Polish subtitles

← Krótka historia plastiku

Get Embed Code
32 Languages

Showing Revision 12 created 10/11/2020 by Ola Królikowska.

  1. Dziś tworzywa sztuczne są wszędzie.
  2. Cały ten plastik wziął się
    z małego przedmiotu,
  3. który nawet nie jest z plastiku.
  4. Przez wieki kule bilardowe
    robiono z kości słoniowej.

  5. Ale kiedy w XIX wieku nadmierne polowania
  6. spowodowały spadek populacji słoni,
  7. producenci kul bilardowych zaczęli szukać
    alternatyw, oferując ogromne nagrody.
  8. W 1863 roku wyzwanie podjął
    Amerykanin John Wesley Hyatt.
  9. W ciągu pięciu lat wynalazł
    nowy materiał celuloid,
  10. wykonany z obecnej
    w drewnie i słomie celulozy.
  11. Hyatt odkrył, że celuloid
    nie rozwiąże problemu kuli bilardowej.

  12. Materiał nie był wystarczająco ciężki
    i nie odbijał się zbyt dobrze.
  13. Ale mógł być barwiony i formowany
  14. na podobieństwo droższych
    materiałów, takich jak koral,
  15. skorupa żółwia, bursztyn i masa perłowa.
  16. Stworzył coś, co znamy
    jako pierwszy plastik.
  17. Słowo "plastik" oznacza
    dowolny materiał z polimerów,

  18. dużych cząsteczek złożonych
    z mniejszych podjednostek.
  19. Obejmuje to wszystkie tworzywa sztuczne
    wytworzone przez człowieka
  20. i materiały występujące
    w organizmach żywych.
  21. Jednak kiedy mówimy o plastiku,
  22. mamy na myśli materiały syntetyczne.
  23. Ich cechami wspólnymi
    są miękkość, plastyczność
  24. i możliwość formowania
    w dowolne kształty.
  25. Mimo zdobycia nagrody
    za pierwsze tworzywo sztuczne

  26. celuloid był bardzo łatwopalny,
    co czyniło produkcję ryzykowną.
  27. Wynalazcy zaczęli szukać alternatyw.
  28. W 1907 roku chemik połączył fenol,
  29. produkt odpadowy smoły węglowej,
  30. z formaldehydem, tworząc bakelit,
    nowy wytrzymały polimer.
  31. Bakelit był znacznie mniej
    łatwopalny niż celuloid,
  32. a surowce użyte do jego produkcji
    były łatwiej dostępne.
  33. To był tylko początek.

  34. W latach 20. XX wieku naukowcy
    otrzymali komercyjnie polistyren,
  35. gąbczaste tworzywo sztuczne
    stosowane w izolacji.
  36. Wkrótce pojawił się polichlorek winylu,
    czyli elastyczny, ale wytrzymały winyl.
  37. Akryle tworzyły przezroczyste,
  38. odporne na stłuczenia
    panele imitujące szkło.
  39. W latach 30. XX wieku
    w centrum uwagi znalazł się nylon,
  40. polimer naśladujący jedwab,
    ale o wiele większej wytrzymałości.
  41. W 1933 roku polietylen stał się jednym
    z najpowszechniejszych tworzyw sztucznych,
  42. używanym do produkcji wszystkiego,
    od toreb spożywczych
  43. przez butelki szamponów
    po kamizelki kuloodporne.
  44. Nowe technologie produkcji
    towarzyszyły tej eksplozji materiałów.

  45. Wynalezienie techniki zwanej
    formowaniem wtryskowym
  46. umożliwiło wlewanie
    stopionych tworzyw sztucznych
  47. do form o dowolnym kształcie,
    gdzie mogły szybko stwardnieć.
  48. To dało możliwość tworzenia produktów
    w nowych odmianach i kształtach
  49. oraz sposób na niedrogą i szybką produkcję
    tworzyw sztucznych na dużą skalę.
  50. Naukowcy mieli nadzieję,
    że dzięki nowemu materiałowi
  51. zbyt drogie niegdyś przedmioty
    będą dostępne dla większej liczby osób.
  52. Tworzywa sztuczne wykorzystano
    jednak w II wojnie światowej.

  53. Ich produkcja w USA
    wzrosła wtedy czterokrotnie.
  54. Żołnierze nosili nowe
    plastikowe wkładki do hełmów
  55. i wodoodporne, winylowe
    płaszcze przeciwdeszczowe.
  56. Piloci siedzieli w kokpitach
    z nietłukącego się pleksiglasu
  57. i polegali na spadochronach
    z elastycznego nylonu.
  58. Firmy produkujące tworzywa sztuczne,

  59. które pojawiły się w czasie wojny,
    skupiły się na produktach konsumenckich.
  60. Tworzywa sztuczne zaczęły zastępować
    materiały, jak drewno, szkło i tkaniny,
  61. w meblach, odzieży,
    butach, telewizorach i radiach.
  62. Wszechstronne tworzywa stworzyły
    nowe możliwości pakowania,
  63. głównie w celu dłuższego zachowania
    świeżości żywności i innych produktów.
  64. Nagle pojawiły się plastikowe worki
    na śmieci, elastyczne foliowe opakowania,
  65. tłoczone plastikowe butelki,
    kartony na wynos
  66. i plastikowe pojemniki
    na owoce, warzywa i mięso.
  67. W ciągu zaledwie kilku dekad
    ten różnorodny materiał

  68. zapoczątkował "plastikowe stulecie".
  69. Chociaż plastikowe stulecie
    przyniosło wygodę i opłacalność,
  70. stworzyło też ogromne
    problemy środowiskowe.
  71. Wiele tworzyw sztucznych powstaje
    z nieodnawialnych surowców.
  72. Takie opakowania zaprojektowano
    do jednorazowego użytku,
  73. ale rozkład niektórych
    plastików zajmuje setki lat,
  74. tworząc ogromną ilość odpadów.
  75. W tym stuleciu musimy skoncentrować się
    na rozwiązaniu tych problemów,

  76. zmniejszając zużycie plastiku, opracowując
    biodegradowalne tworzywa sztuczne
  77. i szukając nowych sposobów recyklingu
    istniejących tworzyw sztucznych.