olduğunu hesapladı.
  • 5:59 - 6:00
    Bir an durup düşünelim.
  • 6:01 - 6:05
    Okyanuslarımızın yüzde 95'i
    keşfedilmemiş halde.
  • 6:06 - 6:08
    Bence yaşama dair
    ne kadar çok şeyi
  • 6:08 - 6:13
    bilmediğimizi bile bilmediğimizi
    söylemek gayet makul.
  • 6:14 - 6:17
    Yani, benim alanımda
    her hafta bu hayat ağacına
  • 6:17 - 6:20
    yeni bir türün eklendiğini
    görmeye başlamamız
  • 6:20 - 6:22
    süpriz değil.
  • 6:22 - 6:24
    Örnek olarak şu --
  • 6:24 - 6:26
    bu yazın başlarında keşfedildi,
  • 6:26 - 6:27
    bilim için yeni,
  • 6:27 - 6:30
    ve aile ağacımızda
    kendi dalında yalnız ikamet ediyor.
  • 6:31 - 6:32
    Daha trajik olansa
  • 6:32 - 6:36
    diğer bir grup canlı türünün
    varlığından haberdarız
  • 6:36 - 6:39
    ama biyolojileri fena halde
    çalışılmamış durumda.
  • 6:39 - 6:42
    Eminim ki bazılarınız
    deniz yıldızının
  • 6:42 - 6:46
    kolunu kaybettikten sonra
    yeniden oluşturduğunu duymuşsunuzdur.
  • 6:46 - 6:47
    Ama kolun kendisinin bilfiil
  • 6:47 - 6:52
    bütün bir deniz yıldızı
    oluşturabildiğini duymamışsınızdır.
  • 6:53 - 6:57
    Ve dışarıda hakikaten
    müthiş şeyler yapan canlılar var.
  • 6:57 - 6:59
    Neredeyse çoğunuzun
  • 6:59 - 7:04
    Schmidtea mediterranea yassı kurtunu
    hiç duymadığınız üzerine bahse girerim.
  • 7:04 - 7:07
    Bu küçük arkadaş
  • 7:07 - 7:10
    esasen aklımı başımdan
    alan şeyler yapıyor.
  • 7:10 - 7:14
    Bu canlılardan birini yakalayıp
    18 parçaya kesip ayırabilirsiniz,
  • 7:14 - 7:18
    ve her bir parça bütün bir canlıyı
    2 haftadan az bir sürede
  • 7:18 - 7:19
    oluşturmaya
  • 7:19 - 7:21
    devam edecektir.
  • 7:22 - 7:26
    18 kafa, 18 vücut, 18 gizem.
  • 7:26 - 7:29
    Yaklaşık olarak son 15 küsür senede,
  • 7:29 - 7:32
    bu küçük arkadaşların yaptıklarını
    nasıl yaptıklarını anlamaya çalışıyorum
  • 7:33 - 7:35
    ve bu sihri nasıl kıvırdıklarını.
  • 7:35 - 7:36
    Ama tüm iyi sihirbazlar gibi,
  • 7:36 - 7:39
    sırlarını bana kolayca
    açık etmiyorlar.
  • 7:39 - 7:41
    (Gülüşmeler)
  • 7:41 - 7:42
    İşte buradayız,
  • 7:42 - 7:46
    bu canlıları 20 yıl esaslı bir şekilde
    çalıştıktan sonra,
  • 7:46 - 7:49
    gen haritalaması, çene kazıma,
  • 7:49 - 7:52
    ve binlerce ampütasyon,
    ve binlerce rejenerasyondan sonra,
  • 7:52 - 7:56
    bu canlıların yaptıklarını nasıl
    yaptıklarını hala tam anlamış değiliz.
  • 7:56 - 8:00
    Her planarya kendi halinde bir okyanus,
  • 8:00 - 8:01
    bilinmeyenlerle dolu.
  • 8:02 - 8:04
    Size bahsettiğim
  • 8:04 - 8:06
    tüm bu hayvanların
    ortak bir özelliği,
  • 8:06 - 8:10
    günümüzde dünyadaki
    biyomedikal laboratuvarların
  • 8:10 - 8:13
    büyük çoğunluğunu dolduran
    ve rastgele seçilmiş
  • 8:13 - 8:16
    bir avuç kadarından
    çıkarsadığımıza göre
  • 8:16 - 8:20
    kurallara uygun hareket etmeleri
    gereğine dair bir hafıza kaydına
  • 8:20 - 8:22
    sahip olmamaları.
  • 8:22 - 8:24
    Nobel ödülü sahipleri ile tanışın.
  • 8:24 - 8:26
    Bugünkü biyoloji anlayışımızın
  • 8:26 - 8:30
    ağırlıklı temelini oluşturan
  • 8:30 - 8:33
    yedi tür.
  • 8:33 - 8:35
    Buradaki küçük adam --
  • 8:35 - 8:37
    12 senede üç Nobel ödülü.
  • 8:38 - 8:42
    Ve kazandıkları tüm ilgiye
    ve sağladıkları tüm bilgiye rağmen,
  • 8:42 - 8:44
    büyük fonlama
    almalarına rağmen,
  • 8:44 - 8:46
    tekrar eden zorlu problemlerin
  • 8:46 - 8:49
    ve birçok yeni problemin
  • 8:49 - 8:51
    hala bir adım gerisinde durmaktayız.
  • 8:51 - 8:54
    Ve bu maalesef, bu yedi tür canlının
  • 8:54 - 8:56
    esasen, gezegende bulunan canlıların
  • 8:56 - 9:02
    yüzde 0.0009'una
    tekabül etmesi yüzünden.
  • 9:04 - 9:07
    Şüphelerim var ki;
    bu şekilde,
  • 9:07 - 9:11
    tek bir alanda özelleşerek çalışma,
    en iyi ihtimalle, gelişime ket vuruyor,
  • 9:11 - 9:14
    en kötü ihtimalle de yoldan saptırıyor.
  • 9:14 - 9:17
    Bunun sebebi, bu gezegendeki
    yaşamın ve tarihin
  • 9:17 - 9:19
    ezber bozucuların tarihi olması.
  • 9:19 - 9:23
    Yaşam dünyanın yüzünde
    tek hücreli canlılar ile başladı,
  • 9:23 - 9:25
    okyanusta milyonlarca yıl yüzen,
  • 9:25 - 9:27
    ta ki bir gün içlerinden biri
  • 9:27 - 9:30
    "Bugün işleri farklı yapacağım;
  • 9:30 - 9:33
    çok hücrelilik denen bir şey
    icat edeceğim ve uygulayacağım"
  • 9:33 - 9:34
    demeye karar verene kadar.
  • 9:34 - 9:37
    Ve bu eminim o zamanlar
    popüler olan bir karar değildi --
  • 9:37 - 9:38
    (Gülüşmeler)
  • 9:38 - 9:39
    ama yine de başarılı oldu.
  • 9:39 - 9:42
    Ve sonra çok hücreli canlılar
    tüm ezeli okyanuslarda
  • 9:42 - 9:43
    çoğalmaya başladılar,
  • 9:43 - 9:44
    ve geliştiler.
  • 9:44 - 9:46
    Ve bugün buradalar.
  • 9:47 - 9:50
    Kara kütleleri okyanusların yüzeyinde
    belirmeye başladı
  • 9:50 - 9:51
    ve bir diğer canlı
  • 9:51 - 9:54
    "Hey, şu iyi bir kara parçasına benziyor,
    oraya taşınayım."
  • 9:54 - 9:55
    diye düşündü.
  • 9:55 - 9:57
    "Deli misin?
  • 9:57 - 10:00
    Orada kuruyacaksın. Suyun dışında
    hiçbir şey canlı kalamaz."
  • 10:00 - 10:01
    Ama yaşam yolunu buldu,
  • 10:01 - 10:03
    ve şu an
    karada yaşayan canlılar var.
  • 10:03 - 10:06
    Bir zamanlar karada,
    göğe bakmış
  • 10:06 - 10:08
    ve "Bulutlara çıkmak
    güzel olabilir, uçacağım."
  • 10:08 - 10:09
    demiş olabilirler.
  • 10:09 - 10:12
    "Yer çekimi kanununu çiğneyemezsin,
    uçmanın bir yolu yok."
  • 10:12 - 10:15
    Ve yine de doğa, uçmanın yollarını
  • 10:15 - 10:17
    -- birçok kez ve
    birbirinden bağımsız zamanlarda --
  • 10:17 - 10:18
    icat etti.
  • 10:18 - 10:21
    Bu ezber bozucu canlıları
    çalışmayı seviyorum,
  • 10:21 - 10:25
    çünkü her bir kural bozduklarında
    bugün burada olabilmemizi
  • 10:25 - 10:28
    mümkün kılan yeni bir şey
    icat ediyorlar.
  • 10:29 - 10:31
    Bu canlılar hafızaya kaydetmiyorlar.
  • 10:31 - 10:33
    Kuralları çiğniyorlar.
  • 10:33 - 10:35
    Ezber bozan canlılar
    üzerinde çalışacaksak,
  • 10:35 - 10:38
    onları inceleme yöntemlerimiz de
    ezber bozmalı değil mi?
  • 10:40 - 10:43
    Keşif ruhumuzu yenilememiz
    gerektiğini düşünüyorum.
  • 10:43 - 10:46
    Laboratuvarlarımıza
    doğayı taşımak
  • 10:46 - 10:48
    ve orada sorgulamak yerine,
  • 10:48 - 10:49
    bilimimizi
  • 10:49 - 10:52
    doğanın görkemli laboratuvarına
    taşımalıyız
  • 10:52 - 10:56
    ve modern teknoloji ekipmanımızla
    bulduğumuz her yeni yaşam formunu
  • 10:56 - 10:58
    ve bulabileceğimiz
    herhangi
  • 10:58 - 11:02
    yeni bir biyolojik niteliği
    orada sorgulamalıyız.
  • 11:02 - 11:07
    Hakikaten tüm bilgimizi
    yeniden aptallaşmak için
  • 11:07 - 11:09
    kullanmalıyız --
  • 11:09 - 11:13
    bilinmeyenin enginliğinin karşısında
    hiçbir fikrimiz olmadan.
  • 11:13 - 11:14
    Çünkü her şeye rağmen
  • 11:15 - 11:17
    bilim aslında bilgiyle alakalı değil.
  • 11:17 - 11:19
    Bilim bilgisizlikle alakalı.
  • 11:19 - 11:21
    İşi bu.
  • 11:21 - 11:24
    Antoine de Saint-Exupéry,
  • 11:24 - 11:26
    "Eğer bir gemi inşa etmek istiyorsan,
  • 11:26 - 11:28
    insanları odun toplamak için çağırma
  • 11:28 - 11:30
    ve onlara görev dağıtma,
  • 11:30 - 11:34
    onun yerine onlara denizin sınırsız
    enginliğinin özlemini aşıla ..." demişti.
  • 11:35 - 11:37
    Bir bilim insanı ve öğretmen olarak bunu,
  • 11:37 - 11:38
    şu şekilde açımlamak istiyorum,
  • 11:38 - 11:42
    bilim insanları olarak bizler,
    öğrencilerimize,
  • 11:42 - 11:44
    denizlerin - yani bilgisizliğimizin-
    sınırsız enginliğine
  • 11:44 - 11:46
    heves duymayı öğretmeliyiz.
  • 11:47 - 11:51
    İnsanlar olarak bizler,
    bilimsel araştırmaya meraklı,
  • 11:51 - 11:53
    bildiğimiz tek türüz.
  • 11:54 - 11:56
    Gezegendeki tüm diğer türler gibi,
  • 11:56 - 12:00
    biz de yaşam tarihine
    ayrılmaz bir biçimde örülüyüz.
  • 12:01 - 12:04
    Ve sanırım hayatın bir gizem
    olduğunu söylerken birazcık
  • 12:04 - 12:07
    yanılıyorum çünkü bence
    yaşam aslında
  • 12:07 - 12:11
    bin yıldır türümüzü anlaşılmak için
    çağıran açık bir sır.
  • 12:11 - 12:13
    Bu nedenle soruyorum:
  • 12:13 - 12:17
    Biz yaşamın kendi kendini bilmesi için
    en iyi şansı değil miyiz?
  • 12:17 - 12:18
    Eğer öyleyse,
  • 12:18 - 12:20
    daha ne bekliyoruz?
  • 12:20 - 12:22
    Teşekkürler.
  • 12:22 - 12:25
    (Alkışlar)
Title:
Eski problemleri çözmek için yeni türleri çalışın
Speaker:
Alejandro Sánchez Alvarado
Description:

Doğa muhteşem bir şekilde bereketli, çeşitli ve gizemli --- ama biyolojik araştırmalar günümüzde yalnızca yedi türe odaklanma eğiliminde, fareler, tavuklar, sirkesineği ve biz de dahil. Hayatın şaşılacak derecede dar bir bandını çalışıyoruz diyor biyolog Alejandro Sánchez Alvarado ve kanser gibi, bilimin en eski ve zorlu problemlerini çözmenin yeterli olacağını umuyor. Görsel olarak büyüleyici bu konuşmada, Alvarado bizi bilinmeyeni sorgulamaya çağırıyor ve bize sorguladığımızda yüzeye çıkan dikkate değer keşifleri gösteriyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
12:39

Turkish subtitles

Revisions