Uzun zaman önce bir dev yaşardı,
bencil bir dev, büyüleyici bahçesi tüm ülkede en güzeliydi.
Bir akşam, bu dev eve geldi
ve tüm bu çocukları bahçesinde oynarken buldu,
çok kızmıştı.
"Benim bahçem, benim bahçemdir!"
dedi dev
ve etrafına bu yüksek duvarı inşa etti.
Yazar Oscar Wilde, "Bencil Dev" hikâyesini 1888'de yazdı.
Neredeyse 100 sene sonra, bu dev benim Brooklyn'deki çocukluğuma taşındı
ve asla terk etmedi.
Dindar bir ailede yetiştim
ve hem İncil'i hem de Kur'an'ı okuyarak büyüdüm.
Hem dinî hem de eğlence sebeplerle geçen saatlerce kitap okuma
saatlerce televizyon izlemekten çok daha üstün geliyordu.
Herhangi bir günde kardeşlerimi ve beni
dairemizin bir köşesinde okuyorken kıvrılmış olarak bulabilirdiniz,
bazense mutsuz bir şekilde
çünkü New York'un sıcak günlerinde yangın musluğu patlardı
ve çok büyük bir kıskançlıkla aşağıda, fışkıran suda oynayan
arkadaşlarımızı duyabiliyorduk,
saf neşeleri açık pencerelemizden içeri giriyordu.
Ancak kitaplarıma daha derinden bakmayı öğrendikçe,
her cümleye daha fazla zaman ayırdıkça
dış dünydaki sesleri daha az duydum.
Bu yüzden kitapları hızlıca okuyan kardeşlerimin aksine
ben yavaş bir şekilde okudum --
çok ama çok yavaş bir şekilde.
Kelimelerin altında parmağını gezdiren o çocuklardandım
ta ki bunu yapmamam söylenene kadar;
büyük çocukların parmaklarını kullanmadığı söylenmişti bana.
Üçüncü sınıfta ellerimiz sıranın üzerinde birleştirilmiş bir şekilde oturtuluyorduk,
ellerimizi sadece sayfaları çevirmek için bırakırdık,
sonrasında o pozisyona geri dönerdik.
Öğretmenimiz acımasız değildi.
1970'lerdeydik
ve amacı sadece sınıfımızın seviyesinde değil,
daha üstünde okumamızı sağlamaktı
ve her zaman daha hızlı okumamız için zorlanıyorduk.
Ancak dairemizin sessizliğinde, öğretmenimin bakışlarının dışında
kelimelerin altında parmağımı gezdirirdim
ve bu bencil dev bana tekrardan hikâyesini anlatırdı;
bahçesine gizlice giren çocuklardan dolayı nasıl ihanete uğramış hissettiğini,
nasıl bu yüksek duvarı inşa ettiğini
ve bu duvarın nasıl çocukları dışarıda tuttuğunu
ancak gri bir kış, bahçesine düşmüş
ve sadece durmuş ve durmaya devam etmiş.
Her okuyuşumla birlikte yeni bir şey öğrendim,
bahçeden kovulduklarında çocukların üzerinde oynamak zorunda bırakıldıkları
yolun sert taşları hakkında,
bir gün ortaya çıkan küçük bir çocuğun kibarlığı hakkında
ve hatta devin kendisi hakkında bile.
Belki de kelimeleri her şeye rağmen öfke dolu değildi.
Belki de empati, anlayış için bir yalvarıştı.
"Benim bahçem, benim bahçemdir."
Yıllar sonra John Gardner adında bir yazarın
bunu "kurgusal rüya" veya "kurgunun rüyası" olarak
tanımladığını öğrendim
ve kitabın içinde tam da bu noktada olduğumu fark ettim,
karakterle birlikte zaman geçiriyordum
ve yazarın yarattığı dünya beni içine davet ediyordu.
Bir çocuk olarak bu hikâyelerin tadının çıkarılmasının gerektiğini,
hikâyelerin yavaş okunmasının gerektiğini
ve bazı yazarların onları yazarken aylar, belki de yıllar harcadığını biliyordum.
Bir okuyucu olarak görevim --
özellikle de bir gün yazar olmak isteyen bir okuyucu olarak --
hikâyeye saygı duymaktı.
Kablo, internet veya hatta telefon olmadan çok önce
hikâye aracılığıyla
düşüncelerini, bilgilerini ve anılarını paylaşan insanlar vardı.
Birleştirici teknolojinin en eski biçimlerinden biriydi.
Mısırlıları Nil Nehri boyunca ilerlemeleri için gönderen
daha iyi bir şeyin hikâyesiydi,
Tutankhamun'un kalıntılarını 21. yüzyıla taşıyan
ölüyü muhafaza etmenin daha iyi bir yolunun hikâyesi.
İki milyonu aşkın yıl önce
ilk insanlar taştan aletler yapmaya başladıklarında
birisi "Ya olursa?" demiş
ve başka birisi de hikâyeyi hatırlamış olmalı.
İster kelimelerle ister el kol hareketi veya çizimlerle söylesinler
nesilden nesile aktarıldı, hatırlandı:
Çekice vurun ve hikâyesini dinleyin.
Taşınabilir kasetçalardan
Walkman'e, taşınabilir CD çalara,
iPod'lara,
istediğimiz herhangi bir şarkıya ne zaman istersek ulaştık.
Çocukluğumdaki dört kanallı televizyondan
görünüşte sonsuz kablo ve veri akışına ulaştık.
Teknoloji zaman ve uzay boyunca daha hızlı ilerlememizi sağladıkça
hikâyeler yoldan çıkarılıyor gibi görünüyor.
Kelimenin tam anlamıyla anlatıdan çıkarılıyor demek istiyorum.
Ama hikâyelerle olan meşguliyetimiz değişse bile
ya da kitaptan sese, Instagram'dan Snapchat'e değişse bile
kelimelerin altındaki parmağımızı hatırlamalıyız.
Hikâyenin, formatı ne olursa olsun,
asla gidemeyeceğimizi düşündüğümüz yerlere bizi her zaman götürdüğünü,
asla tanışmayı beklemediğimiz insanlarla bizi tanıştırdığını
ve kaçırmış olabileceğimiz dünyaları bize gösterdiğini hatırlayın.
Bu yüzden teknoloji çok daha hızlı ilerlemeye devam etse de
ben daha yavaş bir şeyle iyiyim.
Kelimelerin altındaki parmağım
her yaştan insan için kitap yazdığım bir hayata götürdü,
kitaplar yavaş yavaş okunmak içindir,
tadını çıkarmak içindir.
Dünyaya derinden ve yakından bakma arzumun,
tüm benliğimi buna adamanın
ve böyle yaparak bir hikâyenin birçok olasılığını görmenin
aslında bir hediye olduğu ortaya çıktı
çünkü acele etmemek
bana yazmak hakkında bilmem gereken her şeyi öğretti
ve yazmak bana dünyalar yaratmak hakkında bilmem gereken her şeyi öğretti,
insanların görülebildiği ve duyulabildiği dünyalar,
deneyimlerinin onaylandığı dünyalar
ve hikâyemin başka biri tarafından okunduğu ve duyulduğu dünyalar,
aramızda bir bağ yaratan bir şeye ilham veren,
bir sohbete ilham veren dünyalar.
Tüm mesele de bu değil mi --
günün sonunda bu dünyada yalnız hissetmemenin bir yolunu bulmak
ve ayrılmadan önce dünyayı değiştirmiş gibi hissetmenin bir yolunu bulmak.
Taştan çekice, insandan mumyaya,
fikirden hikâyeye -- ve hepsinin hatırlanması.
Bazen geleceği anlamak için okuruz.
Bazense geçmişi anlamak için.
Kaybolmak, yaşadığımız zor zamanları unutmak
ve daha zor şeyleri görüp geçiren bizden önce gelenleri hatırlamak için okuruz.
Ben de aynı nedenlerden dolayı yazıyorum.
Brooklyn'e gelmeden önce ailem Nicholtown denen dışlanmış bir semtte
Greenville, Güney Carolina'da yaşardı.
Hepimiz okuma yazmayı öğrenmesine izin verilmemiş bir kişinin torunlarıydık.
Hayal edin:
Harflerin kelimeleri nasıl oluşturduğunu anlamanın tehlikesi,
kelimenin kendisinin tehlikesi,
ümmi insanların ve hikâyelerinin tehlikesi.
Ancak bir hikâyeye tutunduğumuzdan dolayı ölümle tehdit edilmenin bu temeline karşı
hikâyelerimiz ölmedi
çünkü onun altında başka bir hikâye daha var
ve bu, her zaman böyleydi.
İletişim kurduğumuz sürece
anlatılar arasında katmanlar var,
hikâyelerin altındaki hikâyeler ve onların altındakiler.
Bu şekilde hikâyeler hep hayatta kaldı ve hayatta kalmaya da devam edecek.
Yazmayı ve okumayı öğrenme şeklimle neredeyse susturulmuş insanlar arasında
bağlantı kurmaya başladıkça
hikâyemin benim olduğumdan daha büyük, yaşlı ve derin olduğun fark ettim.
Bu yüzden devam edecek.
Bu neredeyse susturulmuş insanlar arasında
hiç okumayı öğrenmemiş insanlar vardı.
Onların torunları, esaretin nesilleri
yeteri kadar varlıklı olsalardı
üniversiteye gidebilirler, lisansüstü eğitimi alabilirlerdi.
Büyükannem ve kardeşlerim gibi bazıları okumak için doğmuş gibi görünüyorlar,
sanki tarihleri yollarından çekilmiş gibi.
Annem gibi bazıları da Büyük Göç vagonuna bindi --
aslında bir vagon da değildi --
ve Güney'e veda etti.
İşte hikâyenin içinde hikâye:
Kalanlar ve gidenler bir hikâyenin tarihini yanlarında taşıdılar,
yazıya geçirmenin ona tutunmanın tek yolu olmadığını içten içe biliyorlardı,
uzun bir günün sonunda verandada oturup
çocuklarına bir hikâye anlatabileceklerini biliyorlardı.
Pamuk toplarken veya tütün biçerken
bunaltıcı bir sıcakta hikâyelerini anlatabileceklerini biliyorlardı,
hikâyelerinden öğüt verebileceklerini ve onları yorganlara işleyebileceklerini,
en acı dolu olanları komik bir şeye dönüştürebileceklerini
ve o kahkahalar ile
vücutlarını, ruhlarını ve hikâyelerini
tekrar tekrar çalmaya çalışan bir ülkenin tarihini aktarabileceklerini biliyorlardı.
Bu yüzden bir çocuk olarak
beni dünyadan dünyaya, cümleden cümleye,
cahillikten bilgiye taşıyan görünmez bir parmak hayal etmeyi öğrendim.
Bu yüzden teknoloji hızla ilerlemeye devam ederken
ben yavaş yavaş okumaya devam ettim,
yazarın eserine ve hikâyenin kalıcı gücüne saygı gösterdiğimi biliyordum.
Sesi bastırmak ve benden önce gelenleri,
ateşi kontrol etmeyi ve alevin, ışığın, ısının yeni gücünü elde etmeyi
en sonunda öğrenen ilk insanları hatırlamak için yavaşça okuyorum.
Bencil devi, duvarı nasıl en sonunda yıktığını
ve çocukların bahçesinde özgürce koşuşturmasına izin vermesini
hatırlamak için yavaşça okuyorum.
Okumasına hiç de izin verilmeyen atalarıma saygı göstermek için yavaşça okuyorum.
Onlar da ateşi kuşatmış,
hayallerinden, umutlarından, geleceklerinden
aheste aheste bahsetmiş olmalı.
Okuduğumuz, yazdığımız veya bir hikâye anlattığımız her seferinde
onların çemberinin içine giriyoruz,
çember bozulmamış kalıyor
ve hikâyenin gücü yaşamaya devam ediyor.
Teşekkür ederim.
(Alkış)