Bạn đã bao giờ dịch bài của Erin McKean?
Đây là đoạn trích cho những người chưa làm
"Từ điển học" là thứ gì đó hỗn loạn.
Đó là một từ hay ho để nói và tôi dùng từ đó hoài.
Thêm nữa:
"Hỗn loạn" cũng là một từ hay ho để dịch.
Ở Hà Lan, tôi dùng "olleke bolleke", như
"Olleke bolleke, rubisolleke"
"olleke bolleke, rubisolleke, olleke bolleke, knol!"
Thật may, dạng thơ ca gieo vần cho trẻ nhỏ này phổ biến
ở hầu hết các vùng nói tiếng Hà Lan.
Tiếng Hà Lan là tiếng mẹ đẻ của khoảng 23 triệu người
trong đó khoảng 16 triệu người hiện đang sinh sống tại Hà Lan
6 triệu người sống tại phía Bắc nước Bỉ, còn được biết đến là vùng Flanders
và có 400 nghìn người ở Cộng Hoà Suriname tại Nam Mỹ.
Chúng tôi còn có cả "Hiệp Hội Ngôn Ngữ Hà Lan".
Vậy thì, vấn đề là gì?
Tiếng Hà Lan từ Hà Lan và tiếng Hà Lan tại vùng Flanders
thì lại khá là khác nhau.
Nếu buổi sáng bạn gặp Johan Cruyff,
và nếu bạn gặp may thì anh ấy sẽ nói với bạn "Goeiemorgen".
Kim Clijsters cũng nói "Goeiemorgen".
Trong việc làm phụ đề, cái này tất nhiên là không liên quan.
Vậy một lần nữa, vấn đề nằm ở đâu?
Chúng tôi cũng dùng những từ khác nhau.
Người Hà Lan gọi cái này là "klokkromme."
Còn người vùng Flanders chúng tôi gọi là "Gauss-curve."
Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, mỗi nhóm đều có "đặc tính không chắc chắn"
hoặc sai lệch so với tiếng Hà Lan chuẩn
điều này xảy ra ở hầu hết các vùng
Theo năm tháng, người Hà Lan không còn phân biệt được
giới tính của các danh từ.
Do vậy, người Hà Lan có thể thắc mắc
là con bò này là giống đực hay cái
hoặc cách ta nói đùa tại vùng Flanders.
Mặt khác, ở Bỉ, cho dù thích hay không,
ngôn ngữ của chúng ta bị ảnh hưởng bởi
những đồng bào nói tiếng Pháp,
dẫn đến thỉnh thoảng có cấu trúc lạ được mượn từ tiếng Pháp.
Đây chính là vấn đề.
Nếu bình phẩm viên đến từ Hà Lan
kiểm tra bài viết của đồng nghiệp đến từ Bỉ,
cô ấy sẽ thấy những từ
mà cô ấy chưa từng dùng theo cách như vậy
và ngược lại.
Nếu cô ấy bắt đầu chỉnh lại chúng,
trước khi cô kịp nhận ra, cô ấy đã dính vào
một cuộc tranh cải đúng sai không hồi kết.
Chuyện này đã xảy ra trong những ngày đầu làm việc tại TED.
Tôi thậm chí phải thừa nhận lần đầu tiên tôi dịch
Tôi đã phải hỏi biên dịch viên của nước tôi
để kiểm tra bài viết, bởi vì tôi cảm thấy không thoải mái
với bài bình phẩm từ "phía bên kia".
Nhưng tôi đã nhanh chóng học được là nếu bạn chỉ cần gắn bó
với một số luật cơ bản,
bạn sẽ giải quyết được khó khăn này thôi.
Đó là cái thứ mà hôm nay tôi muốn chia sẻ với bạn đây.
Cách tốt nhất để kết thúc việc "Ai mới là người đúng"
là cần đồng ý trên những chuẩn mực bạn dùng
Với tiếng Hà Lan, điều này khá dễ.
Từ đồng nghĩa, từ điển chính thức
và cả ngữ pháp chuẩn tất cả đều có thể truy cập trực tuyến.
Cả ba cái đó được chấp nhận và dùng phổ biến
tại nước Hà Lan và Bỉ.
Nếu ngay từ đầy bạn ngụ ý rằng
bạn sẽ dùng chúng như là tiêu chuẩn
bạn sẽ tránh được nhiều căng thẳng và tranh cãi.
Nhưng thậm chí là với từ có tồn tại,
nó cũng có thể ko quen thuộc với một trong hai vùng
Lấy ví dụ từ "lokkromme"
Người Bỉ rất ít khi dùng nó,
nhưng mặt khác, nó không quá khó hiểu
đặc biệt là khi được đặt trong ngữ cảnh,
như trường hợp này là trong Ted Talks.
Không có lý do gì để thay thế nó
bằng một từ mà không người Hà Lan nào dùng
Tôi thích coi nó
như là một từ đáng được phổ biến.
Dĩ nhiên, nếu từ ít dùng khó hiểu.
thì câu chuyện lại khác.
Nhưng một lần nữa
thay vì thay thế bằng từ của người vùng Flanders,
tôi mời đồng nghiệp biên dịch của mình
tìm một cách thay thế mà cả hai chúng tôi đều chấp nhận.
Tôi muốn kết thúc bằng vài lời
về việc tôi luôn giữ trong đầu
khi tôi kiểm tra hay dịch qua tiếng Hà Lan
Đầu tiên, tôi nghĩ về người đọc của mình.
Tôi viết cho người ở nhiều vùng khác nhau.
Tôi muốn thử là họ
và cố tránh những từ hoặc biểu cảm
mà tôi biết là rất dễ gây bối rối
Thứ hai, tôi nghĩ về người bạn biên dịch
đặc biệt là lúc kiểm tra
Trong lần kiểm tra của tôi
tôi đã phạm lỗi khi đánh giá biên dịch
khi mà tôi đã không liên lạc với cộng sự.
Sau cùng, tôi nghĩ tôi chỉ
sửa lại được vài cái lỗi quá hiên nhiên.
Kể từ đó, Tôi luôn liên lạc với biên dịch viên
và mời họ cho ý kiến
có đồng ý với yêu cầu của tôi không.
Thứ ba, tôi nghĩ về việc biên dịch cho TED
là để giúp phổ biến những ý tưởng thú vị của diễn giả.
Chứ không phải là để "thắng" tranh cải với biên dịch viên khác,
phải làm việc cùng nhau
để cung cấp cho TED
cho càng nhiều khán giả càng tốt.
Năm ngoái, một biên dịch viên của TED từ Hà Lan
đã hỏi tôi rằng chúng tôi có nên
chia bản dịch ra cho
người nói tiếng Hà Lan ở Hà Lan và Bỉ
Tôi nói với anh ta rằng với tôi
cái đó chả có ý nghĩa gì cả
khi mà nó phải mất gấp đôi nổ lực
để tuyên truyền những ý tưởng.
Nó thúc đẩy tôi tốt hơn
tìm kiếm một nền tảng chung khắp các vùng
Cuối cùng, tôi có thể nói là
biên dịch cho Ted thiệt là
một trải nghiệm vô cùng phong phú với tôi
Suy nghĩ cuối cùng của tôi là cho
những người bạn biên dịch viên của TED.
Tôi muốn tạo ra
thứ kiểu như "Biểu đồ Hans Rosling",
nhưng bạn sẽ phải làm với một wordle,
nơi mà cái kích thước của cái tên
thể hiện số lần tôi làm việc với họ.
Tôi mong là tất cả các bạn sẽ có một hội thảo tuyệt vời
và TED Global 2011 thật thú vị.