Return to Video

Mapy, które pokazują nam kim jesteśmy (niekoniecznie gdzie jesteśmy)

  • 0:01 - 0:05
    Chciałbym, żebyście wyobrazili
    sobie świat na nowo.
  • 0:05 - 0:08
    Chciałbym pokazać Wam
    kilka map naszej planety,
  • 0:08 - 0:11
    które zostały przygotowane
    przez Bena Henniga.
  • 0:11 - 0:12
    Ukazują one planetę,
  • 0:12 - 0:18
    tak jak nikt z was
    jej przedtem nie widział.
  • 0:18 - 0:22
    To obraz, który jest
    Państwu dobrze znany.
  • 0:22 - 0:27
    Ja urodziłem się
    zanim to zdjęcie mogło powstać.
  • 0:27 - 0:29
    Podobno moje pierwsze słowa
    to "Moona, Moona,"
  • 0:29 - 0:32
    ale myślę, że to chyba fantazja mojej mamy
  • 0:32 - 0:35
    o tym, co jej kochane dziecko dostrzegło
  • 0:35 - 0:39
    na migoczącym, czarno białym telewizorze.
  • 0:39 - 0:41
    Minęło dopiero kilka wieków
  • 0:41 - 0:46
    od kiedy większość myśli o
    naszej planecie jako o okrągłej kuli.
  • 0:46 - 0:49
    Kiedy pierwszy raz
    ujrzeliśmy te zdjęcia w 1960 roku,
  • 0:49 - 0:54
    świat zmieniał się
    w niewiarygodnym tempie.
  • 0:54 - 0:58
    W moim małym
    polu dziedziny naukowej - geografii,
  • 0:58 - 1:01
    kartograf, który nazywał się Waldo Tobler,
  • 1:01 - 1:04
    rysował nowe mapy naszej planety.
  • 1:04 - 1:05

    Te mapy są aktualnie dostępne
  • 1:05 - 1:08
    i mam właśnie zamiar
    pokazać wam jedną z nich.
  • 1:08 - 1:11
    Ta mapa jest mapą świata,
  • 1:11 - 1:14
    ale to mapa, która wydaje Ci się
  • 1:14 - 1:16
    pewnie odrobinę dziwna.
  • 1:16 - 1:20
    Jest to mapa,
    na której rozciągnięto miejsca.
  • 1:20 - 1:25
    Tak, że te które są
    gęsto zaludnione są większe,
  • 1:25 - 1:27
    a obszary takie jak Sahara i Himalaye,
  • 1:27 - 1:30
    gdzie mieszka niewielu ludzi,
    są odpowiednio mniejsze.
  • 1:30 - 1:35
    Każdy mieszkaniec Ziemi
    ma tu równy obszar do dyspozycji.
  • 1:35 - 1:39
    Miasta to świetliste punkty,
  • 1:39 - 1:42
    linie pokazują drogę
    podmorskich kabli i szlaków handlowych.
  • 1:42 - 1:46
    Jedna szczególna linia,
    która biegnie z chińskiego portu Dalian
  • 1:46 - 1:48
    przez Singapur,
  • 1:48 - 1:49
    przez Kanał Sueski,
  • 1:49 - 1:52
    przez Morze Śródziemne i wokół Rotterdamu.
  • 1:52 - 1:54
    Pokazuje ona drogę jaką przebywał
  • 1:54 - 1:57
    największy statek handlowy zeszłego roku.
  • 1:57 - 2:03
    Statek, na który ładowano
    tyle kontenerów z towarami,
  • 2:03 - 2:05
    że gdy je wyładować na ciężarówki.
  • 2:05 - 2:10
    i jechać nimi w konwoju,
    miałby on długość 100 km.
  • 2:10 - 2:13
    Oto jak bardzo obecnie
    nasz świat jest połączony.
  • 2:13 - 2:19
    Oto jak wiele towaru
    obecnie transportujemy.
  • 2:19 - 2:22
    I to tylko na jednym statku,
    w czasie jednego rejsu,
  • 2:22 - 2:23
    w pięć tygodni.
  • 2:25 - 2:30
    Ludzie żyją w miastach
    już od bardzo dawna,
  • 2:30 - 2:32
    ale większość z nas nie żyje w miastach.
  • 2:32 - 2:35
    To Çatalhöyük,
    jedno z pierwszych na świecie miast.
  • 2:35 - 2:38
    W swoim szczytowym okresie 9000 lat temu,
  • 2:39 - 2:45
    ludzie chodzili po dachach innych domów,
    aby dostać się do swojego.
  • 2:46 - 2:49
    Jeśli przyjrzycie się
    dokładnie mapie tego miasta
  • 2:49 - 2:51
    zobaczycie, że nie ma ono ulic,
  • 2:52 - 2:55
    bo ulice to coś,
    co wymyślono dopiero później.
  • 2:56 - 2:58
    Świat się zmienia.
  • 2:58 - 3:00
    Zmienia się metodą prób i błędów.
  • 3:01 - 3:04
    Pracujemy powoli i stopniowo
  • 3:04 - 3:06
    nad tym, jak żyć w lepszy sposób.
  • 3:07 - 3:12
    Świat uległ ogromnie szybkiej zmianie.
  • 3:14 - 3:18
    Tylko w ciągu ostatnich sześciu,
    siedmiu lub ośmiu pokoleń,
  • 3:18 - 3:21
    zdaliśmy sobie rzeczywiście sprawę z tego,
    że jesteśmy gatunkiem.
  • 3:22 - 3:24
    Dopiero w ciągu ostatnich kilku dekad
  • 3:25 - 3:28
    mapa, taka jak ta mogła powstać.
  • 3:30 - 3:34
    Ta mapa to znów mapa światowej populacji,
    ale tym razem strzałki
  • 3:36 - 3:41
    wskazują jak rozprzestrzeniliśmy
    się po świecie z Afryki,
  • 3:41 - 3:45
    z szacowanymi datami
    kiedy przybyliśmy na dany ląd.
  • 3:48 - 3:52
    Muszę przerysować tę mapę
    co kilka miesięcy,
  • 3:52 - 3:57
    bo ktoś dokonuje odkrycia,
    zmieniającego konkretną datę.
  • 3:57 - 4:01
    Uczymy się o sobie
    z niewiarygodną prędkością.
  • 4:04 - 4:05
    I ulegamy zmianie.
  • 4:07 - 4:09
    Wiele zmian jest stopniowych.
  • 4:09 - 4:10
    To przyrost.
  • 4:10 - 4:13
    Nie zauważamy zmiany
  • 4:13 - 4:15
    bo mamy tylko krótkie życie,
  • 4:15 - 4:18
    70, 80, jeśli masz szczęście 90 lat.
  • 4:19 - 4:21
    Ten wykres pokazuje Wam
  • 4:21 - 4:23
    roczne tempo wzrostu
    liczby ludności na świecie.
  • 4:24 - 4:28
    Było bardzo niskie do około 1850,
  • 4:28 - 4:31
    a następnie tempo wzrostu liczby ludności
  • 4:31 - 4:32
    zaczęło rosnąć.
  • 4:32 - 4:35
    Tak, że mniej więcej
    w czasie kiedy się urodziłem,
  • 4:35 - 4:40
    kiedy pierwszy raz zobaczyliśmy
    zdjęcia naszej planety z Księżyca,
  • 4:41 - 4:44
    nasza globalna populacja
    rosła w tempie dwóch procent rocznie.
  • 4:45 - 4:49
    Gdyby od tamtego momentu
    nadal rosła rocznie o 2 procent
  • 4:51 - 4:53
    przez okres kilku stuleci,
  • 4:55 - 4:57
    cała planeta byłaby pokryta
  • 4:57 - 5:00
    kipiącą masą ludzi
  • 5:00 - 5:02
    wszyscy stykający się ze sobą.
  • 5:03 - 5:05
    W 1968 ludzie byli przerażeni.
  • 5:05 - 5:07
    Przerażał ich wzrost populacji,
  • 5:07 - 5:10
    „bomba demograficzna”.
  • 5:10 - 5:12
    Ale jeśli spojrzeć na koniec wykresu,
  • 5:13 - 5:16
    wzrost zaczął zwalniać.
  • 5:17 - 5:18
    Dekada -
  • 5:18 - 5:22
    lata 70. lata 80. lata 90.,
  • 5:22 - 5:24
    a w tej dekadzie nawet szybciej -
  • 5:25 - 5:26
    nasz wzrost populacji spada.
  • 5:26 - 5:27
    Nasza planeta się stabilizuje.
  • 5:28 - 5:31
    Zbliżamy się do 9,
    10 lub 11 miliardów ludzi
  • 5:31 - 5:32
    pod koniec wieku.
  • 5:32 - 5:36
    W ramach tej zmiany można dostrzec tumult.
  • 5:36 - 5:38
    Można zobaczyć drugą wojnę światową.
  • 5:38 - 5:41
    Widać pandemię grypy z 1918 roku.
  • 5:41 - 5:44
    Widać klęskę głodu w Chinach
    na przełomie lat 50. i 60.
  • 5:44 - 5:47
    Są to wydarzenia,
    na których zwykle się koncentrujemy.
  • 5:47 - 5:52
    Mamy tendencję, aby koncentrować się
    na okropnych wydarzeniach z wiadomości,
  • 5:52 - 5:54
    a nie na stopniowej zmianie
  • 5:54 - 5:56
    i pozytywnych historiach.
  • 5:57 - 5:59
    Martwimy się o ludzi.
  • 5:59 - 6:01
    Martwimy się tym
    ile jest ludzi na świecie.
  • 6:01 - 6:05
    Martwimy się tym,
    jak można od ludzi uciec.
  • 6:05 - 6:09
    A to jest mapa świata,
    gdzie im większy obszar,
  • 6:10 - 6:14
    tym dalej znajduje się on od ludzi.
  • 6:14 - 6:18
    Więc jeśli chcesz wiedzieć, gdzie się
    udać aby uciec od wszystkich,
  • 6:18 - 6:21
    oto najlepsze miejsca.
  • 6:21 - 6:24
    I każdego roku,
    obszary te stają się coraz większe,
  • 6:24 - 6:27
    bo co roku ludzie
    co raz bardziej się skupiają.
  • 6:27 - 6:28
    Migrujemy do miast,
  • 6:28 - 6:30
    zagęszczenie ludzi wzrasta.
  • 6:31 - 6:32
    W Europie znów pojawiły się wilki
  • 6:32 - 6:36
    przemieszczają się na zachód,
    przez cały kontynent.
  • 6:37 - 6:39
    Nasz świat się zmienia.
  • 6:41 - 6:42
    Masz obawy.
  • 6:44 - 6:49
    To mapa, na której pokazano
    stopień obfitości opadów na Ziemi.
  • 6:49 - 6:50
    Mamy już taką wiedzę.
  • 6:50 - 6:54
    I można spojrzeć na miejsce
    gdzie było Çatalhöyük,
  • 6:54 - 6:57
    gdzie spotykają się 3 kontynenty:
    Afryka, Azja i Europa
  • 6:57 - 7:00
    i można zobaczyć,
    że obecnie mieszka tam duża liczba ludzi
  • 7:00 - 7:02
    na obszarze z
    bardzo małą ilością wody.
  • 7:02 - 7:05
    Widać też obszary,
    z dużą ilością opadów deszczu.
  • 7:05 - 7:07
    Teraz bardziej wyrafinowana mapa.
  • 7:08 - 7:12
    Gdzie na obszar nie wpływają ludzie,
  • 7:12 - 7:14
    lecz zasoby wody.
  • 7:14 - 7:16
    Możemy prześledzić miesięczne zmiany
  • 7:16 - 7:18
    w opadach
  • 7:18 - 7:21
    na obszarze całej planety.
  • 7:22 - 7:25
    Możecie zobaczyć jak pory deszczowe
    przesuwają się po kontynentach.
  • 7:25 - 7:29
    Prawie wydaje się,
    że planeta ma bijące serce.
  • 7:30 - 7:34
    A wszystko to stało się
    możliwe do pokazania
  • 7:35 - 7:37
    jedynie w czasie mojego życia.
  • 7:37 - 7:40
    Możemy zobaczyć gdzie żyjemy.
  • 7:41 - 7:43
    Mamy wystarczającą ilość wody.
  • 7:43 - 7:48
    To jest mapa pokazująca na jakich
    obszarach uprawiamy nasze jedzenie.
  • 7:49 - 7:54
    To obszary, z których pozyskujemy
    najwięcej ryżu i kukurydzy.
  • 7:55 - 7:59
    Ludzie obawiają się, że nie będzie
    wystarczająco dużo żywności, ale wiemy,
  • 7:59 - 8:03
    że gdybyśmy jedli mniej mięsa
    i hodowali mniej zwierząt
  • 8:03 - 8:06
    żywności starczyłoby dla wszystkich.
  • 8:06 - 8:11
    Dopóki myślimy o sobie
    jako o jednej grupie ludzi.
  • 8:12 - 8:15
    I wiemy też,
  • 8:15 - 8:17
    o tym, jakie błędy popełniamy
    w dzisiejszych czasach.
  • 8:22 - 8:25
    Widzieliście już przedtem tą mapę świata.
  • 8:27 - 8:30
    Jest to mapa
  • 8:30 - 8:33
    powstała przez
    połączenie zdjęć satelitarnych,
  • 8:33 - 8:35
    Pamiętacie zdjęcie na początku,
  • 8:35 - 8:37
    tam było widać satelity.
  • 8:37 - 8:40
    Mapa pokazuje jak Ziemia wygląda nocą.
  • 8:44 - 8:47
    Kiedy zazwyczaj widzicie mapę,
  • 8:47 - 8:50
    normalną mapę, do której
    większość z Was jest przyzwyczajona.
  • 8:50 - 8:53
    Myślicie, że widzicie mapę
    tego gdzie żyją ludzie.
  • 8:54 - 8:56
    Tam gdzie świecą się światła,
    tam żyją ludzie.
  • 8:57 - 9:00
    Ale tu, na tej mapie
  • 9:00 - 9:03
    znów zmieniliśmy jej normalne kształty
  • 9:06 - 9:10
    Tutaj każde miejsce ma
    identyczną gęstość zaludnienia.
  • 9:10 - 9:12
    Jeśli obszar nie ma ludzi,
  • 9:12 - 9:14
    to go zmniejszamy
  • 9:14 - 9:15
    tak bardzo, że znika.
  • 9:16 - 9:19
    Więc pokazujemy wszystkich ludzi
  • 9:19 - 9:20
    w sposób jednakowo widoczny.
  • 9:21 - 9:25
    Teraz, światła już nie pokazują,
    gdzie żyją ludzie,
  • 9:25 - 9:26
    bo ludzie są wszędzie.
  • 9:26 - 9:29
    Teraz światła na mapie,
  • 9:29 - 9:32
    światła w Londynie,
    światła w Kairze, światła w Tokio,
  • 9:32 - 9:35
    światła na wschodnim wybrzeżu
    Stanów Zjednoczonych,
  • 9:35 - 9:38
    światła pokazać, gdzie żyją ludzie, którzy
  • 9:38 - 9:41
    są tak rozrzutni w gospodarownaniu energią
  • 9:41 - 9:43
    że mogą sobie pozwolić
  • 9:43 - 9:45
    na wydawanie pieniędzy
  • 9:45 - 9:49
    aby mieć światła
    rozjaśniające niebo tak bardzo,
  • 9:49 - 9:52
    że satelity mogą zrobić takie zdjęcie.
  • 9:53 - 9:56
    Obszary, które są na mapie ciemne
  • 9:56 - 10:00
    to obszary, gdzie albo ludzie
    nie mają dostępu do takiej ilości energii,
  • 10:01 - 10:03
    albo gdzie mają,
  • 10:03 - 10:08
    ale nauczyli się by jej tak nie marnować.
  • 10:08 - 10:12
    Jeśli mógłbym pokazać Wam tą mapę,
    jak zmienia się w czasie
  • 10:12 - 10:16
    to widać, że Tokio rzeczywiście
    stało się ciemniejsze,
  • 10:16 - 10:19
    bo od czasu tsunami w Japonii
  • 10:19 - 10:23
    Japonia musiała polegać
    na energii elektrycznej mniejszej o 1/4
  • 10:23 - 10:25
    bo wyłączyła elektrownie atomowe.
  • 10:26 - 10:28
    I świat się przez to nie skończył.
  • 10:28 - 10:31
    Po prostu było mniej światła.
  • 10:33 - 10:36
    Istnieje ogromna liczba
  • 10:36 - 10:39
    dobrych newsów na świecie.
  • 10:40 - 10:43
    Śmiertelność niemowląt spada,
  • 10:43 - 10:48
    i spada w niewiarygodnym tempie.
  • 10:48 - 10:50
    Kilka lat temu,
  • 10:50 - 10:54
    liczba dzieci umierających
    w pierwszym roku życia na świecie
  • 10:54 - 10:59
    spadła o 5 procent w ciągu
    zaledwie jednego roku.
  • 10:59 - 11:02
    Co raz więcej dzieci idzie do szkoły,
  • 11:02 - 11:05
    uczy się czytać, pisać,
  • 11:05 - 11:08
    ma połączenie z Internetem,
  • 11:08 - 11:11
    idzie na uniwersytet.
  • 11:11 - 11:16
    Więcej niż kiedykolwiek wcześniej.
  • 11:16 - 11:21
    Obecnie największa liczba
    młodych ludzi idących na uniwersytet
  • 11:21 - 11:23
    to kobiety, a nie mężczyźni.
  • 11:23 - 11:27
    Mogę wymieniać dobre wiadomości,
    jedna po drugiej
  • 11:27 - 11:30
    o tym, co jest coraz lepsze w świecie.
  • 11:30 - 11:33
    Choć mamy skłonności do koncentracji
  • 11:34 - 11:37
    na złych wiadomościach,
    których skutki są natychmiastowe.
  • 11:37 - 11:40
    Rebecca Solnit ujeła to znakomicie
  • 11:41 - 11:45
    wyjaśniając: "Stopniowy przyrost zmian,
  • 11:45 - 11:49
    które mogą stanowić postęp
    czynią naszą erę
  • 11:49 - 11:52
    dramatycznie różną od przeszłości"-
  • 11:52 - 11:55
    Przeszłość była znacznie
    bardziej stabilna.
  • 11:56 - 12:01
    "Kontrast zasłonięte przez niesceniczną
    charakter stopniowej transformacji,
  • 12:01 - 12:04
    przerywane okazjonalnego zgiełku. "
  • 12:04 - 12:07
    Czasami straszne rzeczy się zdarzają.
  • 12:07 - 12:10
    Widzicie w telewizji te okropne rzeczy,
  • 12:10 - 12:14
    w wiadomościach, każdej nocy w tygodniu.
  • 12:14 - 12:18
    Nie mówi się o spowolnieniu
    przyrostu ludności.
  • 12:18 - 12:21
    Nie mówi się o świecie
    coraz bardziej ze sobą powiązanym.
  • 12:21 - 12:25
    Nie mówi się o tym,
    że lepiej rozumiemy świat.
  • 12:25 - 12:28
    Nie mówi się o tym, jak uczymy się
  • 12:28 - 12:30
    tracić mniej i mniej konsumować.
  • 12:30 - 12:32
    To moja ostatnia mapa.
  • 12:32 - 12:38
    Na tej mapie, usuneliśmy morza i oceany
  • 12:38 - 12:43
    Teraz po prostu patrzycie
    na 7,4 miliarda ludzi.
  • 12:43 - 12:45
    Mapę sporządzono w zgodzie ze
  • 12:45 - 12:47
    stosunkiem liczby ludności na świecie.
  • 12:47 - 12:50
    Patrzycie na ponad miliard
    ludzi w Chinach,
  • 12:50 - 12:52
    i można zobaczyć największe
    miasto w Chinach,
  • 12:52 - 12:54
    ale nie znam nawet jego nazwy.
  • 12:54 - 12:56
    Widać, że Indie
  • 12:56 - 12:59
    są w centrum tego świata.
  • 12:59 - 13:02
    Widać, że Europa jest na skraju.
  • 13:02 - 13:05
    A my dzisiaj, tutaj w Exeter
  • 13:05 - 13:09
    jesteśmy na samym brzegu planety.
  • 13:09 - 13:11
    Jesteśmy na maleńkim skrawku skały
  • 13:11 - 13:13

    na skraju Europy,
  • 13:13 - 13:17
    który zawiera mniej niż jeden procent
  • 13:17 - 13:18
    dorosłych z całego świata,
  • 13:18 - 13:20
    i mniej niż pół procent
  • 13:21 - 13:22
    dzieci.
  • 13:24 - 13:28
    Żyjemy w świecie który się stabilizuje,
    ulega urbanizacji,
  • 13:28 - 13:29
    starzeje się,
  • 13:29 - 13:32
    jest coraz bardziej połaczony
  • 13:32 - 13:37
    Istnieje wiele, wiele rzeczy
    których można się obawiać,
  • 13:37 - 13:43
    ale nie ma potrzeby, abyśmy
    obawiali się siebie nawzajem aż tak bardzo
  • 13:43 - 13:47
    jak się obawiamy. Musimy dostrzec,
    że obecnie żyjemy w nowym świecie.
  • 13:47 - 13:49
    Bardzo Wam dziękuję.
  • 13:49 - 13:50
    (Oklaski)
Title:
Mapy, które pokazują nam kim jesteśmy (niekoniecznie gdzie jesteśmy)
Speaker:
Danny Dorling
Description:

Danny Dorling wygłasza monolog podczas TEDxExeter.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
14:07

Polish subtitles

Revisions