Muszę się przyznać do czegoś zawstydzającego.
Mając 17 lat,
jako kreacjonistka,
poszłam na uniwersytet studiować ewolucję,
żeby ją zniszczyć.
(Śmiech)
Nie udało się.
Zamiast tego zostałam biologiem ewolucyjnym.
(Brawa)
Jestem paleoantropolożką, pracuję dla National Geographic
i zajmuję się zbieraniem skamielin w jaskiniach
w niestabilnych, wrogich i skonfliktowanych strefach.
Gdybym była facetem,
nie byłby to opis pracy, tylko tekst na podryw.
(Śmiech)
Nie mam ochoty umierać
ani nie uzależniłam się od adrenaliny.
Wystarczyło, że spojrzałam na mapę.
Nie prowadzi się raczej badań odkrywczych
w niestabilnych politycznie strefach.
To mapa wszystkich miejsc,
które brytyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych
oznaczyło na czerwono i pomarańczowo,
co oznacza różne zagrożenia.
Uważam za tragedię to,
że duża część naszej planety pozostaje niezbadana.
Nauka ma problem geograficzny.
Jestem paleoantropolożką.
To mapa kilku najważniejszych miejsc
ludzkiej wędrówki.
Prawie na pewno można tu znaleźć niesamowite skamieniałości.
Ale czy ich szukamy?
Na studiach mówiono mi,
że homo sapiens, człowiek rozumny,
opuścił Afrykę przez Synaj w Egipcie.
Jestem Brytyjką, na co wyraźnie wskazuje mój akcent,
ale mam arabskie korzenie
i zawsze mówię, że zachowuję się jak Arabka.
Mogę bardzo porywczo powiedzieć:
"Jesteś wspaniały! Kocham cię!".
Jestem jednak prawdziwą Brytyjką, więc wszyscy mnie irytują.
(Śmiech)
To prawda.
Moja rodzina pochodzi z Jemenu
i wiem, że przejście kanału
Bab al-Mandab
to nie wyczyn.
Zadaję sobie proste pytanie:
"Skoro przodkowie Nowego Świata mogli jakoś przebyć Ocean Atlantycki,
to dlaczego ludzie nie mogliby przebyć małego odcinka wody?".
Jemen,
w porównaniu z Europą,
był tak niezbadany,
że można go było nazwać terenem dziewiczym.
To wraz z jego lokalizacją stanowiło duży potencjał
do fantastycznych odkryć.
Miałam wiele pytań:
"Kiedy po raz pierwszy użyto Bab al-Mandab?",
"Które gatunki ludzkie poza nami dotarły do Jemenu?",
"Może odkryjemy nowe gatunki?".
Nie tylko ja interesowałam się potencjałem Jemenu.
Było też kilku innych specjalistów.
Niestety z powodu konfliktów politycznych wyjechali, a ja wkroczyłam.
Szukałam jaskiń,
bo to tak naprawdę najlepsze pierwotne nieruchomości.
Jeśli szukasz skamieniałości w tak upalnym klimacie,
możesz liczyć na to, że jaskinie dobrze je zachowały.
Niestety sytuacja w Jemenie się pogorszyła.
Kilka dni przed moim wylotem
wojna domowa przerodziła się w konflikt regionalny.
Zbombardowano lotnisko w stolicy
i zakazano lotów do Jemenu.
Moi rodzice zdecydowali,
że urodzę się w Anglii.
Nie miałam nic wspólnego z najlepszą decyzją mojego życia.
A teraz...
Kilku szczęśliwcom z mojej rodziny udało się uciec,
a reszta jest bombardowana.
Wysyłają mi wiadomości na WhatsAppie, przez które czuję wstręt do samej siebie.
Wojna, która trwa już cztery lata,
doprowadziła do kryzysu humanitarnego.
Panuje tam głód,
któremu winien jest człowiek,
a nie natura.
Głód, który, jak twierdzi ONZ,
może być najgorszym, jaki świat widział przez ostatnie stulecie.
Umocniło mnie to w świadomości,
że żadne miejsce ani żaden człowiek nie zasługuje na pominięcie.
Wstępowałam do różnych zespołów, nawiązywałam współpracę
w różnych niestabilnych strefach.
Rozpaczliwie chciałam wrócić do Jemenu,
bo jest dla mnie bardzo ważny.
Starałam się wymyślić jakiś projekt w Jemenie,
który zwróciłby uwagę na to, co się tam dzieje.
Wszystkie pomysły zawodziły
albo były zbyt niebezpieczne.
Przecież większość Jemenu jest zbyt niebezpieczna dla ludzi z Zachodu.
Dowiedziałam się, że Sokotra, jemeńska wyspa, jest bezpieczna,
jak już się na nią dotrze.
Było tam nawet kilku lokalnych i międzynarodowych specjalistów
prowadzących badania.
Wpadłam w zachwyt,
spójrzcie na bliskość Sokotry do Afryki.
Nadal nie wiemy, kiedy ludzie na nią przybyli.
Jeśli kojarzycie Sokotrę,
to pewnie z innego powodu.
Znacie ją jako Galapagos Oceanu Indyjskiego.
Jest jednym z miejsc najbardziej zróżnicowanych biologicznie.
Słyszeliśmy też,
że to delikatne środowisko i jego mieszkańcy
są zagrożeni
polityką Bliskiego Wschodu
i zmianami klimatycznymi.
Zaświtało mi w głowie, że Sokotra to mój jemeński projekt.
Chciałam zebrać duży wielodyscyplinarny zespół.
Chcieliśmy przemierzyć wyspę pieszo, na wielbłądzie i żaglówką
i sprawdzić stan zdrowia mieszkańców.
Tylko raz wcześniej podjęto taką próbę w 1999 roku.
To niełatwa rzecz.
Bardzo był nam potrzebny recce,
co w brytyjskim angielskim oznacza
wstępne rozpoznanie terenu.
Taki rekonesans.
Dla mnie wyprawa bez zwiadu
jest jak pierwsza randka bez uprzedniego sprawdzenia kogoś na Facebooku.
(Śmiech)
Wykonalne, ale czy mądre?
(Śmiech)
Wiele z was coś o tym tutaj wie.
Członkowie zespołu mieli już wcześniej do czynienia z niestabilnymi strefami,
co jest dosyć ważne,
bo chcieliśmy się dostać między Jemen a Somalię.
Poprosiliśmy o jakiś milion przysług,
prosiliśmy nawet o pomoc zastępcę gubernatora.
W końcu ruszyliśmy.
Co prawda na masowcu,
przez wody Oceanu Indyjskiego opanowane przez piratów
i z taką toaletą.
(Śmiech)
Widzicie to?
Każdy ma jakąś straszną historię o toalecie, prawda?
Nigdy nie pływałam z delfinami.
Przeszłam wprost do robienia na nie kupy.
(Śmiech)
Odkryłam, że mniej mnie stresuje
zagrożenie ze strony piratów
niż plaga karaluchów
tak wielka,
że podłoga pod pokładem
była czarna i się ruszała.
(Jęk)
Mieliśmy trzy podesty do spania,
ale było nas czworo.
Kto spał na podwyższeniu,
walczył tylko z kilkoma karaluchami,
kto na podłodze, to powodzenia.
Byłam jedyną dziewczyną na pokładzie,
więc ominęło mnie spanie na podłodze.
Ale czwartej czy piątej nocy,
Martin Edström patrzy na mnie i mówi: "Ella, wierzę w równouprawnienie".
(Śmiech)
Po trzech dniach żeglugi
powoli zaczynał się wyłaniać ląd.
Po trzech latach niepowodzeń
w końcu widziałam Jemen.
Nie ma nic lepszego niż taki start wyprawy.
Moment, kiedy wyskakujesz z dżipa
lub patrzysz znad łodzi
i widzisz możliwość,
niewielką, ale zawsze,
że znajdziesz coś,
co może zmienić lub wzbogacić wiedzę o naszym pochodzeniu.
Nie ma lepszego uczucia.
Wielu naukowców tego doświadcza,
ale rzadko w niestabilnych strefach,
bo naukowcom z Zachodu odmawia się lub wręcz zakazuje
pracy w takich miejscach.
Rzecz w tym,
że naukowcy specjalizują się w dżungli,
pracują w głębokich jaskiniach,
przyczepiają się do rakiet i wystrzeliwują w kosmos.
Ale praca w niestabilnych strefach
jest ponoć zbyt niebezpieczna.
Niby dlaczego?
Kto nie wychowywał się na opowieściach przygodowych?
Większość naszych bohaterów to naukowcy i specjaliści.
Nauka miała wstępować w nieznane.
Miała być wyprawą mimo ryzyka.
Od kiedy można utrudniać nauce
dostęp do niestabilnych stref?
Nie mówię, że wszyscy naukowcy
mają tam zaraz pracować.
Nie mówię: "Idźcie na żywioł".
Ale jeśli chodzi o takich,
którzy zrobili badania, rozumieją zasady bezpieczeństwa,
i są przetrenowani i chętni
to trzeba przestać ich zatrzymywać.
Dodatkowo
to, że gdzieś toczy się wojna,
nie znaczy, że objęła cały kraj.
Nie namawiam do wypraw na tereny walk.
Irański Kurdystan wygląda inaczej niż Al-Falludża.
Po kilku miesiącach nieudanych starań wjechania do Jemenu
udało mi się włączyć do innej grupy.
Zespół profesora Greame'a Bakera pracował w Kurdystanie
w jakini Szanidar.
Kilkadziesiąt lat temu w tej jaskini
odkryto szkielet neandertalczyka znanego jako Szanidar 1.
Dla potrzeb serialu BBC/PBS tchnęliśmy w Szanidara 1 życie.
Poznajcie Neda, neandertalczyka.
A to jego najfajniejsza cecha.
Ten gość,
tu widzicie go sprzed kontuzji.
Okazało się, że Ned był ciężko upośledzony.
Tak bardzo, że nie ma mowy, żeby przetrwał sam,
bez pomocy innych neandertalczyków.
To dowód na to,
że przynajmniej ta grupa neandertalczyków
była taka jak my.
Opiekowali się tymi, którzy nie mogli tego robić sami.
Ned to iracki neandertalczyk.
Czego jeszcze nie widzimy?
Jakich wielkich odkryć nie dokonujemy,
bo nie szukamy?
Takie miejsca potrzebują nadziei,
a nauka i badania mogą w tym pomóc.
Mogą zauważalnie pomóc w rozwoju.
Odkrycia mogą dać miejscowym duży powód do dumy.
To drugi powód, dla którego uważam, że nauka ma problem geograficzny.
Nie wspieramy lokalnych specjalistów, prawda?
Obserwuję,
że w mojej dziedzinie, paleoantropologii,
studiujemy pochodzenie ludzkości,
ale mamy mało zróżnicowanych naukowców.
W takich miejscach pełno studentów i specjalistów
chętnych do współpracy.
W dodatku
oni mniej się przejmują
kwestią bezpieczeństwa niż my.
Zapominamy, że dla nich to nie jest nieprzyjazne środowisko,
to ich dom.
Mówię wam,
badania w niestabilnych strefach prowadzone wspólnie z miejscowymi
mogą przynieść niewiarygodne odkrycia.
Mamy nadzieję osiągnąć to na Sokotrze.
Tę wyspę nazywa się
najbardziej obco wyglądającym miejscem na Ziemi.
Leon McCarron, Martin Edström i Rhys Thwaites-Jones i ja wiemy dlaczego.
Tylko spójrzcie.
To nie piekło czy stracona wyspa.
To przyszłe pogranicze badań i poszukiwań.
90% tamtejszych gadów
i 37% gatunków roślin występuje tam i tylko tam,
jak gatunek Dracaena Cinnabari,
drzewem o czerwonej żywicy.
Jest coś jeszcze.
Niektórzy wyspiarze nadal mieszkają w jaskiniach,
co jest fascynujące,
bo skoro dziś jaskinia to ceniona nieruchomość,
może była nią też tysiące lat temu.
Potrzebujemy danych, skamieniałości, narzędzi kamiennych, żeby to udowodnić,
więc nasz zespół zwiadowczy połączył się z naukowcami,
antropologami i gawędziarzami,
zarówno lokalnymi jak Ahmed Alarqbi, jak i z innych krajów.
Pragniemy rzucić światło na to miejsce
zanim będzie za późno.
Teraz trzeba jakoś wrócić
na naszą wielką wyprawę,
bo nauka
ma geograficzny problem.
Wspaniała z was publiczność.
Dziękuję.
(Brawa)