Ĉu vi tradukis la paroladon de Erin McKean?
Se ne, jen ero de ĝi.
"Lexicographical" estas konstruita same kiel "higgeldy piggeldy".
Estas amuza vorto, kiun mi povas uzi ree.
Mi aldonu,
ke "higgeldy-piggeldy" estas ankaŭ amuza traduki.
En la nederlanda, mi uzis "olleke bolleke", kiel por…
Olleke bolleke, rubisolleke,
olleke bolleke, rubisolleke, olleke bolleke, knol!
Bonŝance, oni konas tiun porinfanan rimaĵon
en ambaŭ nederlandlingvaj regionoj de Eŭropo.
La nederlanda estas la denaska lingvo de 23 milionoj de homoj,
el kiuj 16 milionoj loĝas en Nederlando,
6 milionoj en la norda parto de Belgio, aŭ Flandrio,
kaj 400 000 en Surinamo, en Sud-Ameriko.
Ekzistas oficiala "Akademio de la nederlanda lingvo".
Do, kia la problemo?
La lingvo de Nerderlando kaj tiu de Flandrio
sonas ege malsame.
Se vi renkontas Johan Cruyff-n matene,
kaj se vi bonŝancas, li diros al vi "Goeiemorgen".
Siaflanke, Kim Clijsters diros "Goeiemorgen".
Rilate subtekston, kompreneble, tio negravas.
Do, ankoraŭfoje, kia la problemo?
Nu, ni ankaŭ uzas malsamajn vortojn.
Por Nederlandano, jen "klokkromme".
En Flandrio, ĝi estas "Gauss-curve".
Laste sed ne balaste, ĉiu grupo havas siajn "tipajn dubojn",
specifajn apartaĵojn el la laŭnorma nederlanda,
kiuj aŭdiĝas pliofte en unu regiono, ol en la alia.
Tra la jaroj, Nederlandanoj iom malkonsciis
pri la genro de nederlandaj substantivoj.
Tial, nur Nederlandano demandas sin,
ĉu bovino esta vira aŭ ina...
nu, laŭ tio, kion ni diras ŝerce en Flandrio.
En Belgio, aliflanke, vole-nevole, nia lingvo
ricevas influon
de niaj francparolantaj samlandanoj,
kio altrudas al ĝi strangajn parolturnojn francdevenajn.
Do, jen la problemo:
se Nederlandanoj volas revizii
tradukaĵojn fare de samlingvanoj belgiaj,
ili eble vidos parolturnojn, kiujn ili mem
neniam estus uzintaj tiele,
kaj same inverse.
Korektante tiujn, antaŭ nelonge,
ili trovos sin kaptitaj
de senfina debato pro-aŭ-kontra.
Ĝi okazis al mi tuj post mia aniĝo al TED.
Mi eĉ konfesas, ke por mia unua traduko
mi insistis pri samlanda revizionto,
tiom anksieta sentigis min
eventuala revizio fare de la "alia flanko".
Tamen, mi rapide lernis, ke obeante
etan aron de bazaj reguloj,
oni povas facile venki tian malfacilaĵon.
Kaj ĝuste tion mi volas priparoli hodiaŭ.
La plej bona maniero eviti debatojn pri "kiu pravas"
estas akordi pri la normoj uzendaj.
Pri la nederlanda, ĝi tre facilas.
La oficiala tezaŭro, la ĉefa vortaro
kaj la laŭnorma gramatiko konsulteblas rete.
Tiu triopo estas ĝenerale uzita kaj akceptita
en Nederlando kaj Belgio.
Indiku dekomence,
ke ĝi estas viaj normoj,
kaj vi evitos senfruktajn diskutadojn.
Sed eĉ kiam vorto "ekzistas", ĝi eble estas
ege malkutima en unu el la du regionoj.
"Klokkromme", ekzemple.
Jen vorto, kiun preskaŭ neniu Belgo uzus.
Aliflanke, ĝi facile kompreneblas
-- specife enkuntekste,
kiel por TED-prelegoj.
Ĝi do estas ja ne anstataŭigenda
per vorto, kiun Nederlandano neniam uzus.
Mi vere preferas trakti ĝin
kiel "vorto disvastiginda".
Evidente, se la malkutima vorto malfacile
kompreneblas, oni lasu ĝin en la vortaro.
Sed eĉ tiam,
anstataŭ "flandrigi" la vorton,
mi petas mian tradukpartneron
serĉi alian solvon akcepteblan de ambaŭ flankoj.
Mi ŝatus konkludi per kelkaj vortoj
pri tio, kion mi ĉiam strebas neforgesi
kiam mi revizias aŭ tradukas en la nederlandan.
Unue, mi strebas neforgesi miajn legontojn.
Mi verkas por homoj el apartaj regionoj.
Kiom eble plej, mi provu pensi kiel ili
kaj eviti vortojn kaj esprimojn,
kiuj, mi ja scias, estas konfuzigaj.
Due, mi pensas pri mia tradukpartnero,
specife kiam mi revizias.
Por unu el miaj unuaj revizioj,
mi faris la eraron marki "Reviziite"
sen konsulti mian partneron.
"Nu", pensis mi, "mi nur korektis
kelkajn okulfrapajn erarojn."
Nun, mi ĉiam skribas al la tradukinto
kaj petas, ke li diru al mi
ĉu li akordas pri miaj proponoj.
Trie, mi neniam forgesas, ke mi tradukas por TED
cele al kontribui pri la disvastigo de la interesaj ideoj de la prelegantoj.
Ne temas pri venko en debatoj kontraŭ aliaj tradukintoj,
Temas pri komuna laboro
disdoni aliron al TED
por tiom da homoj kiom eblas.
Pasintjare, nederlanda TED-tradukanto
demandis, ĉu laŭ mi estus bona ideo
havi du tradukaĵarojn nederlandlingvajn,
unu por Nederlando, kaj unu por Belgio.
Mi respondis, ke miaopinie
estus tute sensence,
kaj nur ripetus la strebon
disvastigi ideojn.
Ĝi ja pelis min esti pli bone je la trovo
de komunaĵoj inter la du regionoj.
Tutfine, mi povas diri al vi,
ke traduki por TED estis
ege riĉiganta sperto por mi.
Miaj lastaj bondeziroj, do,
iru al miaj kolegoj TED-tradukantoj.
Mi estus ŝatinta krei
ian "Hans Rosling"-an grafikaĵon,
sed vi devos kontentiĝi pri vortgrafaĵo en kiu
la grando de la nomoj respondas al la nombro
de fojoj kiam mi laboris kun ĉiu el ties posedantoj.
Al ĉiuj, bonan kurson
kaj interesegan TED Global 2011.