Sẽ thế nào khi có một vấn đề hiển hiện
ngay trước mắt?
Thứ mà mọi người bàn tán,
thứ trực tiếp ảnh hưởng đến bạn.
Liệu bạn có làm mọi điều trong khả năng để giải quyết
trước khi chúng trở nên tồi tệ hơn?
Đừng quá chắc chắn.
Tất cả chúng ta đều có xu hướng
bỏ lỡ những gì trước mắt.
Sự thật là,
đôi lúc, ta hoàn toàn quay lưng lại với mọi thứ
vì áp lực mà chúng gây ra cho ta
trong kinh doanh, cuộc sống và thế giới.
Tôi muốn đưa ra một ví dụ từ lĩnh vực của mình: chính sách kinh tế.
Alan Greenspan, người đứng đầu Cục dự trữ liên bang,
công việc của ông là tìm ra vấn đề của nền kinh tế Mỹ
để đảm bảo rằng nền kinh tế không vượt khỏi tầm kiểm soát.
Sau năm 2006,
khi giá thị trường chứng khoán đạt đỉnh,
càng có nhiều nhà lãnh đạo và tổ chức có uy tín
bắt đầu gióng lên hồi chuông cảnh báo
về rủi ro cho vay và những bong bóng thị trường nguy hiểm.
Như bạn đã biết, năm 2008, tất cả đều đã sụp đổ.
Ngân hàng sụp đổ,
thị trường chứng khoán toàn cầu mất gần một nửa giá trị.
Hàng triệu và hàng triệu người bị tịch thu nhà cửa.
Và tệ nhất,
cứ gần trong mười người Mỹ, lại có một người mất việc.
Sau khi mọi thứ tạm lắng xuống,
Greenspan và nhiều người khác bắt đầu mổ xẻ:
"Không ai có thể lường trước được cuộc khủng hoảng".
Họ gọi đó là " Thiên nga đen".
Thứ gì đó không thể tưởng tượng,
không thể dự đoán và hoàn toàn không thể.
Một bất ngờ không lường
nhưng không hẳn là vậy.
Ví dụ, căn nhà ở Manhattan của tôi tăng gần gấp đôi giá trị
trong vòng chưa đầy bốn năm.
Tôi thấy những dấu hiệu đáng ngờ và đã bán nó đi.
(Cười)
(Vỗ tay)
Nhiều người khác cũng thấy những cảnh báo,
lên tiếng
và đã bị phớt lờ.
Ta không biết chính xác cuộc khủng hoảng sẽ thế nào,
không có các thông số chính xác.
Nhưng chúng ta có thể nói rằng
những điều xảy đến là mối nguy rõ ràng và có thể dự đoán được,
như một con tê giác xám khổng lồ lao đến ta.
"Thiên nga đen" chỉ phù hợp với suy nghĩ rằng
ta không thể định đoạt tương lai.
Và không may, càng cho rằng mình ít có khả năng định đoạt,
càng nhiều khả năng chúng ta hạ thấp
hoặc hoàn toàn bỏ qua nó.
Và cơ chế này ẩn giấu một mối nguy khác.
Hầu hết những vấn đề mà ta đang đối mặt
là chắc chắn và rõ ràng.
Đó là những thứ ta có thể nhìn thấy nhưng vẫn không làm gì.
Vì vậy, tôi dùng phép ẩn dụ "tê giác xám"
vì cảm thấy đó là cấp thiết.
Để giúp ta có một cái nhìn mới mẻ
nhưng cũng phấn khích không kém "thiên nga đen",
nhưng lần này, dành cho những thứ rất rõ ràng,
rất có thể xảy ra, nhưng vẫn bị cho vào lãng quên.
Đó là những con "tê giác xám".
Khi bắt đầu tìm kiếm "tê giác xám",
bạn sẽ thấy chúng trong các tít báo mỗi ngày.
Cái mà tôi thấy trong các tít báo là một con "tê giác xám" lớn khác,
một cuộc khủng hoảng tài chính có khả năng rất lớn sẽ xảy ra.
Và tôi tự hỏi liệu ta đã học được điều gì trong 10 năm qua.
Nếu nghe Washington hoặc Wall Street,
bạn có thể được tha thứ vì nghĩ rằng chỉ có thuận buồm mới xuôi gió.
Nhưng ở Trung Quốc, nơi tôi đã dành rất nhiều thời gian,
câu chuyện hoàn toàn khác.
Toàn bộ đội ngũ kinh tế,
tìm đến Tập Cận Bình ,
nói rất cụ thể và rõ ràng
về rủi ro tài chính như "tê giác xám"
và cách để chế ngự nó.
Chắc chắn hệ thống chính phủ ở Trung Quốc và Mỹ
rất, rất khác nhau,
ảnh hưởng đến những điều có thể và không thể làm.
Và nhiều nguyên nhân gốc rễ của các vấn đề kinh tế
cũng hoàn toàn khác nhau.
Nhưng rõ ràng cả hai nước đều có vấn đề
với nợ công, bất bình đẳng và năng suất kinh tế.
Vậy tại sao mọi chuyện lại khác nhau đến vậy?
Câu hỏi này được đạt ra
không chỉ ở phương diện quốc gia
mà còn cho tất cả mọi người.
Có những công ty ô tô đặt sự an toàn lên hàng đầu
trong khi những hãng khác không bận tâm đến việc thu hồi
những chiếc xe tồi cho đến khi xảy ra tai nạn.
Có những người già chuẩn bị mọi thứ cho điều không tránh khỏi -
viết lời tạm biệt,
lên thực đơn cho bữa trưa tang lễ.
(Cười)
Ông bà tôi là những người như vậy.
(Cười)
Mọi thứ ngoại trừ ngày mất được khắc trên bia mộ.
Cũng có những ông bà
không thu vén những việc cuối cùng ,
không bỏ đi những thứ
mà họ đã tích trữ hàng thập kỉ
và để lại cho con cháu giải quyết.
Điều gì làm nên khác biệt giữa hai trường phái này?
Tại sao có người nhìn thấy mọi thứ và đương đầu với chúng
và người khác lại đơn thuần ngoảnh mặt?
Điều đầu tiên phải kể đến là văn hóa, xã hội
và những người xung quanh.
Nếu nghĩ rằng người xung quanh
sẽ giúp đỡ khi bạn sa cơ,
bạn có xu hướng xem nhẹ mối nguy hơn.
Điều đó cho phép ta nắm bắt cả cơ hội tốt lẫn xấu.
Ví dụ như việc mạo hiểm chỉ trích
khi nói về một mối nguy mà không ai muốn đề cập tới
hoặc nắm lấy những cơ hội hơi đáng sợ
như "tê giác xám".
Mỹ có nền văn hóa rất cá nhân: hãy đi một mình
Nghịch lý thay,
điều này khiến nhiều người Mỹ ít cởi mở hơn với việc thay đổi
và chấp nhận rủi ro.
Trung Quốc thì ngược lại,
người dân tin rằng chính phủ đang ngăn chặn những vấn đề có thể xảy ra,
không phải lúc nào cũng đúng nhưng mọi người tin là thế.
Họ tin rằng có thể dựa vào gia đình mình
khiến họ dễ gặp một số rủi ro nhất định.
Như việc mua nhà đất ở Bắc Kinh,
hay như việc cởi mở hơn về sự thật rằng cần phải đổi hướng.
Thực tế, những bước thay đổi ở Trung Quốc là đáng kinh ngạc.
Thứ hai ,
bạn biết bao nhiêu về một tình huống
và sẵn sàng học hỏi bao nhiêu?
Bạn có sẵn lòng nhìn thấy những thứ mình không muốn?
Nhiều người trong số chúng ta
ít khi để ý đến những thứ mà mình không muốn.
Chúng ta không thích.
Chúng ta chỉ thấy những gì ta muốn thấy, thích và đồng thuận.
Nhưng chúng ta có cơ hội và khả năng
sửa chữa những điểm mù này.
Tôi đã dành thời gian nói chuyện với nhiều loại người
về những con "tê giác xám" trong cuộc đời và thái độ của họ.
Và bạn có thể nghĩ rằng
những người sợ hay nhạy cảm hơn với rủi ro,
là những người ít cởi mở hơn với việc thay đổi.
Nhưng điều ngược lại cũng hoàn toàn đúng.
Tôi nhận thấy những người
sẵn sàng nhận ra vấn đề xung quanh và lên kế hoạch
là những người có khả năng chịu đựng nhiều rủi ro hơn, những rủi ro tốt
và đương đầu với những rủi ro xấu.
Đó là vì việc tìm kiếm thông tin,
tiếp thêm cho ta sức mạnh làm điều mình sợ hãi,
dẫn đến điều thứ ba.
Bạn cảm thấy mình có thể kiểm soát được bao nhiêu
con "tê giác xám" trong đời?
Một trong những lí do ta không hành động
đó là ta cảm thấy bất lực.
Biến đổi khí hậu, có vẻ quá lớn lao
mà không một cá nhân nào có thể tạo ra sự khác biệt.
Vì vậy, một số người đơn giản là phớt lờ nó.
Người khác thì đổ lỗi cho mọi người trừ chính bản thân mình.
Như một người bạn đã nói rằng sẽ không bao giờ từ bỏ con SUV
cho đến khi họ dừng xây nhà máy than ở Trung Quốc.
Nhưng chúng ta thực sự có cơ hội để thay đổi.
Không có hai người giống hệt nhau.
Mỗi người trong chúng ta đều có cơ hội thay đổi thái độ
của chính mình và những người xung quanh.
Vì vậy hôm nay, tôi muốn mời gọi tất cả các bạn
cùng tôi khơi dậy những cuộc trò chuyện cởi mở và trung thực
với những người xung quanh
về những con "tê giác xám" trong thế giới này,
và thành thật một cách phũ phàng về cách để đối mặt với chúng.
Tôi từng nghe rất nhiều lần ở Mỹ:
"Chà ,tất nhiên nên giải quyết những vấn đề hiển hiện,
nhưng nếu không thấy gì trước mắt,
thì bạn hoặc ngờ nghệch hoặc là hững hờ".
Đó là những gì họ nói, và tôi không hoàn toàn đồng ý.
Nếu không thấy gì trước mắt
thì bạn không ngốc nghếch cũng chẳng hững hờ,
bạn là con người.
Việc nhận ra điểm chungi là sự dễ tổn thương đó
cho ta sức mạnh mở mang tầm nhìn
để thấy những gì trước mắt
và hành động trước khi bị sa lầy.
(Vỗ tay)