Bugün başta eğitim olmak üzere kadına şiddetten çocukluk çağı kanserine,
ormanlarımızın yok olmasından sokak hayvanlarına, eşcinsel haklarından
mültecilerin yaşam koşullarına kadar hepimizi rahatsız eden
birçok problemle yüz yüzeyiz.
Bu saymış olduğum her bir problem başlığı için size hüzünlü hikâyeler
anlatarak birkaç dakikalığına da olsa
dikkatinizi bu problemlere çekebilirim.
Örneğin, hepimizin yakından hatırladığı Aylan bebeğin trajik hikâyesi
mültecilerin çektiği sıkıntılar hakkında
düşünmenizi sağlayabilir.
Peki ya sonra?
Sizi rahatsız eden bu tabloyu değiştirmek için ne yaparsınız?
Ya da son bir ay içerisinde toplumsal
ya da çevresel bir problemin çözümü için ne yaptık?
Bazen elden bir şey gelmez, neticede hiçbirimiz süpermen değiliz.
Kendimizden daha büyük problemleri nasıl çözebiliriz ki?
İşte böyle zamanlarda sorunun mağdurları için üzülmek,
belki probleme dikkat çekmek için birkaç sosyal medya paylaşımı,
en nihayetinde de “Nerede bu devlet?” diyerek devlet yetkililerini
göreve davet etmek, yani probleme seyirci kalmak genel bir davranış biçimi olabilir.
Fakat gelişmiş ülkelerde durum bu şekilde değil,
gelişmiş ülkelerde her türlü çevresel ve toplumsal problemin çözümü
devletten beklenmiyor.
Problemden rahatsız olan insanlar bir araya gelerek
çözüm mekanizması oluşturacak sivil toplum kuruluşlarını oluşturuyorlar.
Diğer insanlar da bu çözüm mekanizmalarına
yani sivil toplum kuruluşlarına destek oluyorlar.
Mesela bağış yaparak çözüme ortak oluyorlar.
Arkamda bireysel bağış alışkanlıklarının dünyada
en yüksek olduğu on bir ülkeyi görüyorsunuz.
Sizce böyle bir listede Türkiye kaçıncı sıradadır?
Türkiye her yıl düzenlenen “Dünya Yardımseverlik Endeksi”ne göre
bireylerin STK’lara bağış yapma alışkanlıkları sıralamasında
135 ülke arasında tam 112. sırada.
Türkiye’de her yüz kişiden sadece on ikisi dini ya da
dini olmayan sebeplerden ötürü bir STK’ya bağış yapıyor.
Çok çeşitli dini inançlara sahip arkamda görmüş olduğunuz
diğer ülkelerdeyse bu oran %66 ile %91 arasında değişiyor.
Yani sanılanın aksine
dinin de bağış yapma kültürüyle pek de bir alakası yok.
Fakat bu tablo bize gösteriyor ki,
biz toplum olarak yüzleştiğimiz sorunlar için üzülüp
şikâyet etmekten çok da öteye gitmiyoruz.
Bizi ilgilendiren problemlerin çözümü için ne yazık ki çözüme ortak olmuyoruz.
Elbette Türk insanının neden bağış yapmadığı da araştırılmış.
Araştırmaya göre;
bağış yapmayanların %5’i STK’ları zaten tanımıyor.
%13’lük bir kesim bu kurumlara güvenmiyor,
elbette geçmişte yaşanmış bazı kötü tecrübelerin bunda etkisi büyük.
%26, ihtiyaç sahibi birini görürsem ben kendim yardımcı olabilirim diyor.
Ama bağış yapmayanların yarısından çoğu -yani %52’lik büyük bir dilim ise-
yardım miktarım küçük diyerek bir STK’ya bağış yapmadığını belirtiyor.
Yani bu insanlar ya küçük miktarların bir şey değiştirmeyeceğini
ya da küçük miktarların STK’larca kabul edilmeyeceğini düşünüyor.
Oysaki küçük miktarlarla da olsa bağış yaparak çözüme ortak olmak isteyen
bu kitleye yönelik bir yöntem yıllardır hayatımızda: Bağış kumbaraları.
Hepimizin mağazalarda kasanın yanında görmeye alışık olduğu
şeffaf bağış kumbaraları.
Oldukça basit ve minik kuruşlarla bağış yapmaya uygun bir yapı.
Örneğin, 19,99 TL’ye aldığımız bir tişört için uzattığımız 20 liranın
para üstü olacak bu “1 kuruş”.
Sizin için ne kadar önemli?
Kaçımız yerde görsek eğilip alırız?
Sanırım iyi bir amaç uğruna hepimiz bu 1 kuruşu o bağış kumbarasına atardık.
Elbette bu 1 kuruşu gerçekten elimizde tutabiliyor olsaydık.
En son ne zaman bir bağış kumbarasına para attınız hatırlıyor musunuz?
Ben gerçekten hatırlamıyorum.
Çünkü son zamanlarda bazı şeyler değişti.
Örneğin, hayatımıza plastik kartlar girdi.
Banka ve kredi kartlarının hayatımıza getirdiği muhteşem kullanım kolaylıkları
yüzünden artık harcamalarımızda neredeyse nakit kullanmaz olduk.
Bir de bunun üzerine çevrimiçi alışveriş hayatımıza girince
ya kumbaralara atacak kuruşlarımız artık ortada yoktu
ya da kumbaraların kendisi.
Fakat biz hâlâ minik kuruşların büyük değişimler yaratabileceğine inanıyoruz.
Küçük kuruşlar birikerek büyük meblağlar oluşturabilir.
Hatta daha da önemlisi, neredeyse hiç bağış yapmayan bir toplumda
böylesine kolay bir kullanıcı deneyimi bu insanlar için ilk adım olabilir.
İşte bu yüzden biz “Yuvarla” sosyal girişimini kurarak artık
pek de kullanamadığımız eski tip bağış kumbaralarını yeni ekonomiye ve
yeni ödeme alışkanlıklarına uygun hâle getirdik
ve bir süre önce e-ticaret sitelerine entegre ettik.
Henüz kullanmayanlar varsa örnek vereyim.
Bir e-ticaret sitesine girdiniz, çok beğendiğiniz bir gömleği
alışveriş sepetinize koydunuz, ödeme sayfasına geldiğiniz zaman,
Yuvarla dijital bağış kumbarası size soruyor:
56,99 TL’lik alışveriş tutarınızı yalnızca 1 kuruş bağışlayarak
57 TL’ye yuvarlamak ister misiniz?
Tek yapmanız gereken bir sivil toplum kuruluşu seçmek.
Örneğin, Türkiye’de okul öncesi eğitim önemli bir konu diyorsanız
UNICEF Türkiye’yi seçebilirsiniz,
bu durumda 56,99 TL’lik tutar 57 TL’ye yuvarlanır.
Siz siparişi tamamla butonuna bastığınız anda ise gömleğin bedeli marka tarafından
tahsil edilirken bağışınızın yüzde yüzü
doğrudan seçtiğiniz STK’nın banka hesabına gider.
“Yuvarla” bu bağışlardan herhangi bir hizmet bedeli
ya da komisyon almaz.
Siz de kredi kartı ekstrenize baktığınız zaman
bağışınızın güvenle yerine gittiğini görebilirsiniz.
Son derece basit ve şeffaf bir yöntem.
Bu görmüş olduğunuz senaryo şimdiye kadar Yuvarla’nın
finansal hesap verilebilirlik kriterlerine uygun,
yani aldığı bağışı nerede nasıl kullandığını beyan edebilen ve elbette
gerekli yasal izinlere sahip 14 STK için
yarım milyondan fazla çevrimiçi alışveriş işleminde gerçekleşti bile.
Elbette şunu söyleyebilirsiniz:
Bağış miktarları gerçekten küçük.
Yüz binlerce insan küsüratlı tutarlarını yuvarlayarak neyi değiştirmiş olabilir ki?
Örnek verecek olursak:
Küsüratlarını yuvarlayan her 100 kişiden 23’ü,
daha iyi bir çevre ve yaşayan bir gezegen için kuruşlarını bağışladı.
Her geçen gün ormanlarımız giderek azalırken sadece TEMA Vakfı'na
bağışlanan minik kuruşlarla 16 futbol sahası
büyüklüğünde bir alan ağaçlandırıldı.
Yani bu minik kuruşlar bize nefes oldu.
Yuvarlayan her 100 kişiden 19’u ise afet ve insani yardım
alanında faaliyet gösteren STK’ları destekledi.
Her yıl 300’ün üzerinde arama kurtarma operasyonuna çıkan AKUT,
sadece bu minik kuruşlarla 10 operasyonunu finanse etti.
Belki de sizin kuruşlarınızla alınmış bir kar aracı,
kışın Bingöl’ün kırsalında kar yüzünden mahsur kalmış
hamile bir kadını hastaneye yetiştirdi ve siz bir hayat kurtardınız.
Her 100 kişiden 26’sı ise eğitim, çocuk ve gençlik
alanında faaliyet gösteren STK’ları destekledi.
Koruncuk -yani Türkiye Korunmaya Muhtaç Çocuklar- Vakfı'na yapılan bağışlar,
ailesi olmadığından ya da özel bir sebepten ötürü devlet korumasında
yetişmek zorunda kalan çocuklar için sıcak bir yuva ve iyi bir eğitime dönüştü.
Koruncuk Vakfı'nın kurmuş olduğu Bolluca Çocuk Köyü’nde
yaşayan 128 çocuktan 4’ünün geleceğini yuvarlayanlar aydınlattı.
Her 100 kişiden 32’si ise sağlık alanında faaliyet gösteren STK’ları destekledi.
Yüz tanesiyle bir sakız alamadığımız bağışlanan bu 1 kuruşlar,
Kanserli Çocuklara Umut Vakfı için
birikerek 110.000 TL’nin üzerinde bir kaynak
yani tam 20 kanser hastası çocuk ve ailesine umut oldu.
Bu bahsettiğim örnekler günlük hayatımızdaki minik tercihlerimizle
yaratabileceğimiz büyük değişimlerin yalnızca küçük bir kısmı.
Hep beraber bundan daha fazlasını yapabiliriz.
Artık sadece Yuvarla’nın anlaşmalı olduğu e-ticaret sitelerinde değil;
sokakta yani mahalle bakkalından restorana, benzinciden eczaneye
kadar kartların geçtiği her yerde küsüratlı harcamalarınızı yuvarlayarak
yani sadece kuruşlarınızla çözüme ortak olabilirsiniz.
Tamam bu kadarını ben de yaparım, ben de varım derseniz
yapmanız gereken şey çok kolay.
Yuvarla.com adresine girerek desteklemek istediğiniz STK’yı seçin,
küsüratlı harcamalarınızda her seferinde size sorularak mı yuvarlanacağını yoksa
aylık 3 TL gibi belirleyebileceğiniz bir üst limit dâhilinde kuruşların
otomatik olarak mı yuvarlanacağını seçin
ve kartınızı sisteme ekleyin, en fazla 2 dakikanızı alır.
Bundan sonra ise hiçbir şey yapmanıza gerek yok.
Siz günlük hayatınıza devam ederken, örneğin 8,90 TL’ye bir kahve aldığınızda
eğer otomatik yuvarlayı tercih etmediyseniz
telefonunuza bir bildirim gelebilir.
Ve artık siz sadece şikâyet etmek yerine, sadece parmağınızla onay tuşuna basarak
10 kuruşunuzla çözüme ortak olabilirsiniz.
Bu yeni dijital bağış kumbarası modeliyle artık minik kuruşların potansiyeli
eskisinden çok daha büyük.
Rakamlarla örnek vermek gerekirse,
Türkiye’de aktif olarak kullanılan 81 milyon banka ve kredi kartı var.
Sadece geçen yıl bu kartlarla 4,4 milyardan fazla kartlı harcama yapılmış.
Düşünsenize bunlardan sadece bir kısmını yuvarlayarak neleri değiştirebilirdik?
Hatta şöyle örnek vereyim:
Sahip olduğumuz her bir kartla ayda sadece 1 TL bağışlamayı kabul edersek
toplumsal ve çevresel problemlerin çözümü için
kullanılabilecek her yıl 972 Milyon TL’lik bir kaynak yaratabiliriz.
Kuruşlarla yaklaşık 1 Milyar TL’lik bir kaynaktan bahsediyorum.
Bununla ne yaparız derseniz…
Arkamda Belgrad Ormanı’nı görüyorsunuz.
İstanbul’un rahat nefes almasını sağlayan akciğerleri…
Sadece minik kuruşlarla yaratılan bu kaynakla her yıl
13 Belgrad Ormanı büyüklüğünde bir alanı ağaçlandırabiliriz.
Düşünsenize her yıl 13 yeni orman, kulağa çok hoş geliyor.
Ya da beni STK’larla tanıştıran,
üniversitede gönüllü öğretmenlik yaptığım
Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı'nın mottosunu size hatırlatayım.
“Bir çocuk değişir, dünya değişir.” diyor.
Biz minik kuruşlarla yarattığımız bu kaynakla her yıl
800 binden fazla çocuğun daha iyi bir eğitim almasını sağlayabiliriz.
Burada Türkiye’nin geleceği olacak neredeyse bir nesilden bahsediyorum.
800 bin çocuk…
Sadece kuruşlarla yapılabilecek bundan daha iyi bir yatırım olabilir mi?
Hiç sanmıyorum.
Bu bahsettiğim bir hayal değil.
Eğer biz problemlerin seyiricisi değil,
çözümlerin ortağı olmaya başlarsak hayaller gerçek olur!
Bunun için tek yapmamız gereken, “değiştirmeyi” tercih etmek.
Tıpkı şimdiye kadar yuvarlayanların
yaptığı gibi.
Bana soruyorlar Yuvarla’yı neden yapıyorsun, hikâyesi nedir diye.
Sanırım geçmişte yaşadığım bir hikâyenin beni
bu yola ittiğini söylememi bekliyorlar.
Oysaki anlatacak dramatik bir hikâyem yok.
Fakat şunu söyleyebilirim, siz oturma odanızın ortasında
bir çöp görürseniz ne yaparsınız?
Sanırım eğilip alırsınız.
Aslına bakılırsa almayabilirsiniz de, bu bir tercihtir.
Ben kendi oturma odam olan bu toplumda çözülebileceğine inandığım
bir problemle karşılaştım, benim tercihim bu hikâyenin başlangıcı oldu.
Siz de kendi tercihlerinizle, kendiniz ya da
başkaları için güzel hikâyeleri mümkün kılabilirsiniz.
Teşekkürler!
(Alkış)