Return to Video

Bản đồ cho chúng ta thấy chúng ta là ai( không chỉ là nơi chúng ta có)

  • 0:01 - 0:04
    Tôi muốn các bạn tưởng tượng lại
    thế giới một lần nữa.
  • 0:06 - 0:08
    Tôi muốn các bạn xem một tấm bản đồ,
  • 0:08 - 0:11
    được vẽ bởi Ben Henning,
  • 0:11 - 0:12
    về hành tinh bằng một cách
  • 0:13 - 0:18
    mà đa số các bạn chưa bao giờ
    thấy nó trước đây
  • 0:18 - 0:22
    Đây là một hình ảnh mà bạn
    thấy quen thuộc.
  • 0:22 - 0:27
    Tôi đã đủ già dặn để hiểu tôi đã được
    sinh ra trước khi tôi thấy hình ảnh này.
  • 0:27 - 0:29
    Dĩ nhiên những lời đầu tiên tôi nói
    là "moona, moona,"
  • 0:29 - 0:32
    nhưng tôi nghĩ rằng mẹ tôi có
    một tưởng tượng đặc biệt
  • 0:32 - 0:35
    về thứ mà con bà có thể nhìn thấy
  • 0:35 - 0:38
    trên màn hình TV đen trắng nhấp nháy.
  • 0:40 - 0:41
    Mới có vài thế kỉ trôi qua
  • 0:41 - 0:45
    kể từ khi hầu hết chúng ta,
    nghĩ rằng Trái Đất là hình cầu.
  • 0:46 - 0:49
    Khi chúng ta lần đầu thấy những hình ảnh
    này vào những năm 1960,
  • 0:49 - 0:53
    thế giới đã thay đổi với một tốc độ
    đáng kinh ngạc.
  • 0:54 - 0:58
    Trong quy luật nho nhỏ của mình
    về địa lí nhân văn,
  • 0:59 - 1:01
    một người vẽ bản đồ tên Waldo Tobler
  • 1:01 - 1:04
    đã vẽ tấm bản đồ mới về hành tinh này,
  • 1:04 - 1:05
    và các bản đồ này
    hiện nay đã lan rộng.
  • 1:05 - 1:07
    và giờ tôi sẽ cho các bạn xem
    một trong số đó.
  • 1:08 - 1:11
    Tấm bản đồ này là bản đồ thế giới,
  • 1:12 - 1:14
    nhưng nó là một tấm bản đồ mà bạn
  • 1:14 - 1:16
    sẽ thấy hơi lạ lẫm.
  • 1:16 - 1:20
    Nó là tấm bản đồ mà chúng ta
    kéo dài những địa điểm,
  • 1:20 - 1:25
    sao cho những khu vực đông dân
    được vẽ to hơn,
  • 1:25 - 1:28
    và những khu vực, như là Sahara
    và dãy núi Himalaya,
  • 1:28 - 1:30
    nơi có ít người sinh sống,
    được vẽ co lại.
  • 1:31 - 1:34
    Mọi người trên Trái Đất đều có
    một lượng không gian bằng nhau.
  • 1:35 - 1:38
    Các thành phố có màu sáng rực rỡ.
  • 1:39 - 1:42
    Các tuyến đường cho thấy cáp ngầm
    dưới biển và các tuyến đường thương mại.
  • 1:42 - 1:46
    Và có một đường đặc biệt
    từ cảng Đại Liên, Trung Quốc
  • 1:46 - 1:48
    qua Singapore,
  • 1:48 - 1:49
    qua kênh đào Suez,
  • 1:49 - 1:52
    qua Địa Trung Hải và vòng đến Rotterdam.
  • 1:52 - 1:53
    Và nó cho bạn thấy tuyến đường
  • 1:53 - 1:57
    của con tàu lớn nhất thế giới
    chỉ một năm trước,
  • 1:57 - 2:03
    con tàu mà chở nhiều thùng hàng hóa
  • 2:03 - 2:05
    đến nỗi mà khi dỡ hàng,
  • 2:05 - 2:09
    nếu tất cả xe tải đều đi thành một đoàn,
    chúng sẽ dài 100 km.
  • 2:11 - 2:13
    Đó là cách thế giới được liên kết.
  • 2:13 - 2:19
    Đây là số lượng hàng chúng ta
    luân chuyển quanh thế giới,
  • 2:19 - 2:22
    chỉ trên một con tàu, một hành trình
    bằng đường biển,
  • 2:22 - 2:23
    trong năm tuần.
  • 2:26 - 2:29
    Chúng ta đã sống trong thành phố
    một thời gian dài,
  • 2:30 - 2:32
    nhưng đa số chúng ta không sống
    ở thành phố.
  • 2:32 - 2:35
    Đây là Çatalhöyük, một trong những
    thành phố đầu tiên của thế giới.
  • 2:35 - 2:38
    Trên đỉnh của nó 9,000 năm trước,
  • 2:39 - 2:45
    người ta phải đi trên mái nhà người khác
    để đi về nhà mình.
  • 2:46 - 2:49
    Nếu bạn nhìn kĩ vào bản đồ thành phố,
  • 2:49 - 2:51
    bạn sẽ thấy không có con phố nào,
  • 2:52 - 2:55
    bởi đường phố là thứ
    chúng ta phát minh ra.
  • 2:56 - 2:58
    Thế giới thay đổi.
  • 2:58 - 3:00
    Nó thay đổi bằng cách thử và sai.
  • 3:01 - 3:04
    Chúng ta chậm rãi và dần dần tìm ra
  • 3:04 - 3:06
    cách để sống tốt hơn.
  • 3:07 - 3:12
    Và thế giới đã thay đổi nhanh một cách
    đáng kinh ngạc gần đây.
  • 3:14 - 3:18
    Chỉ trong vòng sáu, bảy, hay tám thế hệ
  • 3:18 - 3:21
    chúng ta đã nhận ra chúng ta là một loài.
  • 3:22 - 3:24
    Chỉ trong vòng vài thập niên gần đây
  • 3:25 - 3:28
    mà những tấm bản đồ như thế này
    mới có thể được vẽ ra.
  • 3:30 - 3:34
    Một lần nữa, ẩn sau là
    tấm bản đồ dân số thế giới,
  • 3:36 - 3:41
    nhưng trên đó, bạn thấy những mũi tên chỉ
    chúng ta đã lan khỏi Châu Phi như thế nào
  • 3:41 - 3:45
    với niên đại chỉ bạn
    nơi chúng ta nghĩ ta đã đến
  • 3:45 - 3:47
    vào một thời điểm nhất định.
  • 3:48 - 3:52
    Tôi phải vẽ lại tấm bản đồ này
    mỗi vài tháng,
  • 3:52 - 3:57
    bởi ai đó lại khám phá ra rằng
    thời điểm đó đã sai.
  • 3:57 - 4:01
    Chúng ta đang tìm hiểu về chính chúng ta
    với một tốc độ đáng kinh ngạc.
  • 4:04 - 4:05
    Và chúng ta đang thay đổi.
  • 4:07 - 4:09
    Rất nhiều thay đổi là dần dần.
  • 4:09 - 4:10
    Nó lớn dần lên.
  • 4:10 - 4:13
    Chúng ta không nhận thấy thay đổi
  • 4:13 - 4:15
    bởi chúng chỉ có cuộc đời ngắn ngủi,
  • 4:15 - 4:18
    70, 80, và nếu may mắn thì là 90.
  • 4:19 - 4:21
    Biểu đồ này cho bạn thấy
  • 4:21 - 4:23
    tốc độ gia tăng hàng năm
    của dân số thế giới.
  • 4:24 - 4:28
    Nó rất thấp khoảng 1850,
  • 4:28 - 4:31
    và sau đó tốc độ gia tăng dân số
  • 4:31 - 4:32
    bắt đầu tăng
  • 4:33 - 4:35
    đến thời điểm tôi sinh ra,
  • 4:35 - 4:40
    khi chúng ta lần đầu thấy những hình ảnh
    này từ mặt trăng,
  • 4:41 - 4:44
    dân số toàn cầu đang tăng
    hai phần trăm một năm.
  • 4:45 - 4:49
    Nếu như tình trạng này vẫn tăng 2% một năm
  • 4:51 - 4:53
    trong vài thập kỉ tiếp theo
  • 4:55 - 4:57
    thì toàn bộ trái đất sẽ bị bao trùm
  • 4:57 - 5:00
    bởi những bộ phân của loài người
  • 5:00 - 5:02
    mà tất cả đang chạm vào nhau
  • 5:03 - 5:05
    Và mọi người sẽ sợ hãi
  • 5:05 - 5:07
    Họ sợ vì sự tăng trưởng dân số
  • 5:07 - 5:10
    và họ gọi là "Bùng nổ dân số" vào năm 1968
  • 5:10 - 5:12
    Nhưng sau đó,nếu bạn nhìn vào cuối đồ thị
  • 5:13 - 5:16
    sự tăng trưởng bắt đầu giảm
  • 5:17 - 5:18
    Thời kì mười năm
  • 5:18 - 5:22
    năm 70, 80 , 90 , và năm 2000
  • 5:22 - 5:24
    và thậm chí trong thời kìa mười năm
  • 5:25 - 5:26
    tốc độ tăng trưởng đang giảm
  • 5:26 - 5:27
    Trái đất đang ổn định
  • 5:28 - 5:31
    Chúng ta đang hướng tới 9,10,11 tỉ người
  • 5:31 - 5:32
    trong cuối thế kỷ.
  • 5:32 - 5:36
    Sự thay đổi đó,bạn có thể thấy sự hỗn loạn
  • 5:36 - 5:38
    Bạn có thấy chiến tranh thế giới lần 2
  • 5:38 - 5:42
    Bạn có thể thấy đại dịch cúm năm 1918
  • 5:42 - 5:44
    Bạn có thể thấy nạn đói của Trung Quốc
  • 5:44 - 5:47
    Chúng là sự kiện chúng ta nhắm đến.
  • 5:47 - 5:51
    Chúng ta tập trung vào sự kiện kinh khủng.
  • 5:51 - 5:54
    Chúng ta không có xu hướng tập trung
    về sự thay đổi dần dần.
  • 5:54 - 5:56
    và những câu chuyện tin tức tốt.
  • 5:57 - 5:59
    Chúng ta lo lắng về mọi người.
  • 5:59 - 6:01
    Chúng ta lo lắng có bao nhiêu người ở đây.
  • 6:01 - 6:05
    Chúng ta lo lắng về việc bạn có thể
    làm thế nào để tránh xa mọi người .
  • 6:05 - 6:09
    Nhưng đây là bản đồ thế giới
    thay đổi lần nữa để làm cho diện tích lớn
  • 6:10 - 6:14
    càng xa mọi người từ mỗi khu vực.
  • 6:14 - 6:18
    vì vậy nếu bạn muốn biết đi đâu
    để tránh xa tất cả mọi người,
  • 6:18 - 6:21
    đây là nơi tốt nhất để đi.
  • 6:21 - 6:24
    Và mỗi năm, khu vực này trở nên rộng hơn,
  • 6:24 - 6:26
    bởi vì mỗi năm, chúng ta
    đang rời ra vùng đất trên toàn cầu.
  • 6:26 - 6:28
    Chúng ta di chuyển
    đến những thành phố.
  • 6:28 - 6:30
    Chúng ta đang xếp đặt dày đặc hơn
  • 6:31 - 6:32
    Có loài sói lại ở Châu Âu,
  • 6:32 - 6:36
    và những con sói đang di chuyển
    qua phía Tây trên khắp lục địa
  • 6:37 - 6:39
    Thế giới của chúng ta đang thay đổi.
  • 6:41 - 6:42
    Bạn có đang lo lắng.
  • 6:44 - 6:49
    Đây là một bản đồ trình bày
    nơi nước đổ trên hành tinh của chúng ta.
  • 6:49 - 6:50
    Bây giờ chúng ta biết điều đó.
  • 6:50 - 6:54
    Và bạn có thể nhìn thấy đâu là Çatalhöyük,
  • 6:54 - 6:57
    ở đâu 3 lục địa Phi, Á và Âu gặp nhau,
  • 6:57 - 7:00
    và bạn có thể thấy có rất nhiều người
    sống ở đây
  • 7:00 - 7:01
    trong khu vực có rất ít nước.
  • 7:01 - 7:05
    Và bạn có thể thấy khu vực
    trong đó có rất nhiều mưa.
  • 7:05 - 7:07
    Và chúng ta có thể có chút phức tạp hơn.
  • 7:08 - 7:12
    Thay vì làm bản đồ được định hình
    bởi con người,
  • 7:12 - 7:14
    chúng ta có thể định hình bản đồ bởi nước,
  • 7:14 - 7:16
    và sau đó chúng ta có thể
    thay đổi nó hàng tháng
  • 7:16 - 7:18
    để hiển thị lượng nước
  • 7:18 - 7:21
    rơi trên những phần rất nhỏ của toàn cầu.
  • 7:22 - 7:25
    Và bạn có thể thấy gió mùa
    di chuyển khắp hành tinh,
  • 7:25 - 7:29
    và hành tinh hầu hết xuất hiện để có
    một sự xúc động.
  • 7:30 - 7:34
    Và tất cả điều này chỉ trở nên khả thi
  • 7:35 - 7:37
    trong cuộc đời của tôi
  • 7:37 - 7:40
    để thấy điều này nơi chúng ta đang sống.
  • 7:41 - 7:42
    Chúng ta có đủ nước.
  • 7:44 - 7:48
    Đây là bản đồ của nơi chúng ta trồng
    lương thực của chúng ta trên thế giới.
  • 7:49 - 7:54
    Đây là những khu vực mà chúng ta sẽ
    dựa vào nhất cho lúa và ngô và ngũ cốc.
  • 7:55 - 7:59
    Mọi người lo lắng rằng sẽ không đủ
    thực phẩm, nhưng chúng ta biết,
  • 7:59 - 8:03
    nếu chúng ta ăn ít thịt hơn và
    cho động vật ăn ít hơn các loại cây trồng.
  • 8:03 - 8:06
    nó sẽ đủ thực phẩm cho tất cả mọi người
  • 8:06 - 8:10
    miễn là chúng ta nghĩ về bản thân mình
    cùng là một nhóm người
  • 8:12 - 8:13
    Và chúng ta cũng biết
  • 8:15 - 8:17
    về điều chúng ta làm
  • 8:17 - 8:20
    ngày nay thật sự tồi tệ
  • 8:21 - 8:26
    Bạn sẽ xem được bản đồ này
    của thế giới trước .
  • 8:27 - 8:29
    Đây là bản đồ
  • 8:29 - 8:33
    được tạo nên bằng cách
    lấy hình ảnh vệ tinh
  • 8:33 - 8:36
    nếu bạn nhớ những vệ tinh
    xung quanh Trái Đất
  • 8:36 - 8:37
    trong trình chiếu đầu tiên của tôi
  • 8:39 - 8:42
    và đưa ra những hình ảnh
    về Trái Đất trông như thế nào về đêm.
  • 8:44 - 8:46
    Khi bạn thường nhìn thấy bản đồ,
  • 8:46 - 8:49
    trên bản đồ bình thường, các loại
    của bản đồ hầu hết bạn sẽ được sử dụng,
  • 8:50 - 8:53
    bạn nghĩ bạn đang nhìn bản đồ
    của nơi chúng ta sống.
  • 8:54 - 8:57
    Nơi ánh sáng đang bừng sáng lên
    là nơi con người sinh sống
  • 8:57 - 9:02
    Nhưng ở đây, trên hình ảnh này
    của thế giới
  • 9:02 - 9:04
    nhớ rằng chúng ta đã kéo dài
    bản đồ lần nữa
  • 9:05 - 9:10
    Mọi nơi có mật độ giống nhau
    của con người trên bản đồ này
  • 9:10 - 9:13
    Nếu một khu vực không có con người
  • 9:13 - 9:15
    chúng tôi đã thu hẹp nó đi
  • 9:15 - 9:16
    làm nó biến mất.
  • 9:16 - 9:18
    Vậy chúng tôi cho mọi người thấy
  • 9:18 - 9:20
    với sự nổi bật công bằng.
  • 9:21 - 9:25
    Giờ đây, ánh đèn không còn chỉ cho bạn
    nơi có con người,
  • 9:25 - 9:26
    bởi vì con người ở khắp mọi nơi
  • 9:27 - 9:29
    Bây giờ ánh đèn trên bản đồ,
  • 9:29 - 9:32
    ánh đèn ở Luân Đôn,
    ánh đèn ở Cairo, ánh đèn ở Tokyo
  • 9:32 - 9:35
    ánh đèn trên bờ Đông của nước Mỹ
  • 9:35 - 9:38
    ánh đèn chỉ cho bạn nơi con người sống
  • 9:38 - 9:40
    những người rất hoang phí nanwng lượng
  • 9:41 - 9:43
    rằng họ có thể có đủ điều kiện
  • 9:44 - 9:45
    để tiêu tiền
  • 9:45 - 9:49
    cung cấp ánh đèn thắp sáng bầu trời
  • 9:49 - 9:52
    vì vậy các vệ tinh có thể rút ra
    một hình ảnh giống như thế này
  • 9:53 - 9:55
    Và những khu vực là bóng tối trên bản đồ
  • 9:56 - 9:59
    hoặc là khu vực con người không truy cập
    được đến vì mất quá nhiều năng lượng,
  • 10:00 - 10:02
    hoặc khu vực nơi con người gây cho,
  • 10:03 - 10:07
    nhưng họ đã học được ngăn chặn
    chiếu ánh sáng lên bầu trời
  • 10:08 - 10:11
    Và nếu tôi có thể cho bạn thấy bản đồ này
    nhộn nhịp theo thời gian
  • 10:12 - 10:15
    bạn có thể thấy rằng Tokyo
    đã thực sự trở nên tối hơn,
  • 10:15 - 10:18
    bởi vì kể từ khi thảm họa sóng thần
    ở Nhật Bản,
  • 10:19 - 10:21
    Nhật Bản đã phải dựa vào
    1/4 lượng điện ít ỏi
  • 10:21 - 10:24
    bởi vì nó ngừng hoạt động
    những nhà máy điện hạt nhân đi.
  • 10:25 - 10:27
    Và thế giới không dừng lại.
  • 10:27 - 10:30
    Bạn chỉ cần chiếu ít ánh sáng
  • 10:30 - 10:32
    lên bầu trời
  • 10:33 - 10:36
    Đó là con số vô cùng lớn
  • 10:36 - 10:39
    của câu chuyện tin tức tốt trên thế giới.
  • 10:40 - 10:43
    Tỉ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh đang giảm
  • 10:43 - 10:47
    và đã giảm xuống với một tỉ lệ
    đáng kinh ngạc.
  • 10:48 - 10:49
    Một vài năm trước đây,
  • 10:50 - 10:54
    con số những trẻ sơ sinh tử vong
    trên thế giới
  • 10:54 - 10:57
    giảm 5% trên một năm.
  • 11:00 - 11:02
    Nhiều trẻ hơn đang được đến trường
  • 11:02 - 11:05
    và học viết và đọc
  • 11:05 - 11:08
    và được kết nối với internet
  • 11:08 - 11:11
    và được tiếp tục đến trường đại học
  • 11:11 - 11:15
    hơn bao giờ hết trước đây
    ở một tỉ lệ đáng kinh ngạc,
  • 11:15 - 11:20
    và con số cao nhất của những người trẻ
    đi học đại học trên thế giới
  • 11:20 - 11:22
    là nữ giới, không phải nam giới.
  • 11:23 - 11:27
    Tôi có thể cho bạn những tin tức tốt
    sau những câu chuyện tin tức tốt
  • 11:27 - 11:30
    về những gì đang nhận được
    tốt hơn trên hành tinh,
  • 11:30 - 11:32
    nhưng chúng ta hướng đến tập trung
  • 11:34 - 11:37
    vào tin tức xấu đó ngay lập tức.
  • 11:37 - 11:40
    Rebecca Solnit, tôi nghĩ,
    đặt nó rực rỡ,
  • 11:41 - 11:46
    khi cô ấy giải thích: " Sự tăng thêm
    của tiền lãi, sự thay đổi rất tinh tế
  • 11:47 - 11:49
    mà có thể tạo thành tiến độ
    và chỉ làm cho thời đại chúng ta
  • 11:49 - 11:52
    hoàn toàn khác với quá khứ"--
  • 11:52 - 11:54
    quá khứ đã ổn định hơn nhiều--
  • 11:56 - 12:01
    " một sự đối chiếu bị khuất bởi các chất
    không có tính kịch của sự thay đổi dần dần
  • 12:01 - 12:04
    ngắt quãng bởi sự xáo động thỉnh thoảng."
  • 12:04 - 12:07
    Thỉnh thoảng, những điều tồi tệ xảy ra.
  • 12:07 - 12:10
    Bạn đang thể hiện những điều khủng khiếp
  • 12:10 - 12:14
    trên những tin tức mỗi đêm trong tuần.
  • 12:14 - 12:18
    Bạn không nói về
    dân số chậm lại.
  • 12:18 - 12:21
    Bạn không nói về thế giới
    trở nên kết nối hơn.
  • 12:21 - 12:25
    Bạn không nói về sự cải thiện
    đáng kinh ngạc trong sự am hiểu.
  • 12:25 - 12:28
    Bạn không nói về
    chúng ta học bắt đầu như thế nào
  • 12:28 - 12:30
    để lãng phí ít hơn và tiêu thụ ít hơn.
  • 12:30 - 12:31
    Đây là bản đồ cuối cùng của tôi
  • 12:32 - 12:35
    Trên bản đồ này, chúng tôi đưa ra
    những biển
  • 12:35 - 12:37
    và đại dương.
  • 12:37 - 12:39
    Bây giờ bạn đang nhìn vào
  • 12:40 - 12:43
    khoảng 7.4 tỷ người
  • 12:43 - 12:46
    với bản đồ được vẽ tương ứng
    với số người đó.
  • 12:47 - 12:49
    Bạn đang nhìn vào hơn một tỷ
    ở Trung Quốc
  • 12:49 - 12:52
    và bạn có thể thấy thành phố
    rộng nhất thế giới ở Trung Quốc,
  • 12:52 - 12:54
    nhưng bạn không biết tên của nó
  • 12:55 - 12:57
    Bạn có thể thấy Ấn Độ
  • 12:57 - 12:59
    là ở trung tâm của thế giới này.
  • 13:00 - 13:03
    Bạn có thể thấy Châu Âu là ở trên rìa.
  • 13:03 - 13:06
    Và chúng ta ở Exeter ngày nay
  • 13:06 - 13:09
    đang ở rìa xa của hành tinh.
  • 13:09 - 13:12
    Chúng ta đang trên một loại đất đá bé xíu
  • 13:12 - 13:14
    ra khỏi Châu Âu
  • 13:14 - 13:16
    nó bao gồm ít hơn 1%
  • 13:16 - 13:18
    của thế giới của người trưởng thành,
  • 13:18 - 13:21
    và ít hơn 0.5%
  • 13:21 - 13:23
    của thế giới của trẻ nhỏ.
  • 13:24 - 13:28
    Chúng ta đang sống trong một thế giới
    ổn định, một thế giới thành thị hóa,
  • 13:28 - 13:30
    một thế giới già đi
  • 13:30 - 13:32
    một thế giới kết nối.
  • 13:32 - 13:36
    Có rất nhiều, rất nhiều điều
    phải lo sợ
  • 13:37 - 13:42
    nhưng không cần cho chúng ta
    để sợ hãi lẫn nhau như chúng ta đã làm
  • 13:42 - 13:46
    và chúng ta cần thấy rằng
    chúng ta đang sống trên một thế giới mới.
  • 13:47 - 13:48
    Cảm ơn các bạn rất nhiều.
  • 13:48 - 13:51
    ( Tiếng vỗ tay )
Title:
Bản đồ cho chúng ta thấy chúng ta là ai( không chỉ là nơi chúng ta có)
Speaker:
Danny Dorling
Description:

Thế giới trông như thế nào khi bạn sử dụng dữ liệu bản đồ hóa nó? Nhà địa lí học xã hội Danny Dorling mời gọi chúng ta nhìn thế giới một lần nữa , với những bản đồ quyến rũ và sâu sắc của ông cho thấy Trái Đất như nó thật sự là -- một kết nối, luôn thay đổi và địa điểm hấp dẫn nơi mà tất cả chúng ta thuộc về. Bạn sẽ không bao giờ nhìn vào bản đồ theo cách như vậy lần nữa.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
14:07

Vietnamese subtitles

Revisions