Polish subtitles

← Jak odkryłem tajemnice starożytnych manuskryptów

Get Embed Code
31 Languages

Showing Revision 23 created 02/21/2018 by Marta Konieczna.

  1. 26 stycznia 2013 roku
  2. bojownicy Al-Kaidy weszli
    do starożytnego miasta Timbuktu
  3. na południowym skraju Sahary.
  4. Podpalili tam średniowieczną
    bibliotekę z 30 tysiącami manuskryptów
  5. napisanymi po arabsku
    i w kilku językach afrykańskich,
  6. o szerokiej tematyce: od astronomii
    do geografii, od historii po medycynę,
  7. w tym książkę, która wspominała
  8. o prawdopodobnie pierwszym
    lekarstwie na męską niedyspozycję.
  9. Nieznana na Zachodzie biblioteka
  10. stanowiła zbiór wiedzy całego kontynentu.
  11. Była głosem Afryki w czasie,
    kiedy zdawało się go nie być.
  12. Burmistrz Bamako, świadek tego zdarzenia,
  13. nazwał palenie manuskryptów
  14. "zbrodnią przeciwko światowemu
    dziedzictwu kulturalnemu".
  15. I miał rację.
  16. A raczej miałby,
    gdyby nie fakt, że kłamał.
  17. W rzeczywistości

  18. afrykańscy uczeni zebrali
    przypadkowe stare książki
  19. i zostawili je terrorystom do podpalenia.
  20. Obecnie kolekcja leży schowana w Bamako,
  21. stolicy Mali,
  22. i niszczeje z powodu wysokiej wilgotności.
  23. To, co ocalono dzięki podstępowi,
  24. znów jest w niebezpieczeństwie.
  25. Tym razem przez klimat.
  26. Ale Afryka i dalekie krańce świata

  27. to nie jedyne miejsca,
  28. gdzie manuskrypty, które mogłyby
    zmienić historię światowej kultury,
  29. są w niebezpieczeństwie.
  30. Kilka lat temu przeprowadziłem ankietę
    wśród europejskich bibliotek naukowych
  31. i odkryłem, że jest co najmniej
  32. 60 tysięcy manuskryptów
  33. sprzed 1500 roku,
  34. których nie można odczytać
    z powodu zalania,
  35. blaknięcia, pleśni
    i odczynników chemicznych.
  36. Prawdziwa liczba jest
    pewnie dwa razy większa
  37. i nie wlicza
  38. renesansowych
    i współczesnych manuskryptów
  39. oraz przedmiotów światowego
    dziedzictwa jak mapy.
  40. A gdyby istniała technologia,

  41. która pomogłaby odzyskać
    te stracone i nieznane dzieła?
  42. Wyobraźmy sobie, że skarb,
  43. jakim są tysiące
    nieznanych wcześniej tekstów,
  44. mógłby radykalnie zmienić
    naszą wiedzę o przeszłości.
  45. Nieznane, odnalezione przez nas klasyki
  46. mogłyby zmienić kanony
    literatury, historii,
  47. filozofii, muzyki,
  48. a nawet naszą tożsamość kulturową
  49. i zbudować nowy most
    między ludźmi i kulturami.
  50. To pytania, które spowodowały,
    że przestałem być
  51. mediewistą, czytelnikiem tekstów,
  52. a stałem się badaczem tekstów.
  53. "Czytelnik" to takie niedoskonałe słowo.

  54. Przywołuje obraz bierności,
  55. kogoś siedzącego bezczynnie w fotelu,
  56. czekającego, aż wiedza zagości
  57. w jego schludnym mieszkanku.
  58. Lepiej być aktywnym
    uczestnikiem przeszłości,
  59. poszukiwaczem przygód w niezbadanym kraju,
  60. szukającym ukrytych manuskryptów.
  61. Jako naukowiec byłem tylko czytelnikiem.
  62. Czytałem i wykładałem te same klasyki,
  63. które ludzie czytali
    i wykładali przez setki lat.
  64. Wergiliusz, Owidiusz, Chaucer, Petrarca.
  65. Każdym artykułem naukowym
  66. wzbogacałem ludzkość
    o coraz mniej znaczące treści.
  67. Chciałem być
  68. archeologiem,
  69. literaturoznawcą,
  70. Indianą Jonesem bez bicza,
  71. a właściwie z biczem.
  72. (Śmiech)

  73. Chciałem tego ze względu na moich uczniów.
  74. Sześć lat temu zmieniłem kierunek kariery.

  75. Pracowałem wtedy nad "Szachami miłości",
  76. ostatnim ważnym wierszem
    europejskiego średniowiecza,
  77. nigdy wcześniej nieopracowywanym.
  78. Nie opracowano go,
    bo istniał tylko jeden manuskrypt,
  79. tak bardzo zniszczony
    podczas bombardowania Drezna
  80. w czasie II wojny światowej,
  81. że naukowcy uznali go za stracony.
  82. Pięć lat próbowałem
    za pomocą lampy ultrafioletowej
  83. odczytać śladowe ilości pisma.
  84. Zrobiłem tyle, na ile pozwoliła
    ówczesna technologia.
  85. Zrobiłem to, co zrobiłoby wielu ludzi.

  86. Poszperałem w Internecie
  87. i dowiedziałem się,
  88. jak obrazowanie spektralne pomogło
    odzyskać dwa utracone traktaty
  89. słynnego greckiego matematyka Archimedesa
  90. z XIII-wiecznego palimpsestu,
  91. czyli manuskryptu,
    z którego usunięto tekst i go nadpisano.
  92. Napisałem do czołowego naukowca
  93. zajmującego się palimpsestem Archimedesa,
  94. profesora Rogera Eastona,
  95. z propozycją i prośbą.
  96. Ku mojemu zdziwieniu, odpisał.
  97. Z jego pomocą zdobyłem grant rządowy USA
  98. na budowę mobilnego laboratorium
    obrazowania spektralnego.
  99. Dzięki temu zmieniłem
    osmolone, płowiejące resztki
  100. w nowy średniowieczny klasyk.
  101. Jak działa obrazowanie spektralne?
  102. W obrazowaniu spektralnym

  103. jest coś, co entuzjaści
    podczerwonych gogli noktowizyjnych
  104. zdecydowanie docenią.
  105. To, co widzimy w zwykłym świetle,
  106. to tylko mała część.
  107. To samo tyczy się niewidzialnego pisma.
  108. System wykorzystuje
    dwanaście długości fal światła
  109. od ultrafioletu do podczerwieni,
  110. którymi oświetla manuskrypt z góry
  111. z wiszącej lampy LED
  112. i innego spektralnego źródła światła,
  113. które przenika kartki manuskryptu.
  114. W ramach jednej sekwencji
    tworzy się do 35 ujęć kartki
  115. z użyciem aparatu cyfrowego o dużej mocy,
    wyposażonego w soczewki z kwarcu.
  116. Na świecie jest ich może pięć.
  117. Po zrobieniu zdjęć
  118. przepuszczamy je przez bazę
    statystycznych algorytmów
  119. w celu dopracowania i poprawienia jakości,
  120. używając oprogramowania
    dla obrazów satelitarnych,
  121. używanego też przez speców
    od analizy geoprzestrzennej
  122. i CIA.
  123. Wyniki są imponujące.
  124. Może słyszeliście, co zrobiono

  125. z Rękopisami z Qumran,
  126. które powoli zamieniają się w żel.
  127. Dzięki podczerwieni mogliśmy
    przeczytać najciemniejsze fragmenty
  128. Rękopisów z Qumran.
  129. Ale pewnie nie wiecie
  130. o innych biblijnych tekstach
    w niebezpieczeństwie.
  131. To kartka z manuskryptu,
  132. który zobrazowaliśmy.

  133. To prawdopodobnie najważniejsza
    chrześcijańska Biblia na świecie.
  134. Kodeks Vercellensis to najstarsze
    tłumaczenie Ewangelii na łacinę,
  135. datowane na pierwszą połowę IV wieku.
  136. To najlepszy sposób, żeby zbliżyć się
  137. do Biblii z początków chrześcijaństwa,
  138. czasów cesarza Konstantyna,
  139. i Soboru nicejskiego,
  140. kiedy tworzyła się wiara chrześcijańska.
  141. Niestety, ten manuskrypt
    jest bardzo zniszczony,
  142. bo przez wieki
  143. był przekazywany z rąk do rąk
  144. podczas ceremonii
    zaprzysiężenia w kościele.
  145. Ta fioletowa plama, którą widzicie
    w lewym górnym rogu,
  146. to grzyb Aspergillus,
  147. powstający na nieumytych dłoniach
  148. osoby chorej na gruźlicę.
  149. Obrazowanie umożliwiło
    pierwszą transkrypcję
  150. tego manuskryptu od 250 lat.
  151. Ale mobilne laboratorium
  152. to tylko połowa sukcesu.

  153. Ta technologia jest droga i rzadka,
  154. a obrazowanie i obróbka obrazów
    nie są powszechnie znane.
  155. Rekonstrukcja pozostaje więc
  156. poza zasięgiem większości badaczy
    i mniej zamożnych instytucji.
  157. Dlatego założyłem Lazarus Project,
  158. inicjatywę non-profit,
  159. żeby przybliżyć projektowanie spektralne
    indywidualnym badaczom
  160. i mniejszym instytucjom
    za niewielką opłatą albo za darmo.
  161. Przez ostatnie pięć lat
  162. zespół specjalistów,
    stypendystów i studentów
  163. był w siedmiu państwach
  164. i odzyskał niektóre z najcenniejszych
    zniszczonych manuskryptów,
  165. jak Vercelli Book,
    najstarszą księgę Anglii,
  166. Czarną Księgę z Carmarthen,
    najstarszą księgę Walii,
  167. i kilka najcenniejszych
    wczesnych Ewangelii
  168. znalezionych w dzisiejszej Gruzji.
  169. Obrazowanie spektralne
    odzyskuje utracone teksty.
  170. Ale może też odzyskać
    ukrytą historię każdego przedmiotu,

  171. kto, jak i kiedy stworzył tekst,
  172. a czasami, co autor myślał, tworząc tekst.
  173. Weźmy szkic Deklaracji Niepodległości
  174. napisany przez Thomasa Jeffersona,
  175. który moi koledzy
    zobrazowali kilka lat temu
  176. w Bibliotece Kongresu.
  177. Kustosze zauważyli, że jedno słowo
    powtarzające się w tekście
  178. zostało zdrapane i nadpisane.
  179. Nadpisane słowo to "obywatele".
  180. Może domyślacie się, jakie słowo zdrapano.
  181. "Poddani".
  182. Oto amerykańska demokracja
  183. rozwijająca się pod piórem
    Thomasa Jeffersona.
  184. A to mapa Martellusa z 1491 roku,
  185. którą zobrazowaliśmy
    w Bibliotece Beinecke w Yale.

  186. To mapa, którą czytał Kolumb
  187. przed podróżą do Nowego Świata
  188. i która dała mu wyobrażenie Azji
  189. i miejsca, w którym dziś leży Japonia.
  190. Problem w tym, że atrament i pigment
  191. uległy takiemu zniszczeniu,
  192. że ta dwumetrowa mapa
  193. pokazuje świat jako ogromną pustynię.
  194. Dotąd mieliśmy małe pojęcie o tym,
  195. co Kolumb wiedział o świecie
  196. i jak ukazywano światowe kultury.
  197. Legenda mapy w normalnym świetle
    była całkowicie nieczytelna.
  198. Ultrafiolet zdziałał niewiele.
  199. Wszystko zmieniło obrazowanie spektralne.
  200. Dowiedzieliśmy się
    o potworach w Azji z tak długimi uszami,
  201. że mogły zakryć nimi całe swoje ciało.
  202. W Afryce był wąż,
    przez którego dymiła ziemia.
  203. Jak światło gwiazd może przekazywać obrazy
  204. o wyglądzie Wszechświata
    w dalekiej przeszłości,
  205. tak światło spektralne zabiera
    do pierwszych chwil
  206. tworzenia tekstu.
  207. Przez te soczewki
    widzimy błędy, zmiany zdania,
  208. naiwność, nieocenzurowane myśli,
  209. niedoskonałości ludzkiej wyobraźni,
  210. które pozwalają
    tym obiektom i ich autorom
  211. stać się bardziej rzeczywistymi.
  212. To przybliża nam historię.
  213. A co z przyszłością?
  214. Jest tak wiele skarbów przeszłości

  215. i tak niewielu, którzy mogą je uratować,
  216. zanim znikną na zawsze.
  217. Dlatego zacząłem nauczać
    synkretycznej dyscypliny,
  218. którą nazywam "nauką o tekście".
  219. Nauka o tekście to połączenie
  220. tradycyjnych umiejętności
    literaturoznawcy,
  221. znajomości starych języków
    i umiejętności czytania pisma,
  222. wiedzy o tworzeniu tekstów
  223. umożliwiającej umiejscowienie
    w czasie i przestrzeni
  224. oraz nowoczesnych technologii,
    jak obrazowanie spektralne,
  225. chemia tuszów i pigmentów
  226. czy wspomagane komputerowo
    optyczne rozpoznawanie znaków.

  227. W zeszłym roku mój student,
  228. pierwszoroczniak

  229. ze znajomością łaciny i greki,
  230. pracował nad palimpsestem,
  231. który sfotografowaliśmy
    w słynnej bibliotece w Rzymie.
  232. W miarę upływu czasu zaczęło
    pojawiać się małe greckie pismo.
  233. Wszyscy zebrali się wokół,
  234. a on odczytał linijkę utraconego tekstu
  235. greckiego dramaturga Menandera.
  236. Po raz pierwszy od ponad tysiąca lat
  237. wypowiedziano te słowa na głos.
  238. To wtedy został badaczem.
  239. Panie i panowie,
    oto przyszłość przeszłości.
  240. Dziękuję bardzo.

  241. (Brawa)