Oğlum 2020 Ocak ayında doğdu,
Paris'teki karantinadan kısa bir süre önce.
Maske takan insanlardan hiç korkmadı
çünkü ona normal gelen buydu.
Üç yaşındaki kızım ise "gel hydro-alcoolique" diyebiliyor.
Bu kelime, hidroalkolik el antiseptiğinin Fransızcası.
Benden daha iyi telaffuz edebiliyor.
Ama kimse maske takmak
veya her 20 saniyede bir ellerini el dezenfektanıyla yıkamak istemiyor.
Hepimiz çaresizce araştırma ve geliştirmelerin
bir çözüm bulmalarını bekliyoruz:
Yani aşıyı.
Aşının keşfini, Kutsal Kaseymiş gibi düşünmemiz gerçekten ilginç.
Ancak ayrıntılarına inmek istediğim birkaç kısayol var.
Doktor değilim, sadece danışmanım.
Müşterilerim sağlık hizmetlerine odaklanıyor --
Biyofarmasötik şirketleri, tedarikçiler, küresel sağlık kurumları --
ve beni de eğittiler.
Kovid'le savaşmak için araçlar bulmalıyız
ve onları herkese erişilebilir kılmalıyız.
İlk olarak, tek bir aşı bizi bu durumdan kurtarmayacak.
İhtiyacımız olan şey, bu araçların bir deposu.
Çeşitli nüfuslarda Kovid vakalarını önleyebilmek, belirlemek
ve tedavi ettiğimizden emin olmak için
aşıya, tedavi ve teşhis bilimine ihtiyacımız var.
İkinci olarak, mesele sadece bir araç bulmak değil.
Klinik deneyler bu aracın etkili olduğunu gösterdiğinde ne olacağını düşünüyorsunuz?
Hepimizin yakındaki eczaneye koşup,
ürünü alıp, maskelerimizi çıkarıp
Fransız öpücüğüne geri dönebileceğimizi mi düşünüyorsunuz?
Hayır.
Etkili bir araç bulmak, bu büyük savaştaki adımlardan sadece biri
çünkü bir ürünün varlığı ile o ürüne olan erişim arasında bir fark var.
Şimdi şöyle düşünebilirsiniz:
"Yani diğer ülkelerin beklemesi gerektiğini kastediyor."
Hayır, demek istediğim bu değil.
Sadece diğerleri değil,
herhangi birimiz beklemek zorunda olabilir.
Kovid'deki aşağılayıcı şey,
hızı ve şiddeti;
hepimizi aynı mücadeleye maruz bırakıyor
ve alışık olmadığımız mücadelelerin bir tadını veriyor.
Çin'in karantinaya girdiği zamanı hatırlıyor musunuz?
Birkaç hafta sonra aynı durumda olabileceğinizi hayal etmiş miydiniz?
Ben kesinlikle etmemiştim.
Hadi şimdi de bir aşımız olduğunu varsaydığımız teorik ana gidelim.
Bu durumda, sonraki erişim mücadelesi tedarik konusunda olacak.
Dünya halkının şu anki tahmini,
2021'nin sonuna kadar --
ki bu, aşının keşfinden sonraki bir yılı aşkın zamana tekabül ediyor --
gezegenimizdeki 8 milyar insanın
1 ile 2 milyarına yetecek kadar dozumuz olacak.
Peki kim beklemek zorunda kalacak?
Tedariğin az olduğu bir zamanda erişim hakkında ne düşünüyorsunuz?
1. senaryo:
Piyasa güçlerine izin veririz
ve en yüksek fiyatı ödeyenler ya da anlaşmalarını en hızlı yapanlar
ürüne ilk olarak erişim sağlayacak.
Hiç adil değil
ama olması muhtemel bir senaryo.
2. senaryo:
Halk sağlığı mantığına dayanarak
hepimiz ürünü ilk kimin alacağına karar verebiliriz.
İlk olarak sağlık çalışanlarının, sonra yaşlıların
ve daha sonra genel nüfusun alacağında hemfikiriz diyelim.
Şimdi biraz daha kışkırtıcı olayım.
3. senaryo:
Pandemiyi iyi bir şekilde yönettiklerini gösteren ülkeler
ürüne ilk olarak erişim sağlayacak.
Biraz tahmini yürütülmüş bir senaryo
ancak tam bir bilim kurgu değil.
Yıllar önce, yüksek kaliteli ikinci sıra tüberküloz ilacının tedariği sınırlıyken
ürünlerin düzgünce dağıtıldığından
ve hastaların tedavi planlarını uygun şekilde takip ettiğinden emin olmak için
hangi ülkelerin yeterince güçlü sağlık sistemleri olduğuna
karar verecek özel bir komite kurulmuştu.
O seçilmiş ülkelere ilk olarak erişim sağlandı.
4. senaryo:
Rastgele bir kuralda karar kılabiliriz;
örneğin, insanlar doğum günlerinde aşı olurlar.
Size şunu sorayım:
Aşının var olduğu ancak o ürüne erişiminiz olmadığı için
hala maske takmak zorunda olduğunuz, çocuklarınızı okula gönderemediğiniz
ve işe istediğiniz şekilde gidemediğiniz
bir geleceği düşünmek nasıl hissettiriyor?
Geçen her gün çekilmez hissettirir, değil mi?
Ama tahmin edin ne oldu?
Tedavisi ve hatta çaresi olan birçok hastalık var
ama yine de insanlar her sene enfekte olmaya ve ölmeye devam ediyor.
Tüberkülozu ele alalım:
Her yıl 10 milyon insan enfekte oluyor,
1,5 milyon insan ölüyor,
hem de yıllardır tedavisi olmasına rağmen.
Bunun nedeni ise erişim sorunlarının bazı kilit noktalarını
tam olarak çözemeyişimiz.
Adil erişim yapılacak doğru şey
ancak bu insani argümanın ötesinde
bunu bizzat deneyimlediğimize göre
adil erişim konusundaki
sağlık ve ekonomik argümana umarım daha duyarlı olabiliriz.
Sağlık argümanına göre virüs bir yerlerde aktif olduğu sürece
hepimiz bildirilmemiş vakaların riski altındayız.
Ekonomik argümana göre,
ülke ekonomilerinin birbirlerine bağlılığından dolayı
diğerleri de düzelemezse hiçbir yerli ekonomi tam olarak yeniden başlayamaz.
Küresel hareketliliğe bağlı olan sektörleri düşünün,
havacılık ve uzay ya da seyahat ve turizm gibi.
Dünyanın sınırlarını aşan tedarik zincirlerini düşünün,
tekstil ve otomotiv gibi.
Gelişmekte olan piyasaların ekonomik büyümesinin payını düşünün.
Gerçek şu ki
tüm ülkelerin uyumlu bir şekilde pandemiyi alt etmesine ihtiyacımız var.
Dolayısıyla adil erişim sadece yapılacak doğru şey değil,
aynı zamanda yapılacak akıllı şey de.
Peki bunu nasıl yaparız?
"Erişimin" ne anlama geldiği konusunda hemfikir olduğumuzdan emin olalım.
Ürünün var olduğu;
yeterince iyi işe yaradığı;
yerel yetkililer tarafından onaylandığı;
uygun fiyatlı olduğu
ama aynı zamanda ihtiyaç duyan tüm nüfuslarda
işe yaradığının kanıtı olması
ve hamile kadınların, immunodepresif insanların ya da çocukların dahil olduğu;
hastaneler, kırsal klinikler, sıcak ya da soğuk iklimler gibi
çeşitli çevrelerde dağıtabildiği
ve doğru oranda ürettiğimiz anlamına geliyor.
Çok uzun bir kontrol listesi, farkındayım
ve krizsiz bir durumda
bu sorunları birer birer sırasıyla ele almalıyız,
bu çok uzun zaman alsa da.
Peki ne yapıyoruz?
Erişim konusu, yeni bir mücadele olmaktan çok uzak
ve Kovid durumunda ise
söylemeliyim ki uluslararası kuruluşların,
sivil toplumun, endüstrinin ve diğerlerinin erişimi hızlandırmak için
olağanüstü bir birlik içinde olduklarını görüyoruz;
işleri paralel olarak hallediyorlar,
düzenleyici süreçleri hızlandırıyorlar,
tedarik mekanizmasını düzenliyorlar,
tedariği güvence altına alıyorlar, kaynakları hareketlendiriyorlar gibi gibi.
Ama aşının, diyelim ki, eksi 80 santigrat derecede
sürekli muhafaza edimesi gerektiği
ya da tedavinin uzman bir sağlık çalışanı tarafından yürütülmesi gerektiği
ya da teşhisin gelişmiş bir laboratuvarda analiz edilmesi gerektiği
durumla yüzleşmemiz çok olası.
Peki daha fazla ne yapabiliriz?
Küresel sağlık topluluğunun yıllardır desteklendiği mantığının ötesinde
yardımcı olabileceğini düşündüğüm ek bir şey daha var.
Ürün geliştirme ve imalatında "Tasarım-Maliyet" denen bir kavram var.
Temel fikir, ürünün ilk olarak tasarlanıp
sonra maliyetin düşürülmesi için çalışmasının aksine
maliyet yönetimi görüşmelerinin ürünün tasarlandığı sırada gerçekleşmesidir.
Maliyet, bir ürün için öncelikli bir kriter olarak tanımlandığında
ilk günden bir hedef yapıldığından emin olmaya yardımcı olan basit bir yöntem.
Sağlık ve erişim bağlamında ise
tıpkı imalatçıların "Tasarım-Maliyet"de yaptığı gibi
araştırma ve geliştirmeden erişime kadar
bence yararlanılmayan bir potensiyel var.
Bu, bir ürünü geliştirip
sonra adil erişimi sağlamak için ürünü uyarlamaya çalışmak yerine
bahsettiğim kontrol listesindeki tüm maddelerin
baştan beri araştırma ve geliştirme sürecine imal edilmesi anlamına geliyor
ve bu aslında hepimizin yararına olur.
Örneğin,
eğer bir ürünü adil erişimle geliştirirsek
ölçek büyütmeyi daha hızlı en uygun hale getirebiliriz.
Benim deneyimlerime göre,
ilaç geliştiricileri genellikle işe yarayan dozu bulmaya odaklanırlar
ve bunu dozu en uygun hale getirdikten veya düzeltmeler yaptıktan sonra yaparlar.
Etkin maddesi nadir bir kaynak olan
aday bir ürün hakkında konuştuğumuzu hayal edin.
Peki ya bu etkin maddeyi olabildiğince az miktarda kullanan
bir tedavi geliştirmeye odaklansaydık ne olurdu?
Daha fazla doz üretmemize yardımcı olabilirdi.
Başka bir örneği ele alalım.
Eğer bir ürünü adil erişimle geliştirirsek
toplu dağıtımı daha hızlı en uygun hale getirebiliriz.
Yüksek gelirli ülkelerde,
güçlü sağlık sistemi kapasitesi var.
Ürünleri istediğimiz şekilde her zaman dağıtabiliriz.
Ürünlerin ısı-kontrollü ortamlarda muhafaza edilebilmesini
ya da uygulaması için çok yetenekli bir sağlık çalışanı gerektirmesinin
değerini genellikle hafife alıyoruz.
Tabii ki de ısı-kontrollü ortamlar ya da çok yetenekli sağlık çalışanları
her yerde mevcut değil.
Araştırma ve geliştirmeye
daha zayıf sağlık sistemlerinin kısıtlamalarıyla yaklaşırsak
yaratıcı olabilir
ve daha çabuk, örneğin, ısı sorunu olmayan ürünler
ya da vitamin gibi kolayca alınabilen ürünler
ya da dozları tekrarlamak yerine uzun ömürlü formülasyon geliştirebiliriz.
Böyle basitleştirilmiş araçlar üretebilir ve geliştirebilirsek
hem yüksek hem de düşük gelirli ülkelerde
hastanelere ve sağlık sistemlerine daha az baskı uygulamak gibi
bir fayda eklemiş de olabiliriz.
Virüsün hızını ve yüzleştiğimiz sonuçların şiddetini göz önünde bulundurursak
Kovid'le ve ve gelecek pandemilerle savaşmak için
ürün yapmanın daha hızlı yolunu bulmak ve herkese erişilebilir kılmak için
bence kendimizi zorlamaya devam etmeliyiz.
Benim bakış açıma göre,
virüs kaybolmadığı sürece
bu hikayenin bittiği iki yol var.
Ya birimler tek yöne yönelir --
sadece bazılarımız ürüne erişim sağlar
ve Kovid hepimiz için bir tehdit oluşturmaya devam eder --
ya da birimleri dengeleriz,
hepimiz doğru silaha erişim sağlar
ve hepimiz birlikte hayatımıza devam ederiz.
Yenilikçi araştırma ve geliştirme Kovid'i tek başına yenemez
ama araştırma ve geliştirmenin yenilikçi yönetimi yardımcı olabilir.
Teşekkür ederim.