Dutch subtitles

← Hoe ik de geheimen van teksten uit de oudheid ontdek

Get Embed Code
31 Languages

Showing Revision 28 created 01/23/2017 by Peter van de Ven.

  1. Op 26 januari 2013
  2. bestormde een troep Al Qaida strijders
    de oude stad Timboektoe,
  3. aan de zuidelijke rand van de Sahara.
  4. Ze stichtten brand in een middeleeuwse
    bibliotheek met 30.000 manuscripten,
  5. geschreven in het Arabisch
    en een aantal Afrikaanse talen,
  6. variërend in onderwerp van astronomie tot
    geografie, geschiedenis en geneeskunde.
  7. Zo was er een boek
    dat mogelijk de eerste behandeling
  8. van erectiestoornissen
    bij mannen beschrijft.
  9. Onbekend in het Westen
  10. was dit de verzamelde kennis
    van een heel continent,
  11. de stem van Afrika in een tijd waarin
    men dacht dat Afrika geen stem had.
  12. De burgemeester van Bamako,
    die het zag gebeuren,
  13. noemde de verbranding
    van de manuscripten
  14. een misdaad tegenover
    het culturele werelderfgoed.
  15. En hij had gelijk --
  16. of zou gelijk gehad hebben;
    hij vertelde namelijk een leugen.
  17. Want kort tevoren

  18. hadden Afrikaanse geleerden een aantal
    willekeurige oude boeken verzameld
  19. en daar voor de terroristen achtergelaten.
  20. De collectie ligt tegenwoordig
    verstopt in Bamako,
  21. de hoofdstad van Mali,
  22. wegrottend in de hoge vochtigheid.
  23. Wat gered werd door een list
  24. wordt opnieuw bedreigd,
  25. dit keer door het klimaat.
  26. Afrika en de verafgelegen
    uithoeken van de wereld

  27. zijn niet de enige of voornaamste plaatsen
  28. waar manuscripten die de geschiedenis
    van de wereldcultuur kunnen veranderen,
  29. in gevaar zijn.
  30. Een paar jaar terug
    heb ik onderzoek gedaan
  31. onder Europese onderzoeksbibliotheken
  32. en ik ontdekte dat er ten minste
  33. 60.000 manuscripten zijn,
  34. daterend van voor 1500,
  35. die onleesbaar zijn door waterschade,
  36. vervaging, schimmel
    en chemische verbindingen.
  37. Het werkelijke aantal is
    waarschijnlijk tweemaal zo groot
  38. en dat is exclusief
  39. renaissancemanuscripten,
    moderne manuscripten
  40. en objecten die tot het culturele
    erfgoed behoren, zoals kaarten.
  41. Wat als er een technologie bestond

  42. die deze verloren en onbekende
    werken kon herstellen?
  43. Stel je voor hoe wereldwijd
    honderdduizenden
  44. voorheen onbekende teksten
  45. onze kennis van het verleden
    radicaal zouden kunnen veranderen.
  46. Stel je voor welke onbekende klassiekers
    we zouden kunnen ontdekken,
  47. die de canons van literatuur,
    geschiedenis, filosofie en muziek
  48. zouden herschrijven --
  49. of die zelfs onze culturele identiteiten
    zouden kunnen herschrijven
  50. en zo nieuwe bruggen bouwen
    tussen mensen en culturen.
  51. Door deze vragen veranderde ik
  52. van een middeleeuwen-kenner,
    iemand die teksten leest,
  53. in een tekstuele wetenschapper.
  54. 'Lezer' is zo'n vervelend woord.

  55. Het wekt bij mij
    beelden van passiviteit op,
  56. iemand die lui in een
    gemakkelijke stoel zit te wachten
  57. tot de kennis hem bereikt
    in een mooi klein pakketje.
  58. Het is toch veel beter om actief
    deel te nemen aan het verleden,
  59. een avonturier
    in een onontdekt land te zijn,
  60. op zoek naar een verborgen tekst.
  61. Als academicus was ik
    niet meer dan een lezer.
  62. Ik las en onderwees
    dezelfde klassieke teksten
  63. die mensen al honderd jaar
    lezen en onderwijzen --
  64. Vergilius, Ovidius, Chaucer, Petrarca --
  65. en met ieder artikel dat ik publiceerde,
  66. droeg ik bij aan de menselijke kennis,
    in steeds kleinere mate.
  67. Wat ik wou zijn,
  68. was een archeoloog van het verleden,
  69. een ontdekker van literatuur,
  70. een Indiana Jones zonder de zweep --
  71. of, eigenlijk, met de zweep.
  72. (Gelach)

  73. Ik wou dat niet alleen voor mijzelf,
    maar ook voor mijn studenten.
  74. Dus ben ik zes jaar geleden
    een andere richting ingegaan.

  75. Ik werkte op dat moment
    aan 'The Chess of Love',
  76. een belangrijk dichtwerk
    uit de Europese middeleeuwen
  77. dat nog nooit was bewerkt.
  78. Het was nog nooit bewerkt
    omdat er maar één manuscript was
  79. en dat was zo ernstig beschadigd
    tijdens de bombardementen in Dresden
  80. in de Tweede Wereldoorlog,
  81. dat generaties geleerden
    het als verloren hadden beschouwd.
  82. Vijf jaar lang werkte ik met een uv-lamp
  83. om restanten van het handschrift te vinden
  84. en ik kwam zo ver als ik kon
    met de technologie van dat moment.
  85. Toen deed ik wat veel mensen doen.

  86. Ik ging online
  87. en las daar
  88. hoe met behulp van multispectrale
    beeldvorming twee verborgen verhandelingen
  89. van de beroemde Griekse wiskundige
    Archimedes werden ontdekt
  90. in een 13-eeuwse palimpsest.
  91. Een palimpsest is een manuscript
    dat is uitgewist en overgeschreven.
  92. Ik besloot spontaan

  93. om te schrijven naar het hoofd
    van de groep wetenschappers
  94. die aan het Archimedespalimpsest werkte,
  95. Professor Roger Easton,
  96. met een plan en een pleidooi.
  97. En hij schreef nog terug ook.
  98. Met zijn hulp kon ik een subsidie
    krijgen van de Amerikaanse overheid
  99. voor het bouwen van een verplaatsbaar lab
    voor multispectrale beeldvorming.
  100. En in dat lab transformeerde ik
    een verkoolde en verbleekte zooi
  101. in een nieuwe middeleeuwse klassieker.
  102. Hoe werkt multispectrale
    beeldvorming eigenlijk?

  103. Het idee achter
    multispectrale beeldvorming
  104. is iets wat iedereen
    die bekend is met infraroodbrillen
  105. onmiddellijk zal herkennen:
  106. wat we zien in het zichtbare lichtspectrum
  107. is maar een fractie
    van wat er daadwerkelijk is.
  108. Dat geldt ook voor onzichtbaar schrift.
  109. Ons systeem maakt gebruik
    van licht op 12 golflengtes,
  110. tussen het ultraviolet en het infrarood.
  111. Dat wordt van bovenaf
    op het manuscript gericht
  112. met behulp van ledlampen
  113. en een andere multispectrale lichtbron
  114. schijnt van onderen door de
    bladzijden van het manuscript.
  115. Zo maken we van elke bladzijde
    ongeveer 35 opnames
  116. met een krachtige digitale camera
    voorzien van een lens
  117. die gemaakt is van kwarts.
  118. Daar zijn er ongeveer
    vijf van in de wereld.
  119. Als we die beelden hebben gemaakt,
  120. laten we er statistische
    algoritmes op los,
  121. om ze te verbeteren en te verhelderen,
  122. met software die oorspronkelijk
    was ontworpen voor satellietbeelden
  123. en gebruikt werd door bijvoorbeeld
    geospatiale wetenschappers
  124. en de CIA.
  125. De resultaten zijn soms spectaculair.

  126. Misschien ben je al wel
    bekend met het werk
  127. aan de Dode Zee-rollen,
  128. die langzaam vergelen.
  129. Met behulp van infrarood kunnen
    we zelfs de donkerste hoeken
  130. van de Dode Zee-rollen lezen.
  131. Maar je weet misschien niet
  132. dat meer Bijbelse teksten gevaar lopen.
  133. Dit is bijvoorbeeld een bladzijde
    van een manuscript

  134. waar we opnames van hebben gemaakt,
  135. misschien wel de meest waardevolle
    christelijke bijbel van de wereld.
  136. De Codex Vercellensis is de oudste
    vertaling van de evangeliën in het Latijn,
  137. daterend uit de eerste helft
    van de vierde eeuw.
  138. Dit is het beste voorbeeld
  139. van een bijbel uit de tijd
    van het ontstaan van het christendom
  140. onder keizer Constantijn
  141. en uit de tijd van het concilie van Nicea,
  142. toen het algemene credo
    van het christendom werd vastgelegd.
  143. Dit manuscript is helaas
    ernstig beschadigd,
  144. omdat het eeuwenlang
  145. werd gebruikt en aangeraakt
  146. tijdens inwijdingsceremonies in de kerk.
  147. Die paarse vlek die je daar
    in de linkerbovenhoek ziet
  148. is Aspergillus, een schimmel,
  149. afkomstig van de ongewassen handen
  150. van iemand met tuberculose.
  151. Door middel van ons beeldvormen,
    heb ik de eerste transcriptie
  152. van dit manuscript
    kunnen maken in 250 jaar.
  153. Maar een lab dat je mee kunt nemen
    naar de betreffende collecties,

  154. is slechts een gedeeltelijke oplossing.
  155. De technologie is duur en zeer zeldzaam
  156. en de beeldvormings- en
    verwerkingsvaardigheden zijn esoterisch.
  157. Dus de herstelwerkzaamheden
  158. kunnen maar door een paar onderzoekers
    en de rijkste instituten worden gebruikt.
  159. Daarom heb ik het Lazarus Project
    opgericht, een non-profit initiatief
  160. om multispectrale beeldvorming
    aan individuele onderzoekers te geven,
  161. en aan kleinere instituten,
    tegen weinig of geen kosten.
  162. De afgelopen vijf jaar
  163. is ons team van wetenschappers,
    geleerden en studenten
  164. naar zeven verschillende landen gereisd
  165. en ze hebben een paar van de waardevolste,
    beschadigde manuscripten gered,
  166. waaronder het Vercelli Book,
    oudste boek met Engelse teksten,
  167. het zwarte boek van Carmarthen,
    oudste boek in het Welsh,
  168. en een paar van de waardevolste,
    vroegste evangelies,
  169. in wat nu voormalig Sovjet Georgië is.
  170. Dus spectrale beeldvorming
    kan verloren geschriften herwinnen.

  171. En het kan zelfs nog een tweede verhaal
    achter elk object onthullen,
  172. het verhaal van hoe, wanneer en door wie
    een geschrift werd gecreëerd
  173. en soms zelfs wat de auteur dacht
    toen hij aan het schrijven was.
  174. Neem dit concept van de
    Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring,
  175. in Thomas Jefferson's eigen handschrift,
  176. dat een aantal collega's
    een tijdje terug heeft opgenomen
  177. in de Library of Congress.
  178. Curatoren hadden gezien
    dat een bepaald woord telkens
  179. was doorgestreept en vervangen.
  180. Het was vervangen door 'burgers'.
  181. Misschien kan je wel raden
    wat het woord eronder was.
  182. 'Onderdanen'.
  183. Dat, dames en heren,
    is de Amerikaanse democratie
  184. die zich daar onder de hand van
    Thomas Jefferson ontwikkelt.
  185. Of neem de kaart van Martellus uit 1491,

  186. gescand in de Beinecke Library van Yale.
  187. Dit was de kaart die Columbus
    waarschijnlijk zag
  188. voor zijn vertrek naar de Nieuwe Wereld
  189. en die hem een idee gaf
    van hoe Azië eruit zag
  190. en waar Japan lag.
  191. Het probleem met deze kaart was
    dat de inkt en kleurpigmenten
  192. zo waren afgebroken over de jaren
  193. dat op deze grote kaart van twee meter
  194. de wereld eruitzag
    als een enorme woestijn.
  195. Tot nog toe hadden we geen idee,
    niet in detail in ieder geval,
  196. wat Columbus wist over de wereld
  197. en hoe culturen werden weergegeven.
  198. De hoofdlegenda was onleesbaar
    onder normale lichtomstandigheden.
  199. Ultravioletlicht hielp weinig.
  200. Multispectraal gaf ons alles.
  201. In Azië zagen we monsters met oren zo lang
  202. dat ze het hele lichaam van
    het beest konden bedekken.
  203. In Afrika een slang
    die de grond kon laten roken.
  204. Zoals sterlicht een beeld kan geven
  205. van hoe het universum er
    lang geleden uitzag,
  206. zo kan multispectraal licht ons
    meevoeren naar de allereerste momenten
  207. van de creatie van een object.
  208. Door deze lens zien we de fouten,
    de gedachteveranderingen,
  209. de naïviteiten,
    de ongecensureerde gedachtes,
  210. de imperfecties van de menselijke fantasie
  211. waardoor deze sacrale objecten
    en hun auteurs échter worden
  212. en de geschiedenis dichterbij brengen.
  213. En de toekomst?

  214. Er is zo veel van het verleden
  215. en er zijn zo weinig getrainde mensen
    die de objecten kunnen redden,
  216. voordat ze voor altijd verdwenen zijn.
  217. Daarom geef ik nu les
    in deze nieuwe, hybride discipline,
  218. die ik 'tekstuele wetenschappen' noem.
  219. Tekstuele wetenschappen is een mix
  220. van traditionele literaire wetenschappen,
  221. het lezen van oude talen
    en oude handschriften,
  222. weten hoe teksten zijn gemaakt,
  223. zodat je ze kunt plaatsen en dateren,
  224. en nieuwe technieken zoals
    beeldvormingwetenschappen,
  225. de scheikunde van inkt en pigmenten,
  226. computerondersteunde
    optische tekenherkenning.
  227. Vorig jaar was een van mijn studenten,

  228. een eerstejaars,
  229. die Grieks en Latijn studeerde,
  230. de beelden aan het verwerken
    van een palimpset,
  231. gefotografeerd in een beroemde
    bibliotheek in Rome.
  232. Langzaam werden heel klein geschreven
    Griekse woorden zichtbaar.
  233. Iedereen kwam om hem heen staan
  234. en hij las een zin uit het verloren werk
  235. van de Griekse komedieschrijver Menander.
  236. Het was de eerste keer
    in ruim duizend jaar
  237. dat die woorden hardop
    werden uitgesproken.
  238. Op dat moment werd hij een geleerde.
  239. Dames en heren,
    dat is de toekomst van het verleden.

  240. Hartelijk bedankt.

  241. (Applaus)