Return to Video

İklim değişikliği su altı ses düzenini nasıl değiştiriyor? | Kate Stafford | TEDxCERN

  • 0:20 - 0:24
    1956'da Jacques Cousteau'ya
    ait bir belgesel
  • 0:24 - 0:28
    hem Palme d'Or, hem de
    Oscar ödülü kazandı.
  • 0:28 - 0:31
    Bu filmin ismi 'Le Monde du Silence'
  • 0:31 - 0:33
    ya da 'Sessiz Dünya' idi.
  • 0:34 - 0:39
    Yapıma bu ismin verilmesindeki sebep,
    su altının sessiz bir dünya oluşuydu.
  • 0:40 - 0:42
    Bugün, 60 yıl sonra, biliyoruz ki
  • 0:42 - 0:46
    su altı dünyası hiç de sessiz değil.
  • 0:46 - 0:49
    Nerede olduğunuza ve yılın hangi
    zamanı olduğuna bağlı olarak,
  • 0:49 - 0:52
    seslerin suyun üzerinde
    işitilemez olmasına rağmen,
  • 0:52 - 0:58
    su altı ses düzeni herhangi bir
    yağmur ormanı kadar gürültülü olabilir.
  • 0:58 - 1:05
    Karides gibi omurgasızlar, balık
    ve deniz memelileri, hepsi sesi kullanır.
  • 1:05 - 1:08
    Kendi habitatlarını anlamak,
  • 1:08 - 1:11
    birbirleriyle iletişim içinde
    olmak, yönlerini bulmak,
  • 1:11 - 1:14
    avcıların yerini tespit
    etmek ve avlanmak için.
  • 1:14 - 1:19
    Ayrıca sesi kendi çevreleri hakkında
    bir şey öğrenmek amacıyla dinlerler.
  • 1:19 - 1:22
    Kuzey Kutbu'nu ele alalım.
  • 1:23 - 1:26
    Uçsuz bucaksız ve yaşanması
    zor olarak kabul edilir,
  • 1:26 - 1:29
    hatta bazen bir çöl olarak tanımlanır.
  • 1:29 - 1:34
    Çünkü çok soğuk, ücra ve yılın
    çoğu zamanı buzla kaplıdır.
  • 1:34 - 1:40
    Yine de, dünya üzerinde Kuzey Kutbu'ndan
    başka bir yerde olmayı tercih etmem.
  • 1:40 - 1:44
    Özellikle, günler uzadıkça
    ve ilkbahar yaklaştıkça.
  • 1:45 - 1:49
    Bana göre, Kuzey Kutbu,
    yüzeyde görünen ile
  • 1:49 - 1:54
    su altında olup biten arasındaki
    kopukluğu bir bütün hâline getiriyor.
  • 1:55 - 2:00
    Beyaz, mavi ve soğuk buza
    boylu boyunca bakıp da
  • 2:01 - 2:02
    hiçbir şey göremeyebilirsiniz.
  • 2:03 - 2:05
    Ancak su altını duyabilseydiniz,
  • 2:05 - 2:10
    duyacağınız sesler sizi önce
    şaşırtır, sonra keyiflendirirdi.
  • 2:11 - 2:15
    Gözleriniz kilometrelerce buzdan
    başka bir şey göremezken,
  • 2:15 - 2:18
    kulaklarınız size, orada bir yerlerde
  • 2:18 - 2:23
    kutup balinalarının, beyaz balinaların,
    morsların ve fokların olduğunu söylerdi.
  • 2:24 - 2:26
    Buz da ses çıkartır.
  • 2:26 - 2:31
    Isı, okyanus akıntıları veya rüzgârlar
    değişim gösterdikçe, çarpışan ve sürtünen
  • 2:31 - 2:34
    buz parçaları, tiz çatlama,
    patlama, inleme sesleri çıkarır.
  • 2:35 - 2:39
    Kışın ortasında tamamı
    buz kaplı denizde ise
  • 2:40 - 2:42
    beyaz balinalar şarkı söyler.
  • 2:43 - 2:45
    Bunu beklemezsiniz, çünkü
  • 2:45 - 2:51
    biz insanlar görmeye odaklı hayvanlarız.
  • 2:51 - 2:53
    Hepimiz olmasa da, çoğumuz,
  • 2:53 - 2:57
    dünyamızı görme duyumuz ile idare ederiz.
  • 2:57 - 2:59
    Su altında ise kimyasal işaretler
  • 2:59 - 3:03
    ve ışık yeterince iletilemediğinden,
    burada yaşayan memeliler için
  • 3:03 - 3:07
    görebilme, seslerle gerçekleşebilmektedir.
  • 3:07 - 3:11
    Ses su altında havada
    iletildiğinden çok daha iyi iletilir.
  • 3:11 - 3:15
    Dolayısıyla, çok uzak mesafelerden
    dahi sinyaller duyulabilir.
  • 3:15 - 3:18
    Kuzey Kutbu'nda bu özellikle önemli.
  • 3:18 - 3:21
    Sadece kutup memelilerinin
    birbirlerini duyabilmesi için değil,
  • 3:21 - 3:25
    ayrıca çevredeki veya açık
    denizdeki ağır bir buz kütlesinin
  • 3:25 - 3:29
    varlığının göstergesi olabilecek
    işaretleri de dinlemek zorundalar.
  • 3:29 - 3:33
    Unutmayın ki, bu canlılar hayatlarının
    büyük kısmını su altında geçirseler de,
  • 3:33 - 3:37
    memeli olduklarından soluk alabilmek
    için su yüzüne çıkmak zorundalar.
  • 3:37 - 3:41
    Bu sebeple ince buzu
    veya buz tutmamış yüzeyi
  • 3:41 - 3:44
    ya da yakındaki buzdan
    kaynaklanan yankıyı dinleyebilirler.
  • 3:45 - 3:48
    Kuzey Kutup memelileri zengin ve çeşitli
  • 3:48 - 3:51
    bir su altı ses düzeni
    içinde yaşamaktalar.
  • 3:51 - 3:54
    İlkbaharda bu sesler, ahenksiz
    bir karışıma dönüşebilir.
  • 3:54 - 3:57
    (Uğultu, pır pır etme,
    gıcırdama, ıslık, inleme sesleri)
  • 4:11 - 4:14
    Ancak buz donmuş hâldeyken ve ısı
    ya da okyanus akıntılarında
  • 4:14 - 4:18
    büyük bir değişiklik yoksa,
    Kuzey Kutbu'nun su altı dünyası,
  • 4:18 - 4:22
    dünya okyanuslarının en düşük
    ambiyans ses düzeylerinden
  • 4:22 - 4:24
    bazılarına ev sahipliği yapar.
  • 4:24 - 4:26
    Ama bu durum değişiyor.
  • 4:26 - 4:30
    İklim değişikliği ve deniz
    buzullarındaki azalma,
  • 4:30 - 4:34
    Kuzey Kutbu'ndaki su altı ses
    düzeyini değişikliğe uğratıyor.
  • 4:34 - 4:38
    Bu da insanların sera gazı
    salımının doğrudan bir sonucu.
  • 4:38 - 4:41
    Aslına bakılırsa, iklim
    değişikliğiyle biz,
  • 4:41 - 4:45
    gezegenimizle tamamen kontrolsüz
    bir deney yürütmekteyiz.
  • 4:46 - 4:48
    Geride bıraktığımız 30 yılda,
  • 4:48 - 4:52
    Kuzey Kutbu'nun bölgeleri,
    dönemsel deniz buzullarında
  • 4:52 - 4:57
    6 haftadan 4 aya düşüşe tanıklık etti.
  • 4:57 - 5:00
    Bu düşüş bazen, Kuzey Kutbu'nun
  • 5:00 - 5:03
    deniz taşıtlarının seyrine uygun
    olduğu dönem olarak bilinen
  • 5:03 - 5:07
    açık deniz mevsimi'nde
    artış olarak değerlendirdi.
  • 5:07 - 5:10
    Değişime uğrayan sadece
    buz kütlelerinin genişliği değil,
  • 5:11 - 5:15
    aynı zamanda yaşı ve eni de.
  • 5:15 - 5:18
    Mevsimsel buzul kütlelerindeki azalmanın,
  • 5:18 - 5:22
    buz fokları, morslar ve kutup ayıları gibi
    yaşamları deniz buzullarına bağlı olan
  • 5:22 - 5:26
    hayvanların habitatlarının kaybına
    yol açtığını mutlaka duymuşsunuzdur.
  • 5:27 - 5:31
    Deniz buzullarının azalması, sahil köyleri
    boyunca erozyonun artışına da sebep oluyor
  • 5:31 - 5:35
    ve deniz kuşları ile memelileri için
    avlanmaya uygunluk da değişime uğruyor.
  • 5:36 - 5:41
    İklim değişikliği ve deniz
    buzullarındalki azalma ayrıca
  • 5:41 - 5:44
    Kuzey Kutbu'nun su altı
    ses düzenini de değiştiriyor.
  • 5:44 - 5:46
    Ses düzeni derken neyi kastediyorum?
  • 5:47 - 5:50
    Hayatını okyanuslara kulak
    vererek kazanan bizler,
  • 5:50 - 5:54
    hidrofon olarak bilinen su altı
    mikrofonları gibi gereçler kullanıyoruz.
  • 5:54 - 5:58
    Etrafımızdaki ortamsal sesi kaydediyoruz.
  • 5:58 - 6:01
    Ses düzeni de bu
    gürültü alanı içerisindeki
  • 6:01 - 6:03
    farklı katılımcıları tanımlıyor.
  • 6:03 - 6:05
    Hidrofonlarımızda duyduğumuz şey ise
  • 6:05 - 6:09
    iklim değişikliğinin gerçek sesi.
  • 6:09 - 6:12
    Bu değişimleri üç açıdan duyuyoruz:
  • 6:13 - 6:18
    Havadan, sudan ve karadan.
  • 6:18 - 6:21
    İlk olarak: Hava.
  • 6:21 - 6:23
    Suyun üzerindeki rüzgâr
    dalgaları oluşturuyor.
  • 6:23 - 6:27
    Bu dalgalar kabarcıklar oluştuyor
    ve bu kabarcıklar patlıyor.
  • 6:27 - 6:29
    Patladıklarında ses çıkarıyorlar ve
  • 6:29 - 6:34
    bu ses arka plandaki bir tıslama
    ya da radyo paraziti gibi.
  • 6:34 - 6:37
    Kuzey Kutbu buz kaplı olduğunda
  • 6:37 - 6:41
    rüzgârdan kaynaklanan sesin
    çoğunluğu suya ulaşmıyor,
  • 6:41 - 6:46
    çünkü buz, atmosfer ve su
    arasında tampon görevi görüyor.
  • 6:46 - 6:51
    İşte bu Kuzey Kutbu'ndaki ses seviyesinin
    çok düşük olmasının nedenlerinden biri.
  • 6:51 - 6:54
    Ancak dönemsel buz kütlelerindeki azalma
  • 6:54 - 6:59
    hem Kuzey Kutbu'nu bu dalga
    sesine açık hâle getiriyor,
  • 6:59 - 7:02
    hem de Kuzey Kutbu'ndaki
    fırtınaların sayısı ve şiddetinin
  • 7:02 - 7:04
    artmasına neden oluyor.
  • 7:04 - 7:10
    Tüm bunlar daha önce sessiz olan okyanusun
    ses seviyelerinin yükselmesine yol açıyor.
  • 7:10 - 7:13
    İkinci olarak: Su.
  • 7:14 - 7:19
    Daha az dönemsel deniz buzulları nedeniyle
    yarı-Kuzey Kutup türleri kuzeye ilerliyor
  • 7:19 - 7:23
    ve daha açık denizin sağladığı
    yeni habitatlardan yararlanıyor.
  • 7:24 - 7:28
    Kutup balinalarının, gördüğünüz
    bu tür gibi, sırt yüzgeci yoktur,
  • 7:28 - 7:33
    çünkü buz kaplı sularda yaşamak
    ve yüzmek üzere evrilmişlerdir.
  • 7:33 - 7:35
    Sırtında öyle bir şey bulunması, buzda
  • 7:35 - 7:38
    yol almaya çok elverişli değil,
  • 7:38 - 7:43
    hatta hayvanları buzdan uzak tutabilir.
  • 7:43 - 7:47
    Ancak şimdi, nereyi dinlediysek,
    gittikçe daha kuzeyde
  • 7:47 - 7:50
    ve gittikçe mevsimin
    daha geç zamanlarında,
  • 7:50 - 7:52
    oluklu balina, kambur balina
  • 7:52 - 7:55
    ve orka balinaların seslerini duyuyoruz.
  • 7:55 - 8:01
    Esasen, Kuzey Kutbu'nun yarı-kutupsal
    türler tarafından işgalini duyuyoruz
  • 8:01 - 8:03
    ve bunun ne anlama geldiğini bilmiyoruz.
  • 8:03 - 8:08
    Kuzey Kutup türlerle yarı-kutupsal türler
    arasında yemek için bir rekabet mi olacak?
  • 8:08 - 8:14
    Bu yarı kutupsal türler Kuzey Kutbu'na
    yeni hastalık veya parazit getirebilir mi?
  • 8:14 - 8:17
    Ortaya çıkardıkları yeni sesler
  • 8:17 - 8:20
    su altı ses düzenine ne yapıyor?
  • 8:20 - 8:22
    Üçüncü olarak: Kara.
  • 8:22 - 8:25
    Kara derken insanları kastediyorum.
  • 8:25 - 8:29
    Daha fazla açık deniz, Kuzey Kutbu'nun
    insanlarca daha fazla kullanılması demek.
  • 8:30 - 8:31
    Henüz geçtiğimiz yaz,
  • 8:31 - 8:35
    çok büyük bir yolcu gemisi,
    Avrupa ve Pasifik arasındaki
  • 8:35 - 8:39
    bir zamanların hayali güzergâhı
    Kuzeybatı Geçidi'nde yol aldı.
  • 8:40 - 8:46
    Deniz buzulundaki azalma insanların Kuzey
    Kutbu'nu daha sık işgal etmesinin sebebi.
  • 8:46 - 8:50
    Petrol ve gaz sondajına,
  • 8:50 - 8:53
    ticari gemiciliğe, aynı zamanda,
  • 8:53 - 8:55
    artan turizme müsaade etmekte.
  • 8:56 - 8:58
    Bugün biliyoruz ki, gemi sesleri
  • 8:58 - 9:01
    balinaların stres hormonlarında
    artışa sebebiyet veriyor,
  • 9:01 - 9:03
    hatta beslenme alışkanlarını
    sekteye uğratabilir.
  • 9:04 - 9:05
    Her 10-20 saniyede bir,
  • 9:05 - 9:11
    alçak frekanslı, yüksek patlama
    sesleri çıkaran havalı tabancalar,
  • 9:11 - 9:15
    balinaların yüzme ve ses çıkarma
    davranışlarını değiştiriyor.
  • 9:15 - 9:20
    Tüm bu ses kaynakları,
    Kuzey Kutup memelilerinin içinde
  • 9:20 - 9:24
    iletişim kurduğu akustik alanı küçültüyor.
  • 9:24 - 9:29
    Yılın belli zamanlarında, Kuzey Kutup
    memelileri çok yüksek seviyedeki seslere
  • 9:29 - 9:31
    alışık olmalarına rağmen,
  • 9:31 - 9:35
    bu sesler ağırlıkla diğer hayvanlardan
    ya da deniz buzullarından geliyor.
  • 9:35 - 9:37
    Bunlar da bu hayvanların
    birlikte evrildiği
  • 9:37 - 9:41
    hayatların devamı için
    çok önemi olan sesler.
  • 9:41 - 9:44
    Yeni sesler ise yüksek ve yabancı.
  • 9:45 - 9:49
    Bunlar doğayı, anladığımızı zannettiğimiz,
  • 9:50 - 9:52
    ancak anlamadığımız
    pek çok açıdan etkileyebilir.
  • 9:53 - 9:57
    Unutmayın ki, duyma yetisi
    bu hayvanlar için en önemli duyu
  • 9:57 - 10:02
    ve hızla değişen yalnızca
    Kuzey Kutbu'nun fiziksel yapısı değil,
  • 10:02 - 10:05
    ayrıca akustik yapısı da.
  • 10:05 - 10:08
    Bu hayvanları sessiz bir
    kırsal bölgeden koparıp
  • 10:08 - 10:12
    en yoğun saatte büyük
    bir şehre bırakmışız gibi.
  • 10:12 - 10:14
    Bundan kaçamazlar.
  • 10:14 - 10:16
    Peki şimdi ne yapabiliriz?
  • 10:17 - 10:20
    Rüzgârların hızını azaltamayız ya da
  • 10:20 - 10:23
    yarı kutupsal türleri kuzeye
    göç etmekten alıkoyamayız,
  • 10:23 - 10:26
    ancak insan kaynaklı su altı
    seslerini azaltmak üzere
  • 10:26 - 10:29
    bölgesel çözüm yöntemleri
    üzerinde çalışabiliriz.
  • 10:29 - 10:32
    Bunlardan bir tanesi,
    Kuzey Kutbu'ndan geçen
  • 10:32 - 10:34
    gemileri yavaşlatmak,
  • 10:34 - 10:38
    çünkü daha yavaş bir gemi,
    daha sessiz bir gemidir.
  • 10:38 - 10:42
    Çiftleşme, beslenme veya göç
    açısından önem taşıyan
  • 10:42 - 10:47
    dönemlerde ve bölgelere
    girişleri kısıtlayabiliriz.
  • 10:47 - 10:50
    Gemileri daha sessizleştirebiliriz
    ve okyanus tabanını
  • 10:50 - 10:54
    incelemek için daha iyi
    yöntemler geliştirebiliriz.
  • 10:54 - 10:59
    İyi haber şu ki, şu anda bunun
    üzerinde çalışan insanlar var.
  • 10:59 - 11:03
    Ancak, en nihayetinde, insan
    kaynaklı atmosferik değişiklikleri
  • 11:03 - 11:06
    geriye çevirmek
  • 11:06 - 11:10
    veya en azından yavaşlatmak,
    biz, insanlara düşüyor.
  • 11:10 - 11:15
    O zaman sessiz su altı
    dünyası fikrine geri dönelim.
  • 11:15 - 11:17
    Bugün Kuzey Kutbu'nda yüzen
  • 11:17 - 11:20
    çoğu balinanın, özellikle kutup
    balinası gibi uzun ömürlü türlerin
  • 11:20 - 11:24
    - eskimoların deyişiyle iki
    insan ömrü kadar yaşayan -
  • 11:24 - 11:28
    Jacques Cousteau 1956'da
  • 11:28 - 11:31
    filmini yaptığında
  • 11:31 - 11:34
    hayatta olmaları tamamen mümkün.
  • 11:34 - 11:36
    Geriye dönüp baktığımızda,
  • 11:36 - 11:41
    bugün okyanuslarda yarattığımız
    bütün gürültüyü gözönüne alırsak,
  • 11:41 - 11:44
    belki gerçekten de 'sessiz bir dünya' idi.
  • 11:45 - 11:46
    Teşekkür ederim.
  • 11:46 - 11:48
    (Alkış)
Title:
İklim değişikliği su altı ses düzenini nasıl değiştiriyor? | Kate Stafford | TEDxCERN
Description:

Bu konuşma TED konferans formatı kullanılarak, bir yerel topluluk tarafından bağımsız olarak düzenlenmiş bir TEDx organizasyonunda verilmiştir. Daha fazlası için http://ted.com/tedx

Su altı sessiz değil, hatta herhangi bir oramn veya yağmur ormanı kadar gürültülü. Ancak iklim değişikliği ses düzenini çarpıcı bir biçimde değiştiriyor. Bunun gezegenimiz üzerindeki etkileri dehşet verici olabilir.

Okyanus bilimci Kate Stafford bizi işitsel ve görsel bir geziye götürüyor, açık bir mesajla birlikte okyanusun derinliklerinden yüzeye: İnsan-kaynaklı su altı sesini azaltmak için yerel çözümler geliştirmek.

more » « less
Video Language:
English
Team:
closed TED
Project:
TEDxTalks
Duration:
11:51

Turkish subtitles

Revisions