Greg Gage: Kim coğrafya sınavında çok başarılı olmayı sevmez ki?
Tüm ülkelerin haritadaki konumlarını hatırlamak
ya da tam karşınızda duran kişinin adını aniden unutmak gibi
utandırıcı durumlardan kaçınmak.
Hafızanın tıpkı vücuttaki diğer kaslar gibi
güçlendirilip geliştirilebileceği ortaya çıktı.
Ama hafıza kartlarıyla pratik yapmak yerine,
uyurken hafızamızı kandırabilecek
ilginç bir yöntem olabilir.
(Müzik)
Neden uyuruz?
Bu soru, medeniyetin ilk günlerinden beri soruluyor.
Kesin yanıtını bilmesek de
buna neden ihtiyacımız olduğuna dair bazı iyi teoriler var.
Uykuda beyin gün boyunca yaşadığı
kısa süreli hafızayı
uzun süreli hafızaya dönüştürür.
Bu işleme hafıza güçlendirme denir
ve bilim insanlarının belirli anılarımızı diğerlerinden daha çok geliştirebilme
üzerine düşündüğü teori hafıza güçlendirme.
Geçenlerde "Science" dergisindeki
Ken Paller ve Northwestern'daki meslektaşlarının bir makalesinde
bunun doğru olabileceği belirtilmiş,
bu da bizim ilgimizi çekti.
Joud, uykuda sesin kullanımıyla anılarımızı geliştirebilmeyi görmek için
bu işin "kendin yap" versiyonu üzerinde çalışıyor.
Joud, uyku yoluyla anılarımızı geliştirebilmeyi nasıl test ediyorsunuz?
Joud Mar'i: Denek insana ihtiyacımız var.
[Adım 1: Bir oyun oyna]
iPad'de oynadığımız bir hafıza oyunu var
ve deneğimiz bu oyunu oynayıp
ekranda beliren resimleri ve nerede belirdiklerini hatırlıyor.
GG: Yani, resimlerin nerede belirdiği ile ilgili
çocukken oynanan bir hafıza oyunu gibi.
Her resmi, onu simgeleyen bir sesle eşleştiriyoruz.
JM: Örneğin, bir araba resmi gördüğünüzde,
araba motoru sesini duyuyorsunuz.
(Araba çalışıyor)
GG: Uyumadan hemen önce sizi test ediyoruz.
Resimlerin nerede olduğunu
ne kadar iyi hatırladığınızı göreceğiz.
Resmi her gördüğünüzde sesi de duyacaksınız.
Tam burada deney devreye giriyor.
Biraz uyuyacaksınız.
[Adım 2: Şekerleme yap]
Siz uyurken, sizin EEG grafinizi kaydediyor olacağız.
JM: Sonra da derin uyku denen evreye geçmenizi bekleyeceğiz,
bu evre uykunuzun en derin ve uyanmanızın çok zor olduğu evredir.
GG: Peki, duralım.
Uyku hakkında biraz bilgi vereyim.
Dört adım var: uykunun daha hafif evreleri ve REM
fakat bizim ilgilendiğimiz derin uyku.
Bu terim, adını beyinde kaydettiğimiz
ve Delta dalgaları denen elektrik sinyallerinden alıyor.
Burası, bilim insanlarının hafıza güçlendirmenin
meydana geldiğine inandıkları kısım.
Bu derin uyku aşamasında,
yapacağımızı bilmediğiniz bir şey yapacağız.
JM: İşte burada aldatıcı kısım geliyor ve işaret vermeye başlıyoruz.
(Araba motoru çalışıyor)
GG: Tüm işaretleri söylüyor musunuz?
JM: Hayır. Sadece yarısını arada bir fark var mı diye söylüyoruz.
GG: Yani, hipotezinize göre
uyurken dinlediklerinde daha iyi sonuç alıyorlar, öyle mi?
JM: Evet, kesinlikle.
GG: Tekrar uyanıp oyunu bir daha oynadığınızda,
uyumadan öncekine göre daha iyi miydi yoksa daha kötü müydü?
Bulduklarımıza göre, eğer siz uyurken size işaret verirsek
örneğin, araba gibi
tekrar uyandığınızda,
bu arabanın yerini hatırlarsınız.
Fakat uyurken size işaret vermezsek
örneğin, gitar gibi
uyandığınızda bu gitarı hatırlama ihtimaliniz daha düşük olacaktır.
Bu sesleri duyduklarını hatırlamamalarına rağmen,
işaret verilen anılar,
verilmeyenlerden daha iyi hatırlandı.
JM: Evet, onlara soruyoruz.
GG: Uyuduklarını biliyoruz, duyamıyorlar, uyanıyorlar
ve oyunu oynamayanlara göre daha iyisini yapıyorlar.
GG: Bu harika. JM: Sihir gibi.
GG: Joud, bu deneyi 12 kişide uyguladı ve sonuçlar dikkate değerdi.
Konu, olayları daha iyi hatırlamamak değil; o olayları daha az unutmak.
Bir hafıza testini, uyku sırasında oyun oynayarak
daha iyi yapabileceğinizi ilk duyduğumda aşırı şüpheciydim.
Fakat bu deneyleri tekrarladık.
Gün boyunca elde ettiğimiz değerler ve anılar çok hassastı
ve kolaylıkla kaybedilip unutuldular.
Fakat bunları farkında bile olmadan uyku esnasında yeniden harekete geçirerek
daha sabit hale getirip unutma eğilimini azaltabildik gibi görünüyor.
Bu inanılmaz.
Biz aktif değilken bile beynimiz aktif.
Siz de benim gibi biraz unutkansanız
belki de çözüm bir çift kulaklık ve rahat bir kanepe olabilir.