Kilka lat temu
znajomy konsultant ds. obrony z USA
opowiedział mi o podróży do Uzbekistanu,
gdzie pomagał w sprzedaży technologii,
która pozwala rządowi Uzbekistanu szpiegować własnych obywateli.
Pokazał nawet materiały marketingowe,
które przedstawił uzbeckiemu rządowi.
Jedna lśniąca broszura dotyczyła techniki przechwytywania nie tylko połączeń,
ale też tożsamości rozmówcy
niezależnie od użytego numeru telefonu,
tylko na podstawie niepowtarzalnego głosu
i dokładnej lokalizacji geograficznej.
Mój znajomy zajmował się handlem bronią od lat.
Nie był typem szemranego przemytnika z hollywoodzkich filmów.
Pracował dla legalnych firm zachodnich
sprzedających broń za granicę.
Sprzedaż tej technologii nie była dla niego problemem.
To tylko kolejny krok w handlu bronią,
łatwiejszy niż sprzedaż broni do Iraku,
bo nie potrzeba zezwolenia na eksport
z Departamentu Stanu USA,
jak w przypadku sprzedaży innej broni.
Okazuje się, że narzędzia inwigilacji
są niemal całkiem nieuregulowane,
bo obecnie nie są zdefiniowane jako broń,
a powinny i musimy to zmienić.
Jako dziennikarka od dwudziestu lat
przyglądam się, jak świat wojska i wywiadu
przyspiesza rozwój nauki i techniki.
Śledzę powstawanie nowej broni
i patrzę, co się dzieje,
kiedy broń sprzedaje się za granicę.
Co w epoce informacji jest bronią?
Wiemy, że bronią są uzbrojone drony,
a także pociski i bomby,
ale według klasyfikacji Departamentu Stanu
broń to wiele różnych technologii.
Co jeśli naukowiec na oceanograficznym statku badawczym płynącym za granicę
zechce zabrać nowe gogle noktowizyjne?
Według Departamentu Stanu potencjalnie stanowią one broń.
Dlaczego?
Chociaż gogli noktowizyjnych używają obecnie naukowcy
i myśliwi na całym świecie,
powstały one na potrzeby wojska.
Z kolei narzędzia inwigilacji,
które autorytarny system wykorzysta do szpiegowania obywateli,
dysydentów czy dziennikarzy,
według rządu USA nie stanowią broni.
A jednak narzędzia inwigilacji
są częścią wartego miliardy i rozwijającego się ukrytego sektora.
Geneza szpiegowskiego rynku sięga jakieś 18 lat wstecz
do hotelu Hilton w północnej Wirginii,
zaledwie kilka mil od amerykańskiej agencji wywiadowczej CIA.
Kilkadziesiąt osób, głównie w ciemnych garniturach,
zebrało się tam wiosną 2002 roku
na konferencji o skromnej nazwie ISS World.
Na pierwszy rzut oka konferencja przypominała wiele innych
organizowanych w pobliżu Waszyngtonu, DC.
Ta jednak była wyjątkowa.
ISS oznacza Inteligentny System Wspomagania,
a uczestnicy reprezentowali
firmy budujące technologie do szpiegowania
prywatnej komunikacji.
Byli to po prostu spece od podsłuchu na zlecenie.
Znaleźli się tam, bo niecały rok wcześniej
ataki terrorystyczne na Nowy Jork i Waszyngton
skłoniły Kongres do przeforsowania ustawy
znanej jako Patriot Act.
Tak rząd uzyskał uprawnienia
do monitorowania komunikacji
mailowej, internetowej, telefonicznej,
a nawet transakcji finansowych.
To stworzyło natychmiastowy popyt na dane.
W duchu amerykańskiej przedsiębiorczości
pojawiła się branża gromadzenia danych.
W 2002 roku
branża dopiero raczkowała.
Może 10% ludności świata
korzystało z internetu,
więc informacje zbierano z maili i rozmów
z telefonów stacjonarnych i komórkowych.
W kolejnych latach
sposób porozumiewania się uległ gwałtownym zmianom.
Pojawił się Skype, Facebook,
wreszcie przełomowy iPhone
i po kilku latach
miliardy ludzi nosiły w kieszeni komputer,
który zajął się wszystkim, od monitorowania ćwiczeń
do poszukiwania partnera.
Już niepotrzebne były zaawansowane techniki
Agencji Bezpieczeństwa Krajowego czy dużych telekomów
do monitorowania komunikacji.
W niektórych przypadkach
wystarczał dostęp do aparatu w kieszeni.
Tak narodziła się zupełnie nowa branża.
Niewiele firm potrafi budować pociski lub samoloty,
ale nie potrzeba dużego kapitału, żeby stworzyć oprogramowanie,
które włamie się do smartfona.
Hakerzy komputerowi działali od lat,
ale teraz ich umiejętności mogły budować technologie
bardzo potrzebne organom ścigania
i agencjom wywiadowczym.
Wkrótce dziesiątki, a nawet setki firm
weszły na rynek podsłuchu.
Niewielka konferencja w Wirginii
rozrosła się i stała znana jako Bal speców od podsłuchu.
Niewiele wiadomo na temat
początków Balu speców,
bo był imprezą zamkniętą.
Wstęp miały tylko firmy i ich klienci rządowi.
Dziennikarze słyszeli coraz więcej
o firmach wchodzących na prywatny rynek szpiegowski.
Podejrzani biznesmeni jeździli po świecie,
robiąc interesy,
często z autorytarnymi reżimami.
Od początku nie był to rynek regulowany.
Są kraje, które wymagają zezwolenia na sprzedaż takich technologii za granicę,
ale bez obostrzeń, jakim podlega zwykła broń.
Na przykład włoska firma Hacking Team
podobno sprzedała swoją technologię autorytarnym reżimom
Egiptu i Kazachstanu.
Firma NSO Group z Izraela według doniesień sprzedaje technologię
reżimowi w Arabii Saudyjskiej
oskarżonemu o nękanie,
a nawet zabicie jednego z przeciwników politycznych.
Postrzegamy broń jako coś śmiercionośnego.
Jednak w epoce informacji
najpotężniejsza broń to coś, co nas namierza i rozpoznaje.
Od lat Pentagon i CIA, wiedząc o tym,
próbują stworzyć technologie
śledzące na całym świecie osoby podejrzane o terroryzm.
Pentagon zainwestował w inteligentny pył,
mikrosensory wielkości cząsteczek kurzu,
którymi można kogoś po kryjomu posypać
i w ten sposób namierzyć.
Pentagon przez firmę venture capital
inwestuje w spółkę kosmetyczną opisaną w "Oprah Magazine",
żeby zbudować urządzenie, które po kryjomu może zebrać DNA
przez muśnięcie skóry.
W ostatniej dekadzie dzieją się niezwykłe rzeczy.
W wielu przypadkach dokonania rynku prywatnego
przewyższyły możliwości Pentagonu czy CIA.
W roku 2008
należąca do Pentagonu tajna baza DNA terrorystów
zawierała około 80 tysięcy próbek.
Prywatna spółka AncestryDNA
ma dziś próbki ponad 15 mln osób.
23andMe, druga co do wielkości baza danych genealogicznych,
ma próbki ponad 10 milionów osób.
Może nie potrzeba metod rodem z Jamesa Bonda
przy zbieraniu próbek DNA,
skoro dobrowolnie wręczamy je prywatnym firmom,
a nawet płacimy za ten przywilej.
Co można zrobić z DNA?
W USA i Chinach
badacze pracują nad użyciem DNA
do tworzenia wizerunku twarzy.
Połączenie DNA z techniką rozpoznawania twarzy
daje potężny system inwigilacji,
który może śledzić jednostki lub całe grupy etniczne.
Jeśli sądzicie, że powiało paranoją,
pamiętajcie, że w zeszłym roku Pentagon wysłał notkę
do wszystkich pracowników
ostrzegającą przed komercyjnymi zestawami do badania DNA
w obawie, że zostaną użyte do śledzenia ich samych
lub członków ich rodzin.
Jednak mimo obaw Pentagonu związanych z techniką rozpoznawania twarzy
nie zrobiono prawie nic, żeby okiełznać ten rynek.
Amerykańska spółka Clearview AI
zbiera miliardy zdjęć ludzkich twarzy
z całego internetu,
jak zdjęcia twoje i twojej rodziny, które wstawiasz na Instagramie,
a potem sprzedaje usługi rozpoznawania twarzy
rządowi i organom ścigania USA.
Nawet jeśli uważacie,
że takie zastosowanie techniki jest całkowicie dopuszczalne,
nic nie stoi na przeszkodzie sprzedaży osobom prywatnym,
korporacjom czy nawet obcym rządom.
Dokładnie tak robią niektóre firmy.
Pamiętacie bal speców od podsłuchu z północnej Wirginii?
Obecnie odbywa się w wielu miastach na całym świecie.
Tysiące ludzi jeździ na szkolenia i konferencje ISS,
w tym coraz więcej firm z Bliskiego Wschodu i Chin.
Bazar szpiegowski zrobił się globalny.
Na pokazach broni na całym świecie
firmy pokazujące techniki rozpoznawania twarzy
i oprogramowanie do hakowania telefonów
wystawiają tuż obok producentów tradycyjnej broni,
takiej jak czołgi czy pociski.
Przyglądając się targom broni,
łatwo wpaść do dystopijnej króliczej nory,
myśląc o przyszłej technice inwigilacji,
która namierzy nasz każdy ruch.
Pamiętam słowa doradcy Pentagonu,
że wojsko potrzebuje w kosmosie satelit,
które na podstawie DNA namierzą każdego w dowolnym miejscu kuli ziemskiej.
To wystarczy, żeby chcieć zainwestować w foliową czapeczkę.
Tak naprawdę
nic nie wiemy o technice przyszłości.
Ale wiemy, że z powodu braku regulacji
ten rynek jest rozchwytywany.
Jedna z firm oskarżonych o sprzedaż technologii inwigilacyjnej
państwom autorytarnym
oferuje pomoc w namierzeniu osób zainfekowanych COVID-19.
Oczywiście technika kusi obietnicą
pomocy w kontrolowaniu pandemii poprzez śledzenie kontaktów,
ale otwiera również drzwi sprywatyzowanej masowej inwigilacji.
Co zrobić z prywatnym bazarem szpiegowskim?
Możemy ukryć się, nie korzystać z internetu,
wyrzucić smartfony, zniknąć z mediów społecznościowych
lub zamieszkać w jaskni,
ale po prawdzie nie jesteśmy zawodowymi szpiegami
i nie potrafimy żyć z fałszywą tożsamością lub bez tożsamości.
Nawet prawdziwemu szpiegowi trudno pozostać nieuchwytnym.
Nieważne, ile paszportów ma Jason Bourne,
jeśli jego twarz jest w bazie danych.
Jeśli rządy straciły kontrolę nad narzędziami inwigilacji,
czy możemy coś z tym zrobić?
Słyszałam argument,
że nawet jeśli USA zakaże firmom
sprzedaży tej technologii za granicę,
po prostu wkroczą firmy z Chin.
Obecnie kontrolujemy handel bronią,
nawet jeśli w sposób niedoskonały.
Kilka lat temu pojawił się wielostronny wniosek,
żeby zrobić to samo,
to znaczy żądać licencji na eksport oprogramowania do nadzoru.
USA należały do państw,
które przyjęły dobrowolne regulacje,
ale w Waszyngtonie wniosek upadł.
Mamy rząd, który woli sprzedać więcej broni za granicę
niemal bez restrykcji,
w tym państwom
oskarżonym o nadużywanie technik inwigilacji.
Sądzę, że trzeba wrócić do tego wniosku,
a nawet pójść krok dalej.
Musimy zasadniczo zmienić sposób myślenia o technikach inwigilacji
i zdefiniować takie narzędzia jako broń.
Pozwoliłoby to rządowi
uregulować i kontrolować ich sprzedaż i eksport,
tak jak kontroluje się broń tradycyjną
typu nowoczesne samoloty i pociski.
To oznacza uznanie technologii śledzącej naszą tożsamość,
czyny, słowa,
a czasem nawet myśli
jako formy zaawansowanej broni.
Ta niebezpiecznie potężna broń
trafia do nabywcy, który da więcej
i podlega kaprysom bazaru szpiegowskiego.
Dziękuję.