Ben küçükken
iki haftada bir cumaları
ateist, budist, agnostik, vejetaryen olan ve zaman zaman New Age tarzında takılan
son derece demokratik hayat süren biri Hintli ve biri İngiliz olan
annem ve üvey babamın evinden ayrılır
ve 2,2 km ötede yaşayan babam ve üvey annemin evine gider
onların beyaz, Evanjelist Hristiyan,
muhafazakâr, cumhuriyetçi,
haftada iki defa kiliseye gidilen
ve mutfağında et pişen aile yaşamına katılırdım.
Sonuç olarak uyuşmazlık çözümlemesi alanında
çalışmayı seçmemin nedeni çok bariz.
(Gülüşmeler)
Charlottesville, İstanbul ya da Ahmedabad fark etmeksizin
uyuşmazlıkları çözümlerken
karşıma çıkan sorun hep aynıydı:
Tüm kültür farklılıklarına rağmen
yine de dürüst kalarak
insanların anlamlı bir şekilde iletişime geçmeleri,
riskler almaya yönelmeleri
ve bu deneyimle birlikte değişmeleri nasıl sağlanırdı?
Girdiğim her uyuşmazlık ortamında oradaki elektriğin olağanüstü güzelliğini yaşarken
bu ortamı terk ettiğimde ise
aynı sizler gibi gündelik hayattaki toplantılara katılır,
bir düğüne, konferansa ya da okula dönüş pikniğine giderdim
ki bu toplantıların çoğu da vasat kalırdı.
Benim gündelik toplantılarımla
zıt grupların yüksek gerilimli ortamı arasında
bir mana farklılığı seziyordum.
Diyebilirsiniz ki, basit bir doğum günü partisinin
ırkçılık tartışmasına dönüşecek hali yok tabii,
ancak benim anlatmaya çalıştığım bu değil.
Bir uyuşmazlık çözümlemecisi,
her şeyi bir kenara bırakıp
sadece insanlar arasındaki etkileşime odaklanmayı öğrenir.
Günlük bir organizasyonun ev sahibi ise her şeyin yerli yerinde olmasına odaklanır
-yemek, çiçekler, balık bıçağı gibi-
ve konuklar arasındaki etkileşimin nasıl işleyeceğini şansa bırakır.
Ben de düşünmeye başladım, nasıl yapsak da günlük toplantılarımızda
yemek gibi ayrıntılara takılmak yerine insanları daha anlamlı bir şekilde
bir araya getirmeye odaklansak diye.
Bunun için de onlarca cesur ve ilginç organizasyon sahibiyle röportaj yaptım;
bir olimpik hokey antrenörüyle, Cirque du Soleil koreografıyla,
bir hahamla, kamp sorumlusuyla.
Toplantıyı manalı kılan ve insanları dönüştüren şeyin
ne olduğunu öğrenmekti amacım.
Bugün de öğrendiklerimi, yani yeni toplantı kurallarını
sizlerle paylaşmak istiyorum.
Pek çokları bir toplantı planlarken
kalıplaşmış bir formattan yola çıkıyor.
Doğum günü partisi mi? Pasta ve mum lazım.
Yönetim kurulu toplantısı mı?
Kahverengi bir masa ve on iki adet beyaz erkeğe ihtiyaç var.
(Gülüşmeler)
Amacın zaten çok belirli olduğu düşünülüp doğrudan formata geçiliyor.
Bu da toplantıları sadece sıkıcı ve benzer yapmıyor,
aynı zamanda da daha önemli bir şeyi,
ihtiyaçlarımıza hitap etme fırsatını kaçırtıyor.
Daha anlamlı bir günlük toplantı organize etmenin ilk adımı,
özgün, tartışmaya yer açan bir amaç benimsemekten geçiyor.
Tanıdığım bir anne adayı doğum öncesi partisi vermekten çekiniyordu.
Kartondan bebeklerle oynanan kalıplaşmış oyunları
ya da hediye açma törenini tuhaf ve önemsiz buluyordu.
O da bir an durup düşündü:
"Doğum öncesi partisi neden verilir
ve benim şu anda ihtiyacım olan nedir?"
Bu şekilde farkına vardı ki asıl ihtiyacı olan şey
kendisinin ve eşinin -onu da unutmamak gerek- ebeveynliğe geçişteki
korkularından bahsetmekti.
O da iki arkadaşından bu temayla ilgili bir parti hazırlamalarını istedi.
Güneşli bir öğle sonrası altı kadın buluşmuş oldular.
İlk olarak da doğum korkusundan konuştular zira anne adayı doğumdan çok korkuyordu.
Anne adayına onun hayatından hikâyeler anlattılar
ki aslında sahip olduğu
cesur, mucizevi, inançlı, feragatli karakterini ona hatırlatsın
ve doğum sırasında ona yardımcı olsun diye.
Her karakter özelliği için de getirdikleri kolyeye bir boncuk bağladılar,
bu kolyeyi doğum sırasında da taksın diye.
Sonrasında baba adayı da onlara katıldı,
karı koca yeni aile yeminleri yazdılar ve bunları yüksek sesle okudular.
Ebeveyn olduklarında evliliklerinin önce geleceğine
yemin ettiler ilk olarak,
sonrasında da doğacak oğulları için bir yemin yazdılar,
her iki aileye ait vasıflardan hangilerini oğullarına öğreteceklerini
ve hangilerinden onu uzak tutacaklarını söylediler.
Sonunda da akşam yemeği için kadınlı erkekli bir arkadaş grubu katıldı onlara.
Hediye yerine her biri kendi çocukluk dönemine ait bir hatırayı getirmişti
ve bu hatıraları paylaştılar.
Bütün bunların bir doğum öncesi partisi için çok fazla olduğunu düşünebilirsiniz
ya da biraz garip olduğunu, fazlaca özele girdiğini.
Şöyle söyleyeyim,
bu gayet özgün
ve tartışmaya yer açan bir toplantı.
O insanlara özgün,
tıpkı sizin toplantılarınızın da size özgün olması gerektiği gibi.
Daha anlamlı bir günlük toplantı organize edebilmenin ikinci adımı,
iyi bir tartışma ortamı yaratmaktan geçiyor.
Belki benim gibi sizlere de
yemek masasında seks, politika ve dinden bahsedilmemesi öğretilmiştir.
Güzel bir kural aslında, ortamdaki uyumu korur
ya da en azından bunu amaçlar.
Ancak toplantıyı anlamlı kılan kilit bir bileşeni, böyle ortak bir konunun
cezbedici hararetini yok eder.
İyi bir toplantı kendiliğinden doğru koşulları yaratarak
iyi bir tartışma ortamı üretir.
Zira insanlar arasındaki iletişimi bozan sadece sağlıksız bir uyuşmazlık değil
aynı zamanda da sağlıksız bir huzurdur.
Bir seferinde bir mimarlık şirketiyle çalışmıştım,
şirket bir dönüm noktasındaydı.
Bir mimarlık şirketi olarak devam edip yapı inşaatına mı odaklanmaları
yoksa yeni moda dizayn firmasına dönüşerek
mekânlar inşa etmenin ötesine mi geçmeleri
gerektiğine karar veremiyorlardı.
Ortada gerçek bir fikir uyuşmazlığı vardı
ancak bunu göremiyordunuz çünkü kimse fikrini paylaşmıyordu.
Biz de iyi bir tartışma ortamı kurduk.
Öğle yemeğinden sonra tüm mimarlar geri geldiğinde
bir kafes dövüşü düzenledik.
Mimarlar içeri girdiler,
onlardan birini bir köşeye oturtup yapı mimarisini savunmasını istedik,
diğer köşedeki de dizaynı savunacaktı.
Boyunlarına da birer beyaz havlu verdik,
havluları banyodan çalmıştık ama neyse,
iPadlerden birinde Rocky müziği açtık,
her birine Don King benzeri bir menajer verdik
ki şevke gelsinler, karşı savlara hazırlansınlar diye
ve firmanın geleceği için en iyisi olduğunu düşündükleri argümanları
birbirleriyle yarıştırdık.
Ama kibar olma gereği hissediyorlar ve bu yüzden ilerleyemiyorlardı.
Biz de geri kalan herkesten iş arkadaşlarının gözü önünde
bir taraf seçmelerini istedik.
Herkesin açık açık nerede durduğunu gösterebilmesiyle birlikte
kördüğüm çözülmüş oldu.
Yapı mimarisi kazandı.
Bu iş dünyasından bir örnekti.
Peki ya gergin geçebilecek bir Şükran Günü örneği vermek istersek?
Fikri olan?
(Gülüşmeler)
Öncelikle amacı sorgulayalım.
Yemeği verecek olan ailenin bu sene neye ihtiyacı var?
Eğer sağlıklı bir hararetli ortamsa ihtiyaç duyulan,
fikir paylaşımı yerine bir geceliğine hikâye paylaşımı denenebilir.
İçinde çatışma unsuru bulunduran bir tema seçin örneğin
ve herkese fikirleri yerine
hayat tecrübelerinden bir hikâye paylaşmalarını söyleyin.
O masadaki kimsenin duymadığı bir hikâye olsun,
farklılıklar ya da aidiyetle ilgili
ya da fikirlerin değiştiği bir döneme ait olsun
ve ortamın huzuru bozulmadan
herkes birbirinin dünyasına girebilsin.
Daha anlamlı bir günlük toplantı organize edebilmenin üçüncü adımı da
tek seferlik ve duruma özgün kurallar kullanarak
geçici bir alternatif dünya yaratmak.
Bundan birkaç yıl önce fark etmiştim davetiyelere çeşitli kurallar eklendiğini.
Sıkıcı ya da kontrol edici kurallar mı dersiniz?
Kesinlikle hayır.
Bulunduğumuz bu çok kültürlü ve kesişimsel toplumda,
çoğumuzun bir araya getirilip
bizimkilere benzemeyen normlarla yetiştirildiği,
kendi normlarımızınsa farklı kaldığı bu toplumda
dile getirilmeyen kurallar sorun doğurur.
Halbuki özgün, anında belirlenen kurallar manalı bir toplanmaya kapı açar.
Bunlar, özel bir amaca hizmet eden tek seferlik anayasalar gibidir.
İş yerindekilerle çıkılan bir yemekte örneğin,
farklı jenerasyonlar bir araya gelir ki
bu grupların topluluk içinde telefon kullanma kuralları farklıdır.
"Telefonuna ilk bakan hesabı üstlenir!"
kuralı böyle bir ortamda
(Gülüşmeler)
denenebilir mesela.
(Alkışlar)
Girişimcilik tavsiyeleri verilen bir toplantıda
tek konuşanın o bilindik, cesur sermayeci olmasını
önlemek için
(Gülüşmeler)
-anladığınızı görebiliyorum-
(Gülüşmeler)
katılımcıların mesleklerini söylemelerinin yasak olması kuralı mesela.
Ya da annelerin buluştuğu bir yemekte
bir araya geldiklerinde hep konuşulan
standart konuları değiştirmek adına, çocuklarından bahsederlerse
ceza olarak bir shot kadehini kafaya dikmeleri kuralı gibi.
(Gülüşmeler)
Tam bir akşam yemeği yani.
Kurallar son derece güçlüdür
zira geçici olsa da değişmemizi ve kendimizi ortama uydurmamızı sağlar.
Duruma özgün, tek seferlik kuralların da
farklı toplumlar üzerinde özgün etkileri vardır.
Farklılıkları aşarak bir araya gelmemizi,
bağlanmamızı sağlar,
aynı olmak zorunda olmadan
bir aradalığımızı anlamlı kılar.
Ben küçükken
iki farklı dünyamda da yolumu bir bukalemuna dönüşerek bulurdum.
Mesela biri hapşırdığında annemin evindeysem
"Çok yaşa",
babamın evindeysem "Tanrı seni korusun" derdim.
Kendimi korumak adına, pek çoklarımız gibi
ben de saklanmayı seçerdim.
Yetişkin olup uyuşmazlık alanında çalışana kadar da
saklanmayı bırakmadım.
Bu noktada görüyorum ki bütün o toplantıların
bana göre en üst amacı
bizlerin bir araya gelmesini,
kim olduğumuzu göstermemizi
ve görmemizi sağlamak.
Nasıl toplandığımızın önemi de çok büyük
zira toplantı tarzımız aynı zamanda
hayatımızı nasıl yaşadığımızı gösterir.
Teşekkürler.
(Alkışlar)