Ben bir kapitalistim
ve sayısız şirket gezip
onlarca milyar pazar geliri sağladığım
30 yıllık kapitalist bir kariyerden sonra
tüm kazananlar içinde yalnız yüzde 1 içinde değil, yüzde 0,01 içindeyim.
Bugün sizlerle başarımızın sırrını paylaşmak için buradayım
çünkü benim gibi zengin kapitalistler hiç daha zengin olmamıştı.
Soru şu, bunu nasıl yapıyoruz?
Ekonomi pastasından
her yıl daha da büyüyen bir dilim almayı nasıl başarıyoruz?
Zenginler bizim 30 yıl önce olduğumuzdan daha mı zeki?
Şimdi eskiye göre daha mı sıkı çalışıyoruz?
Daha uzun, daha mı yakışıklıyız?
Ne yazık ki hayır.
Yalnızca bir sebebi var:
ekonomi.
İşte o kirli sır.
Ekonomi çevrelerinin
halkın çıkarlarını gözettiği bir dönem vardı
ama günümüzde,
neoliberal dönemde,
yalnızca büyük şirketler
ve milyarderler için çalışıyorlar
ve bu küçük bir soruna yol açıyor.
Zenginlerin vergilerini artıran,
nüfuz sahibi şirketlere düzenleme getiren, işçilerin maaşlarını yükselten
ekonomik politikalar izleyebiliriz.
Bunu daha önce yaptık.
Ancak neoliberal ekonomistler
tüm bu politikaların ciddi hatalar olduğunu söyler
çünkü vergileri yükseltmek ekonomik büyümeyi öldürür
ve herhangi bir resmi kısıtlama
verimsiz olacaktır
ve maaşları yükseltmek her zaman iş olanaklarını öldürür.
Bu düşüncenin sonucunda
son 30 yılda yalnızca ABD'de
ilk yüzde 1'lik kesim 21 trilyon dolar zenginleşirken
alt yüzde 50'lik kesim 900 milyar dolar fakirleşti.
Dünya çapında kendini çokça tekrar eden,
giderek derinleşen eşitsizliğin modeli.
Orta sınıf aileler, yaklaşık 40 yıldır sabit kalmış maaşlarla
zar zor geçinmeye çalışırken
neoliberal ekonomistler, yoksulluk ve küreselleşmenin
acı verici düzensizliğine karşı tek makul çözüm önerisi olarak
hala daha fazla yoksulluk ve küreselleşmeyi gösteriyor.
Peki toplumun ne yapması gerekiyor?
Yapmamız gereken benim için oldukça açık.
Yeni bir ekonomiye ihtiyacımız var.
Ekonomi, sıkıcı bilim olarak anılır
ve bugün ne kadar o şekilde öğretilse de
uçuşan matematiğin aksine
bir bilim olmamasının sebebi var.
Hatta artan sayıda akademisyenler ve uygulayanlar
neoliberal ekonomik kuramın tehlikeli boyutta yanlış olduğunda
ve bugünün yükselen eşitsizlik krizi ile
siyasi istikrarsızlığın
yıllarca süren kötü ekonomik kuramın sonucu olduğunda hemfikir.
Beni zengin eden ekonomi modeli yalnızca yanlış değil,
tamamen ters
çünkü ortaya çıktı ki
ekonomik büyümeyi sağlayan şey mali sermaye değil,
insanlar;
kamu yararına olan kişisel çıkar değil,
mütekabiliyet;
refahımızı sağlayan rekabet değil,
iş birliği.
Şu an gördüğümüz, ne adil ne de kucaklayıcı olan bir ekonomi
modern bir toplumun gelişmesi için gerekli olan
ileri düzey sosyal iş birliğini sağlayamaz.
Nerede yanlış yaptık?
Acı verici şekilde apaçık ortada ki
neoliberal ekonomik kuramı pohpohlayan temel varsayımlar
tarafsız bir açıdan son derece yanlış.
Bugün sizleri, önce bu hatalı varsayımların birkaçına götüreceğim
ve ardından bilimin; refahın aslında nereden geldiği önermesini açıklayacağım.
Bir numaralı neoliberal ekonomi varsayımı:
Pazar, verimli bir denge sistemidir.
Yani basitçe, ekonomide bir şey yükselirse, örneğin maaşlar,
başka bir şey düşer, mesela iş olanakları.
Örneğin, yaşadığım şehir Seattle'da
2014'te milletimizin ilk 15 dolarlık asgari ücretini ilan ettiğimizde
neoliberaller değerli denge sistemleriyle kafayı yediler.
"Eğer iş gücünün bedelini artırırsanız
iş dünyası daha az satın alır." diye uyardılar.
"Binlerce düşük gelirli işçi işini kaybedecek,
lokantalar kapanacak." dediler.
Ama...
hiçbiri olmadı.
İşsizlik oranında sert bir düşüş yaşandı.
Seattle'da lokantalar patladı.
Neden?
Çünkü denge sistemi diye bir şey yok.
Çünkü maaşları yükseltmek iş olanaklarını öldürmez, onları yaratır.
Çünkü, örneğin
lokanta sahipleri, birden çalışanlarına yeterli miktarda ücret ödeyince
çalışanların kendileri de lokantalarda yiyebiliyor.
Bu, lokanta sektörünü küçültmüyor;
açıkça büyütüyor.
(Alkış)
Teşekkürler.
İkinci varsayım ise
bir şeyin bedeli her zaman değeri kadardır.
Basitçe demek oluyor ki eğer siz yılda 50.000 dolar kazanıyorken
ben 50 milyon dolar kazanıyorsam,
bunun sebebi benim, sizden bin kat fazla değer üretmem.
Şimdi,
eğer kendinize yılda 50 milyon dolar öderken
işçilere yoksulluk sınırında ücretler ödeyen bir CEO iseniz
bunun rahatlatıcı bir varsayım olduğunu öğrenmek
sizi şaşırtmayacaktır.
Ama lütfen, bunu sayısız iş yürütmüş birinden duyun:
bu saçmalık.
İnsanlara değerleri kadar ödenmiyor.
Pazarlık güçleri kadar ödeniyor
ve maaşların GSYİH'ten azalan payları
işçiler daha az üretken olduğu için değil
işverenler güçlendiği için.
Ve --
(Alkış)
Ve iş gücü ile sermaye arasındaki bu devasa dengesizlik
sanki yokmuş gibi davranmasıyla
neoliberal ekonomik kuramı, özünde
zenginler için bir koruma haline geldi.
En kötücül olan üçüncü varsayım,
insanları "homo economicus" denen bir şeyle tanımlayan
bir davranış modeli.
Basitçe demek oluyor ki hepimiz tamamen bencil,
tamamen mantıksal ve acımasızca çıkar gözeten varlıklarız.
Kendinize sorun,
hayatınız boyunca
başkalarına yaptığınız her iyilikte
kendi çıkarınızı gözetiyor olmanız mümkün mü?
Bir asker, silah arkadaşlarını korumak için bir bombanın üzerine atlarken
aslında yaptığı tek şey kendi dar, bireysel çıkarını mı gözetmek?
Bunun, tüm mantıksal ahlak sezileriyle çelişen
bir delilik olduğunu düşünüyorsanız
sebebi öyle olması.
Son bilimsel çalışmalara göre
doğru da değil.
Ancak neoliberal ekonomistlerin soğuk, zalim kalplerinde
bu ekonomik model yatıyor
ve ahlaki açıdan yıpratıcı olduğu gibi
bilimsel açıdan da yanlış
çünkü insanların,
özünde bencil olduğunu kabul edip,
dünyaya dönüp
içindeki tüm apaçık refaha bakarsak
milyarlarca bencil hareketin
büyülü bir şekilde refaha ve ortak menfaate dönüşmesi
mantıksal olmalı,
tanıma göre doğru olmalı.
Eğer biz insanlar basitçe bencil, çıkarcı varlıklarsak
o zaman bencilliğimiz, refahımızın sebebi.
Bu ekonomik düşünüşe göre
açgözlülük iyidir,
eşitsizliği derinleştirmek etkilidir
ve şirketlerin tek amacı
hissedarları zenginleştirmek olmalıdır
çünkü aksi durumlar ekonomik büyümeyi yavaşlatmak olur
ve bütün ekonomiye zarar verir.
Benim ve ilk yüzde 1'deki zengin ahbaplarımın son 40 yılda
büyümenin hemen hemen tüm faydalarını kapmamızı sağlayan ekonomik politikaları
üreten düşünce yapısını,
yani neoliberallerin ideolojik temel taşını oluşturan şey
bu bencillik dolu müjdeydi.
Ancak
bunun yerine
insanların son derece iş birlikçi
ve karşılıklı olduğunu belirten
son deneysel çalışmaları,
bilimi ve sezgisel ahlaki değerleri benimsersek
mantıken,
refahımızın kaynağının
bencillik değil
iş birliği olması gerekiyor
ve insanlığın ekonomik süper gücü
çıkarcılığımız değil
özümüzdeki mütekabiliyet.
Bu yeni ekonomi modelinin kalbinde
olabileceğimizin en iyisi olmamızı sağlayacak hikayemiz yatıyor
ve eski ekonomik modelin aksine
bu erdemli bir hikaye,
doğruluk erdemini de barındırıyor.
Şimdi,
bu yeni ekonomik modelin kendi düşündüğüm
ya da geliştirdiğim bir şey olmadığının altını çizmek istiyorum.
Teorileri ve örnekleri, dünya çapında üniversitelerde;
ekonomi üzerine son araştırmalar,
karmaşıklık teorisi, evrim teorisi,
psikoloji, antropoloji ve diğer alanlar baz alınarak
geliştirilip ayrıştırılıyor.
Bu yeni model daha kendi kitabına
hatta kararlaştırılmış bir ada bile sahip olmasa da
ana hatlarıyla
refahın kaynağını açıklayışı şu şekilde.
Piyasa kapitalizmi, refahın
artan yenilikler ve yükselen talep arasındaki
olumlu geri bildirimden ortaya çıktığı
evrimsel bir sistem.
İnovasyon, insani sorunları çözdüğümüz işlemdir;
tüketici talebi ise
pazarın, yararlı inovasyonları seçtiği mekanizmadır
ve problem çözdükçe daha refah oluruz.
Ancak daha refah oldukça
sorunlarımız ve çözümlerimiz
karmaşıklaşmaya başlar
ve bu artan teknik karmaşıklık,
modern bir ekonomiyi tanımlayacak daha da özelleşmiş ürünler üretmek için
daha da yüksek seviyelerde
sosyal ve ekonomik işbirliği gerektirir.
Eski ekonomik model tabii ki doğru;
rekabet, pazarda önemli bir rol oynuyor
ancak göremediği şey ise
bu, büyük kapsamda, yüksek işbirliği içindeki gruplar arasındaki bir rekabet --
şirketler arasında rekabet, şirket ağları arasında rekabet,
milletler arasında rekabet --
ve başarılı iş yürütmüş herkes bilir ki
herkesin yeteneklerini dahil ederek iş birlikçi bir takım oluşturmak
bir avuç bencil ahmaktan neredeyse her zaman daha iyidir.
Peki neoliberalizmi geride nasıl bırakıp
daha sürdürülebilir, refah
ve eşit bir toplum oluşturabiliriz?
Yeni ekonomi, yalnızca beş kural öneriyor.
Birincisi: Başarılı ekonomiler birer orman değil bahçedir.
Bu, piyasanın tıpkı bahçeler gibi
ilgilenilmesinin gerektiği
ve piyasanın, insanların sorunlarını çözmek için icat edilmiş
en harika sosyal teknoloji olduğu anlamına gelir.
Ancak sosyal standartlar ve demokratik denetimlerden muaf tutulmasıyla
piyasalar, kaçınılmaz olarak çözdüğünden fazla sorun yaratıyor.
İklim değişimi,
2008'deki büyük ekonomik kriz
akla gelen ilk örnekler.
İkinci kural:
Dahil etme, ekonomik büyümeyi doğurur.
Dahil etmenin, varsa, ekonomik büyüme zamanında karşılanabilecek
süslü bir lüks olduğu neoliberal düşünüş
hem yanlış hem de tam ters.
Ekonomi insan demektir.
Piyasa ekonomisinde büyümeyi sağlayan şey
çeşitli yollarla daha çok insanı dahil etmektir.
Üçüncü prensip:
İş birliğinin amacı, yalnızca hissedarları zengin etmek değildir.
Günümüz ekonomik hayatının en büyük sahtekarlığı,
iş birliğinin tek amacının
ve yöneticilerin tek sorumluluğunun
kendilerini ve hissedarları zengin etmek olduğu neoliberal düşüncedir.
Yeni ekonomi modeli; işbirliğinin amacının
müşteriler, işçiler,
toplum ve hissedarlar beraber olarak
tüm tarafların refahını sağlamak olduğu konusunda
diretebilir ve diretmelidir.
Kural dört:
Açgözlülük iyi değildir.
Doymak bilmemek sizi bir kapitalist yapmaz,
sizi bir psikopat yapar.
(Kahkaha)
(Alkış)
Bizimki gibi işbirliğine bu denli bağımlı bir ekonomide
sosyopati, topluma olduğu kadar işe de zararlı.
Beşinci ve son olarak,
fizik kanunlarının aksine
ekonomi kanunları bir seçimdir.
Neoliberal ekonomik kuramı
kendisini size değişmez, doğal kural olarak pazarladı.
Oysa ki sosyal normları ve kurulduğu hikayeler
sözdebilime dayanır.
Eğer daha adil, daha refah
ve daha sürdürülebilir bir ekonomiyi gerçekten istiyorsak;
eğer işleyen demokrasiler
ve sivil toplum istiyorsak
yeni bir ekonomi modelimiz olmak zorunda.
İyi haber ise şu:
yeni bir ekonomi modeli istiyorsak
yapmamız gereken tek şey onu uygulamayı seçmek.
Teşekkürler.
(Alkış)
Moderatör: Nick, eminim bu soruyu çok fazla duyuyorsundur.
Madem ekonomik sistemden bu kadar rahatsızsın
neden paranı bir köşeye atıp yüzde 99'luk kesime katılmıyorsun?
Nick Hanauer: Evet, hayır, yani, doğru.
Bu çok duyuluyor. Bu çok duyuluyor.
"Madem vergilerle bu kadar ilgilisin neden daha fazla vermiyorsun,
madem maaşlarla bu kadar ilgilisin neden daha fazla ödemiyorsun?"
Bunu yapabilirdim.
Ama sorun şu ki
bu ciddi bir fark yaratmıyor
ve tam yüz bin kat daha etkili bir strateji geliştirdim.
Moderatör: Pekala.
NH: Paramı açıklamalar oluşturup,
tüm zenginlerin vergi verip
çalışanlara daha iyi ödemelerini sağlayacak yasaların geçmesine harcamak.
(Alkış)
Örneğin
ayarladığımız 15 dolarlık asgari ücret
30 milyon çalışanı etkiledi.
Bu daha çok iş görüyor.
Moderatör: Bu harika.
Fikrini değiştirirsen sana alacak buluruz.
NH: Tamamdır teşekkür ederim. Moderatör: Çok teşekkürler.