Nacín en Den Bosch
onde o pintor Hieronymus Bosch tomou o seu nome
por iso sempre me sentín moi preto del,
que viviu e traballou no século XV.
O interesante entre el e a moralidade
é que viviu cando a influencia da relixión minguaba
e foi unha persoa que se preguntaba
que lle sucedería á sociedade
se non houbese relixión ou se non a houbese.
E por iso pintou o seu famoso cadro: "o Xardín das Delicias"
que algúns interpretan
como a humanidade antes da Caída,
ou a humanidade sen ningunha Caída.
E iso fai que nos preguntemos,
que pasaría se non probaramos a froita da sabedoría,
que tipo de moralidade teriamos?
Máis tarde, como estudante,
fun a un xardín moi diferente,
un xardín zoolóxico en Arnhem
onde viven chimpancés.
Este son eu moi novo cun bebé chimpancé.
(Risas)
E alí descubrín
que eles teñen fame de poder e escribín un libro sobre iso.
Daquela a atención na investigación animal
estaba na agresión e na competencia.
Retratei unha imaxe do reino animal,
e incluín a Humanidade,
eramos no fondo competidores,
agresivos,
movémonos polo noso propio beneficio.
Este é o inicio do meu libro.
Non sei se os chimpacés o leron,
mais pareceron interesados no libro.
Durante o proceso
todo este traballo sobre o poder
a dominación, a agresión...
descubrín que os chimpancés se reconcilian despois das liortas.
O que ven aquí son dous machos que acaban de rifar.
Rematan na copa da árbore, sostendo a man doutro.
Segundos máis tarde fixen a foto, xuntos na galla da árbore
bicándose e apertándose un a outro.
Isto é moi interesante
porque daquela todo era arredor da competencia e da agresión,
así que non tería sentido.
O único que importa é se gañas ou perdes.
Por que reconciliarse despois de rifar?
Non ten sentido.
Esta é a forma na que os bonobos o fan. Usan o sexo para todo.
Así que tamén para se reconciliaren.
Mais o principio é exactamente o mesmo.
A máxima é que tes
unha relación valiosa
que está danada por un conflito,
así que necesitas facer algo.
Daquela a miña idea do reino animal,
e inclúo tamén aos humanos,
empezou a mudar naquela altura.
Ben, temos esta imaxe
en ciencias políticas, económicas,
humanidades e filosofía,
que o home é un lobo para o home.
Así que o máis profundo da nosa natureza é noxenta.
Eu creo que a imaxe é moi inxusta co lobo.
O lobo
é un animal moi cooperativo.
Razón pola que teñen un can na casa,
que ademais ten estas características.
E é moi inxusto coa humanidade,
porque a humanidade é sen dúbida moito máis cooperativa e empática
do que se cre.
Empecei a interesarme por eses temas
e a estudalos noutros animais.
Estes son os alicerces da moralidade.
Se preguntas a alguén: "en que se basa a moralidade?"
os dous factores que sempre aparecen son
a reciprocidade,
asociada a ela está a noción de xustiza e o senso de equidade.
E a outra é a empatía e a compaixón.
E a moralidade humana é máis ca isto,
pero se retiran estes dous piares,
non ficaría, creo, moito.
Polo que son absolutamente esenciais.
Permítanme aportarlles dous exemplos.
Este vídeo vello do Yerkes Primate Center
onde adestraban chimpacés para cooperar.
Aproximadamente hai uns cen anos
que estamos a facer experimentos sobre a cooperación.
O que teñen aquí son dous chimpacés novos que teñen unha caixa,
a caixa é demasiado pesada para que un chimpancé turra só dela.
Por suposto, dentro da caixa hai comida,
senón non turrarían tan forte.
Aquí vémolos turrando da caixa.
E poden observar que están sincronizados.
Poden ver que traballan xuntos, turran ao mesmo tempo.
É un gran avance con respecto a outros animais
incapaces de facer tal cousa.
Agora temos unha imaxe máis interesante,
porque un dos chimpancés recibe comida.
Aquí un dos dous xa non quere colaborar
no asunto
(Risas)
Agora ollen o que pasa ao final.
(Risas)
Adónase basicamente de todo.
(Risas)
Hai dúas cousas interesantes aquí.
Un é que o chimpacé da dereita
entende que necesita un parceiro,
e entende que necesita cooperación.
O segundo ten intención de traballar
aínda que non está interesado na comida.
Poida que teña que ver coa reciprocidade.
Hai evidencias en primates
e outros animais que devolven os favores.
Conseguirá que lle devolva o favor
máis adiante.
Así como todo isto funciona.
Fixemos o mesmo con elefantes.
É moi perigoso traballarmos con elefantes.
Outro problema con eles
é que non podes facer aparatos
xa que son demasiado pesados.
Agora podes probablemente facelo,
mais acho que será un trebello moi fráxil.
Así que o que fixemos nesta ocasión
foi levar adiante estes estudos en Tailandia por Josh Plotnik
e facer un aparato circular que ten unha única corda
e se turras deste lado da corda,
a corda desaparece doutro lado.
Dous elefantes teñen que turraren delas á vez.
Se non o fan nada sucederá
e a corda desaparece.
Na primeira gravación que van ver
hai dous elefantes que ceibamos a un tempo
e chegan até o trebello.
O aparato está á esquerda con comida.
Van xuntos, chegan xuntos.
Recollen e turran xuntos pola corda.
Para eles é algo moi sinxelo.
Velaquí.
E así é como o traen.
Mais agora ímolo facer máis difícil.
Porque o propósito deste experimento
é saber o ben que entenden a cooperación.
Enténdena tan ben como os chimpancés, por exemplo?
O noso seguinte paso é
ceibar un elefante antes ca o outro,
e ese elefante necesita ser intelixente
para ficar alí e agardar sen turrar
porque se turra, desaparece e todo o experimento remata.
Agora este elefante fai algo ilegal
que nós non lle ensinamos.
Mais explica o entendemento que ten,
porque pon a súa pata sobre a corda, fica sobre ela
e espera até que o outro chega,
así o outro fará todo o traballo por el.
Iso é que chamamos "a sopa boba".
(Risas)
Isto amosa a intelixencia que teñen.
Desenvolven varias destas técnicas alternativas
que non aprobamos necesariamente.
Agora o outro elefante aparece
e disponse a turrar da corda
Agora olla ao outro. O outro non se esquece de comer.
(Risas)
Esta foi a cooperación, a reciprocidade.
Agora algo sobre a empatía.
A empatía é a miña especialidade-
A empatía ten dúas cualidades.
Unha é entender ao outro. A definición habitual é a abilidade
de entender e compartir os sentimentos.
E a parte emocional.
A empatía basicamente ten dúas canles.
Unha é o corpo como canle.
Se falas cunha persoa triste,
adoptarás unha expresión e postura triste,
e antes de que o saibas.
Esa é a canle corporal da empatía emocional
que teñen os animais.
O voso can tamén a ten.
Razón pola que temos mamíferos nas casas
e non tartarugas ou cobras ou cousas
que non teñen esa clase de empatía.
E temos tamén a canle cognitiva.
que é máis que captar a perspectiva doutro
e iso é máis limitado.
Hai poucos animais
quen de facelo. Os elefantes e primates poden.
A sincronización,
que é unha parte do mecanismo da empatía
é moi antiga no reino animal.
e en humanos podemos estudala
co bocexo contaxioso.
Os humanos bocexamos cando outros bocexan.
e está relacionado coa empatía.
Activa a mesma área do cerebro.
Sabemos que quen ten o bocexo contaxioso
é moi empáticos.
Por exemplo, os nenos autistas
non teñen bocexo contaxioso.
Así que hai unha conexión.
E o estudamos nos chimpances poñéndoos ante unha cabeza animada.
O que se ve na esquina superior esquerda
é unha cabeza animada que bocexa
e hai un chimpacé ollando,
un chimpancé de carne e óso que olla unha pantalla
sobre o que se ven estas animacións.
(Risas)
Bocexar é contaxioso
algo co que estamos familiarizados.
E se cadra vós comezan a bocexar axiña.
É algo que compartimos con outros animais
e está relacionado co canal corporal da sincronización
que está á súa vez relacionado coa empatía
e que é universal entre os mamíferos.
Ademais estudamos expresións máis complexas. O consolo.
Este é un chimpacé macho que rifou e está berrando,
e un novo achégase e rodéao co seu brazo
e acóugao.
Iso é o consolo. É moi semellante ao consolo humano.
E o comportamento do consolo
está impulsado pola empatía.
Hoxe se estuda a empatía nos nenos
facendo que un membro da familia
actúe angustiado e así ven que fan.
E iso está relacionado coa empatía,
e ese é o tipo de expresión que vemos.
Hai pouco publicamos un experimento
sobre o altruísmo e os chimpacés
e pregúntase: preocúpanse os chimpancés
sobre o benestar doutro?
Durante décadas asumimos
que só o podemos facer os humanos,
que só os humanos nos preocupamos do benestar dos demais.
Fixemos un experimento moi sinxelo.
Fixémolo con chimpancés que viven en Lawrenceville,
nunha estación de campo en Yerkes.
E así é como viven.
Chamámolos para que entren nun cuarto e experimentamos con eles
Neste caso, poñemos un a carón doutro.
Un ten unha bolsa con fichas, as pezas teñen diferentes sensos.
Unha das fichas alimenta só ao parceiro que escolle,
a outro alimenta a ámbolos dous.
Este é un estudo que fixemos con Vicky Horner.
Aquí tedes as fichas de dúas cores.
Así que teñen unha bolsa enteira delas.
E teñen que escoller unha entre as dúas cores.
Agora veredes como funciona.
Se este chimpancé fai a escolla egoísta,
que é neste caso a ficha vermella,
necesita devolvérnola.
Nós poñémola sobre a mesa onde hai dúas recompensas,
neste caso só o da dereita obtén comida.
A que está á dereita marcha porque xa sabe
que este non é un bo resultado para ela.
Entón o próximo é a ficha pro-social.
Aquel que escolle, esa é a parte interesante,
para quen escolle,
non ten neste caso importancia.
Así que entrega unha ficha pro-social e ambos reciben comida.
O que escolle sempre obtén unha recompensa.
polo que quen escolla non ten relevancia.
E ela debería entón escoller a cegas.
Mais o que nos atopamos
é que prefiren a ficha pro-social.
Esta é a liña cincuenta por cento que é o esperable no azar.
Se o compañeiro atrae a atención sobre el escollen máis,
e tamén se o compañeiro lles mete presión.
Se o compañeiro comeza a cuspir e intimidalos
entón diminúen as escollas.
É como se dixesen,
"se non te comportas non serei pro-social"
E isto é o que pasa sen compañeiro,
cando non hai un parceiro sentado aí.
Agora sabemos que os chimpacés
se preocupan de que os demais estean ben
especialmente, se son membros do seu mesmo grupo.
O experimento final que quero expoñer
é o noso estudo sobre a equidade.
Esto chegou a ser un estudo moi famoso.
Agora hai moitos máis,
despois de facermos isto hai dez anos,
chegou a ser moi coñecido.
O primeiro foi con monos capuchinos.
Vou amosarlles o noso experimento.
Foi feito con cans e paxaros
e con chimpacés.
Mais con Sarah Brosnan empezamos con monos capuchinos.
Así que o que fixemos foi
poñer dous capuchinos cóbado con cóbado.
Viven en grupo e coñécense entre eles.
Tirámolos do grupo e puxémolos nunha cámara de experimentación.
E hai unha tarefa moi simple
que necesitan facer.
Se lle dan aos dous cogombro para faceren a tarefa,
os dous monos un a carón doutro,
son capaces de facelo 25 veces seguidas.
Así que o cogombro, que para min non é máis que auga,
para eles é algo estupendo.
Agora se lle dan uvas ao compañeiro,
a comida preferida dos capuchinos,
corresponde exactamente cos prezos no supermercado
polo tanto se lle dan uvas, unha comida moito mellor
entón crean desigualdade entre eles.
Ben este é o experimento que fixemos.
Hai pouco gravámolo con novos monos que non fixeran esta tarefa
pensando que reaccionarían máis forte
e tiñamos razón.
O da esquerda é o que recibe o cogombro.
O da dereita recibe uvas.
O que recibe cogombro,
vexan como a primeira peza está ben.
O primeiro anaco o come.
Agora o outro recibe unha uva, verán que lle sucede.
Entréganos unha pedra. Esa é a tarefa.
E nós dámoslles un anaco de cogombro e o comen.
O outro debe darnos unha pedra
e así o fai.
E ela consegue unha uva e a come.
O outro observa.
Dános unha pedra
e recibe, outra vez, cogombro.
(Risas)
Proba a pedra contra a parede.
Ten que entregárnola.
E recibe cogombro outra vez.
(Risas)
O que aquí vemos é a protesta contra Wall Street.
(Risas)
(Aplauso)
Permítanme,
permítanme contar unha historia graciosa.
Este estudo chegou a ser moi famoso
e recibimos moitos comentarios,
en concreto de antropólogos, economistas,
filósofos.
Non lles gustou en absoluto.
Porque dicidiran nas súas mentes, creo,
que a equidade é un asunto moi complexo
e que os animais non a teñen.
Incluso un filósofo escribiunos
que é imposible que un mono teña a noción da equidade
porque a equidade foi inventada durante a Revolución Francesa.
(Risas)
Outro escribiu un capítulo enteiro
dicindo que crería que todo isto tiña algo que ver coa equidade
se o que obtiña as uvas renunciase a elas.
Agora o chiste esta en que Sarah Brosnan,
que leva fai isto mesmo con chimpancés,
tiña unha parella de combinacións deles
onde, sen dúbida, aquel que recibía a uva refugábaa
até que o seu compañeiro obtivese unha.
Aquí nos achegamos moito á noción humana de equidade.
Acho que os filósofos necesitan repensar a súa filosofía durante un momento.
Resumindo,
coido que hai unha moralidade evolutiva.
e que é moito máis do que levamos falado,
mais sería imposible sen estes ingredientes
que atopamos noutros primates,
que son a empatía e o consolo,
as tendencias pro-sociais, a reciprocidade
e a noción de xustiza. Traballamos para ver se podemos
crear unha moralidade de abaixo a arriba
sen implicar a Deus e a relixión,
e ver como podemos chegar até unha moralidade evolutiva
Grazas pola súa atención.
(Aplausos)