0:00:00.120,0:00:07.950 [गाण्यातून काऊंट डाऊन: 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1][br]इंटरनेट: पॅकेट्स, राऊटिंग, आणि विश्वसनीयता 0:00:07.950,0:00:13.650 हाय, माझं नाव आहे लिन. मी स्पॉटीफायमध्ये सॉफ्टवेअर इंजिनिअर आहे आणि मी हे मान्य करणारी 0:00:13.650,0:00:18.970 पहिली व्यक्ती असेन की मी बऱ्याचवेळा इंटरनेटची विश्वसनीयता गृहीत धरते. इंटरनेटवरून प्रसारित 0:00:18.970,0:00:23.170 होणाऱ्या माहितीचं प्रमाण प्रचंड आहे. पण डेटाचा प्रत्येक भाग आपल्यापर्यंत विश्वासनीयरित्या पोचवणं 0:00:23.170,0:00:29.080 कसं शक्य होतं? समजा तुम्हाला स्पॉटीफायवरून [br]एक गाणं लावायचं आहे. असं वाटतं की 0:00:29.080,0:00:33.989 तुमचा कॉम्प्युटर थेट स्पॉटीफायशी जोडला जातो आणि[br]स्पॉटीफाय तुम्हाला थेट, समर्पित लाईनवरून 0:00:33.989,0:00:39.410 गाणं पाठवतं. पण वास्तविक, इंटरनेट अशाप्रकारे[br]काम करत नाही. जर इंटरनेट थेट, 0:00:39.410,0:00:43.640 समर्पित कनेक्शन्सचं बनलेलं असेल तर ते सुरू ठेवणं अवघड आहे कारण लक्षावधी युजर्स जोडलेले असतात. 0:00:43.640,0:00:48.050 आणि, विशेषत: प्रत्येक वायर आणि कॉम्प्युटर सगळा वेळ काम करत असतीलच, 0:00:48.050,0:00:53.350 याची खात्री नाही. त्याऐवजी डेटा इंटरनेटवरून बऱ्याच[br]कमी थेट पद्धतीनं प्रवास करतो. 0:00:53.350,0:01:01.210 खूप खूप वर्षांपूर्वी, 1970 च्या दशकाच्या सुरुवातीला माझा पार्टनर बॉब कान आणि मी एका डिझाईनवर 0:01:01.210,0:01:06.870 काम करायला सुरुवात केली, ज्याला आपण आज[br]इंटरनेट म्हणतो. बॉब आणि मला इंटरनेटचे 0:01:06.870,0:01:14.790 प्रोटोकॉल्स आणि आर्किटेक्चर डिझाईन करण्याची[br]जबाबदारी आणि संधी मिळाली. तर आम्ही इंटरनेटच्या 0:01:14.790,0:01:20.000 वाढीमध्ये आणि उत्क्रांतीमध्ये या सगळ्या काळापासून ते थेट आत्तापर्यंत सहभागी होणे सुरू ठेवले. 0:01:20.000,0:01:25.500 माहिती एका कॉम्प्युटरपासून दुसऱ्या कॉम्प्युटरपर्यंत[br]कशाप्रकारे प्रवास करते, हे फार रंजक आहे. 0:01:25.500,0:01:30.900 ती नेहमी एका ठराविक मार्गाने जात नाही, प्रत्यक्षात,[br]एका कॉम्प्युटरचा दुसऱ्या कॉम्प्युटरशी संवाद सुरू 0:01:30.900,0:01:36.100 असताना तुमचा मार्ग बदलू शकतो. इंटरनेटवरची माहिती एका कॉम्प्युटरवरून दुसऱ्या कॉम्प्युटरवर 0:01:36.100,0:01:42.050 माहितीच्या पॅकेटच्या स्वरूपात जाते. आणि आपण गाडीने एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जसे जातो, 0:01:42.050,0:01:46.360 बऱ्याचशा तशाच पद्धतीने पॅकेट एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी जाते. 0:01:46.360,0:01:51.420 प्रत्येक वेळी प्रवास करून त्याच ठिकाणी जाताना वाहतुकीची कोंडी किंवा रस्त्यांच्या स्थितीनुसार, 0:01:51.420,0:01:59.000 तुम्ही दुसरा रस्ता निवडता किंवा तसं करणं तुम्हाला[br]भाग पडतं. आणि 0:01:59.000,0:02:03.980 तुम्ही गाडीतून सगळ्या प्रकारचं सामान नेऊ शकता त्याचप्रमाणे, विविध प्रकारची डिजिटल माहिती 0:02:03.980,0:02:10.359 आयपी पॅकेट्सबरोबर पाठवली जाऊ शकते, पण याला काही मर्यादा आहेत. उदा. जर तुम्हाला एखादं 0:02:10.359,0:02:14.200 अवकाशयान जिथं तयार झालं आहे तिथून प्रक्षेपणाच्या ठिकाणी न्यायचं असलं तर? अवकाशयान 0:02:14.200,0:02:18.780 एका ट्रकमध्ये मावणार नाही, त्यामुळे त्याचे तुकडे करावे लागतील, आणि ट्रकच्या काफिल्यामधून त्यांची 0:02:18.780,0:02:23.099 वाहतूक करावी लागेल. ते वेगवेगळ्या मार्गाने जाऊ शकतात आणि इच्छित ठिकाणी वेगवेगळ्या वेळी 0:02:23.099,0:02:28.109 पोचू शकतात. पण एकदा सगळे भाग पोचले की ते जोडून तुम्हाला अवकाशयान पुन्हा जोडता येतं आणि 0:02:28.109,0:02:34.329 ते उड्डाणासाठी सज्ज होतं. इंटरनेटवरसुद्धा अशाचप्रकारे काम होतं, जर 0:02:34.329,0:02:40.090 तुमची इमेज फार मोठी असेल आणि तुम्हाला ती मित्राला पाठवायची असेल किंवा वेबसाईटवर अपलोड 0:02:40.090,0:02:44.819 करायची असेल, तर ती इमेज कोट्यावधी अशा 1 आणि 0 च्या बीट्सपासून बनलेली असेल, एका पॅकेटमध्ये 0:02:44.819,0:02:49.810 पाठवण्यासाठी खूप जास्त. हा कॉम्प्युटरवरचा डेटा असल्यानं , पाठवणारा कॉम्प्युटर याचं लगेचच शेकडो 0:02:49.810,0:02:55.719 किंवा अगदी हजारो छोट्या भागात, पॅकेट्समध्ये[br]विभाजन करू शकतो. कार्स किंवा ट्रकप्रमाणं 0:02:55.719,0:03:00.230 या पॅकेट्सना ड्रायव्हर्स नसतात आणि ती आपला मार्ग निवडत नाहीत. प्रत्येक 0:03:00.230,0:03:04.650 पॅकेटला इंटरनेट अॅड्रेस असतो, तो जिथून आला आहे आणि जिथे जाणार आहे त्याचा. इंटरनेटवरील खास 0:03:04.650,0:03:09.430 कॉम्प्युटर्स म्हणजे राऊटर्स वाहतूक नियंत्रकांप्रमाणं काम करतात आणि या पॅकेट्सची वाहतूक नेटवर्कमधून 0:03:09.430,0:03:15.239 सुरळीत चालू ठेवतात. जर एका मार्गावर गर्दी असेल तर,[br]प्रत्येक पॅकेट इंटरनेटवर वेगवेगळ्या मार्गानं प्रवास 0:03:15.239,0:03:20.370 करू शकतं आणि ती पुन्हा इच्छित ठिकाणी थोड्याशा वेगवेगळ्या वेळी पोचू शकतात किंवा अगदी बिघडूसुद्धा 0:03:20.370,0:03:26.569 शकतात. हे कसं काम करतं ते बघूया. इंटरनेट प्रोटोकॉलचा भाग म्हणून, 0:03:26.569,0:03:31.169 प्रत्येक राऊटर पॅकेट्स पाठवायच्या विविध मार्गांवर लक्ष ठेवतं, आणि डेटाच्या प्रत्येक भागासाठी पॅकेट 0:03:31.169,0:03:37.079 पाठवायच्या आयपी अॅड्रेसनुसार त्यातील सर्वांत स्वस्त उपलब्ध मार्ग निवडतं. 0:03:37.079,0:03:42.120 या संदर्भात सर्वांत स्वस्त म्हणजे किमतीच्या दृष्टीनं नाही तर वेळ आणि इतर अ-तांत्रिक घटक म्हणजे 0:03:42.120,0:03:47.499 राजकारण आणि कंपन्यांमधील नातं वगैरेच्या दृष्टीनं.[br]बऱ्याचदा डेटाच्या प्रवासाचा सर्वोत्तम मार्ग सर्वांत थेट 0:03:47.499,0:03:53.150 असेलच असं नाही. मार्गांसाठी पर्याय असणं हे नेटवर्कला[br]दोषांसाठी सहनशील बनवतं. म्हणजेच जरी काही मोठी 0:03:53.150,0:03:57.700 समस्या आली तरीही नेटवर्क पॅकेटस पाठवणं [br]चालूच ठेवू शकतं. 0:03:57.700,0:04:04.849 हा इंटरनेटच्या महत्त्वाच्या तत्त्वाचा पाया आहे: विश्वसनीयता. आता, जर तुम्हाला 0:04:04.849,0:04:09.349 काही डेटा हवा असेल आणि सगळं पाठवलं गेलं नसेल तर काय? समजा, तुम्हाला एखादं गाणं ऐकायचं आहे. 0:04:09.349,0:04:14.829 तुम्हाला 100% खात्री कशी होईल की सगळा डेटा आला आहे, आणि गाणं व्यवस्थित लागणार आहे? 0:04:14.829,0:04:21.440 ओळख करून देत आहे, तुमच्या नव्या सगळ्यात चांगल्या मित्राची, टीसीपी (ट्रान्समिशन कंट्रोल प्रोटोकॉल). टीसीपी तुमचा सर्व डेटा पॅकेट्स 0:04:21.440,0:04:26.530 म्हणून पाठवण्याच्या आणि स्वीकारण्याच्या कामाचं नियंत्रण करतो. एखादी विश्वासार्ह पोस्टाची सेवा 0:04:26.530,0:04:31.669 असल्याप्रमाणं आहे तो. जेव्हा तुम्ही तुमच्या डिव्हाईसवर गाणं पाठवण्याची विनंती करता, तेव्हा 0:04:31.669,0:04:37.210 स्पॉटीफाय गाण्याचं अनेक पॅकेट्समध्ये विभाजन[br]करतं. पॅकेट्स आली की टीसीपी ती तपासून आलेल्या 0:04:37.210,0:04:42.840 प्रत्येक पॅकेटसाठी पोचपावती पाठवतो. सगळी पॅकेट्स आली तर टीसीपी तुमच्या डीलीव्हरीसाठी स्वाक्षरी करतो 0:04:42.840,0:04:54.819 आणि तुमचं काम होतं (गाणं ऐकू येतं), जर काही पॅकेट्स गहाळ झाल्याचं टीसीपीला कळलं तर तो 0:04:54.819,0:04:59.930 स्वाक्षरी करत नाही, नाहीतर गाणं तितकं चांगलं ऐकू येणार नाही किंवा त्याचा काही भाग गहाळ असेल. 0:04:59.930,0:05:05.930 प्रत्येक गहाळ किंवा अपूर्ण पॅकेट स्पॉटीफाय पुन्हा पाठवतं. टीसीपीनं त्या गाण्यासाठीची सगळी 0:05:05.930,0:05:13.370 पॅकेट्स आल्याची पुष्टी केल्यावर तुमचं गाणं लागेल. टीसीपी आणि राऊटर सिस्टीमची महत्त्वाची गोष्ट 0:05:13.370,0:05:19.220 काय आहे? ते स्केलेबल आहेत. ते 8 किंवा 800 कोटी[br]डिव्हायसेसबरोबर काम करू शकतात. खरंतर, 0:05:19.220,0:05:23.449 दोष सहनशीलता आणि अतिरिक्तता, या तत्त्वांमुळं, आपण जितके जास्त राऊटर्स जोडतो, तितकं इंटरनेट 0:05:23.449,0:05:28.069 जास्त विश्वसनीय होतं. अजून एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे आपण इंटरनेट आणि त्याचं प्रमाण वाढवू 0:05:28.069,0:05:34.379 शकतो, कोणीही वापरत असलेल्या सेवांमध्ये व्यत्यय न आणता. इंटरनेट प्रत्यक्ष जोडलेली शेकडो नेटवर्क्स आणि 0:05:34.379,0:05:39.280 कोट्यावधी कॉम्प्युटर्स आणि डिव्हायसेस यापासून बनलेलं आहे, इंटरनेट बनवणाऱ्या या वेगवेगळया 0:05:39.280,0:05:44.360 प्रणाली एकमेकांशी जोडल्या जातात, संवाद साधतात, आणि एकत्र काम करतात ते 0:05:44.360,0:05:51.289 डेटा इंटरनेटवर कसा पाठवला जाईल याबद्दलच्या मान्य केलेल्या स्टँडर्ड्समुळं. 0:05:51.289,0:05:56.000 इंटरनेटवरची कॉम्प्युटिंग डिव्हायसेस, किंवा राऊटर्स [br]सर्व पॅकेटना त्यांच्या इच्छित स्थळी पोचण्यासाठी 0:05:56.000,0:06:02.789 मदत करतात, जिथं ती पुन्हा एकत्र केली जातात, आवश्यक असेल तर क्रमाने लावली जातात. हे 0:06:02.789,0:06:08.889 एका दिवसात कोट्यावधीवेळा होतं, तुम्ही आणि इतर लोक मेल पाठवत असतील, वेब पेज पहात असतील, 0:06:08.889,0:06:13.870 किंवा व्हिडीओ चॅट करत असतील, मोबाईल अॅप वापरत असतील किंवा जर इंटरनेटवरची सेन्सर्स किंवा 0:06:13.870,0:06:20.931 डीव्हायसेस एकमेकांशी बोलत असतील तेव्हा.