YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Polish subtitles

← Jak zaczęła się nasza przygo(u)da z serem?

Get Embed Code
25 Languages

Showing Revision 4 created 12/19/2018 by Rysia Wand.

  1. Nim nastały imperia i dynastie,

  2. ceramika i pismo,
  3. narzędzia i oręż z metalu
  4. - istniał ser.
  5. Już 8000 lat p.n.e.
  6. pierwsi neolityczni rolnicy żyjący
    na obszarze Żyznego Półksiężyca

  7. dali początek serowarstwu,
  8. tradycji równie starej
    jak sama cywilizacja.
  9. Powstanie rolnictwa doprowadziło
    do udomowienia owiec i kóz,
  10. z których starożytni rolnicy
    pozyskiwali mleko.
  11. Pozostawione w cieple na kilka godzin,
  12. świeże mleko zaczynało kwaśnieć.
  13. Pod wpływem kwasu mlekowego
  14. białko ścinało się,
    tworząc miękkie grudki.
  15. Po odkryciu tego zaskakującego zjawiska
  16. rolnicy zaczęli odsączać pozostałą ciecz,
  17. zwaną później serwatką,
  18. uznając "żółtawe bryłki" za jadalne.
  19. Grudki te, zwane twarogiem,
    stały się fundamentem sera,
  20. który w procesie starzenia,
    prasowania i dojrzewania
  21. przekształcał się
    w rozmaite mleczne pyszności.
  22. Odkrycie sera dało ludom neolitu
    znacznie większą szansę na przetrwanie.
  23. Mleko było bogate w niezbędne białko,
    tłuszcze i minerały,

  24. zawierało jednak dużą ilość laktozy
  25. - cukru trudnego do strawienia
    tak wtedy, jak i dziś.
  26. Ser miał zalety odżywcze mleka
  27. przy znacznie mniejszym udziale laktozy.
  28. Dzięki temu, że nadaje się
    do długiego składowania,
  29. te niezbędne składniki odżywcze
    mogły być spożywane
  30. w czasie klęsk nieurodzaju
    czy długich zim.
  31. Fragmenty ceramiki znalezione w Turcji
    i datowane na 7000 lat p.n.e.
  32. wciąż zawierają wyraźne ślady sera
    i masła, które w nich przechowywano.
  33. U schyłku epoki brązu
  34. ser był podstawowym towarem
    handlu morskiego

  35. na wschodzie Morza Śródziemnego.
  36. W gęsto zaludnionych
    miastach-państwach Mezopotamii
  37. ser stał się ważną częścią
    kulinariów i religii.
  38. Jedno z najstarszych znanych pism
  39. zawiera administracyjny rejestr
    kontyngentów sera,
  40. którego bogaty asortyment mógł
    zaspokoić potrzeby całej Mezopotamii.
  41. Rejestry znalezione na terenie Turcji
    wspominają o podpuszczce.
  42. Ten produkt uboczny
    powstały w żołądkach pewnych ssaków
  43. może przyspieszyć proces ścinania.
  44. Substancja ta stała się
    znana na całym świecie
  45. i umożliwiła produkcję nowych,
    twardszych gatunków sera.
  46. Mimo iż wśród niektórych kultur
    ten typ nabiału się nie przyjął,
  47. wiele innych pokochało ser
    i wzbogaciło go o lokalne wariacje.
  48. Mongołowie używali mleka jaków
  49. do produkcji twardego,
    suszonego w słońcu sera byaslag.
  50. Egipcjanie wytwarzali
    twarożek z koziego mleka,

  51. wyciskając serwatkę trzcinowymi matami.
  52. W Azji południowej mleko ścinano
    różnymi kwasami spożywczymi,
  53. takimi jak sok z cytryny, ocet czy jogurt,
  54. po czym wieszano je,
  55. by po wyschnięciu zmieniły się w paneer.
  56. Ten delikatny ser można było
    dodawać do curry i sosów
  57. lub po prostu smażyć
    jako szybkie wegetariańskie danie.
  58. Grecy wytwarzali ser typu feta
    moczony w solance,
  59. wraz z twardszą odmianą podobną
    do współczesnego pecorino romano.
  60. Ser ten produkowany był na Sycylii
  61. i wykorzystywany w kuchni
    śródziemnomorskiej.
  62. W czasach panowania Rzymu
    "suchy ser" czyli "caseus aridus"
  63. stał się podstawowym posiłkiem
  64. dla blisko 500 000 żołnierzy
  65. strzegących rozległych terenów imperium.
  66. Gdy cesarstwo zachodniorzymskie upadło,
  67. produkcja sera dalej ewoluowała

  68. w majątkach ziemskich rozproszonych
    po całej średniowiecznej Europie.
  69. W setkach benedyktyńskich klasztorów
  70. mnisi eksperymentowali
    z przeróżnymi rodzajami mleka,
  71. sposobami produkcji sera
    i procesami starzenia,
  72. którym zawdzięczamy wiele gatunków sera.
  73. Parmezan, roquefort, munster,
    sery szwajcarskie,
  74. wszystkie były udoskonalane
    przez duchownych serowarów.
  75. W Alpach Szwajcarskich serowarstwo
    odniosło szczególny sukces,
  76. produkując niezliczoną ilość serów
    z mleka krowiego.
  77. Pod koniec XIV wieku
  78. ser alpejski z Gruyere w Szwajcarii
    stał się tak dochodowy,
  79. że sąsiadujący kanton zaatakował Gruyere,
  80. by przejąć kontrolę nad kwitnącym handlem.
  81. Ser utrzymywał popularność
    przez cały renesans,
  82. rewolucja przemysłowa zaś przeniosła
    jego produkcję z klasztorów do fabryk.

  83. Dziś na świecie produkuje się mniej więcej
    22 miliardy kg sera rocznie,
  84. rozprowadzanego
    i spożywanego na całym globie.
  85. 10 000 lat po jego wynalezieniu
  86. rolnicy wciąż podążają śladem
    swych neolitycznych przodków,
  87. produkując jeden z najstarszych
    przysmaków ludzkości.