Thật hỗn loạn lúc tôi ra khỏi thang máy.
Tôi quay lại ca trực với tư cách một bác sĩ nội trú
tôi trực phòng đẻ.
Tất cả những gì tôi thấy là một nhóm bác sĩ và y tá
vây quanh một bệnh nhân trong phòng sinh.
Tất cả đang cố gắng hết sức để cứu sống một người phụ nữ.
Bệnh nhân đang bị sốc.
Cô ấy vừa sinh một bé trai khoẻ mạnh chỉ vài tiếng trước đó.
Bỗng nhiên, cô ấy suy sụp, rồi bất tỉnh,
và bị chảy máu tử cung dữ dội.
Ngay khi tôi bước vào buồng bệnh đó,
căn phòng có nhiều bác sĩ và y tá, còn bệnh nhân thì bất động.
Đội hồi sức cố gắng cứu sống cô ấy,
nhưng bất chấp mọi cố gắng,
cô ấy đã tử vong.
Điều tôi nhớ nhất ngày hôm đó là tiếng khóc thấu tim của người cha.
Nó xuyên qua trái tim tôi và những người ở đó.
Đó đáng lẽ là ngày hạnh phúc nhất trong cuộc đời anh ấy,
nhưng thay vào đó lại là ngày tồi tệ nhất.
Tôi ước có thể nói bi kịch này là sự cố hi hữu,
nhưng đáng buồn là không phải vậy.
Mỗi năm ở Hoa Kỳ,
khoảng 700 - 900 phụ nữ chết
vì nguyên nhân liên quan đến thai kì.
Điều gây sốc ở đây
là tỷ lệ tử vong bà mẹ nước ta lại cao hơn
so với tất cả các nước thu nhập cao khác,
và tỷ lệ này còn tệ hơn ở phụ nữ da màu.
Tỷ lệ tử vong bà mẹ ở nước ta đã tăng lên trong hơn thập kỷ qua,
trong khi các nước khác lại giảm.
Và nghịch lý lớn nhất là
chi phí cho y tế nước ta nhiều hơn bất kì nước nào trên thế giới.
Và khoảng thời gian làm bác sĩ nội trú khi người mẹ này tử vong,
tôi cũng trở thành một người mẹ.
Và dù với tất cả hiểu biết và thực hành trong chuyên khoa này,
tôi sửng sốt bởi sự thiếu quan tâm
trong việc cung cấp y tế chất lượng cao cho các bà mẹ.
Tôi nghĩ điều đó có ý nghĩa không chỉ đối với tôi
mà còn rất nhiều phụ nữ khác.
Có lẽ vì cha tôi là một luật sư dân quyền
và cha mẹ tôi có ý thức xã hội
phải đấu tranh cho những gì chúng ta tin tưởng.
Hay do sự thật là cha mẹ tôi được sinh ra ở Jamaica,
rồi rời đến Hoa Kỳ
để có thể thực hiện giấc mơ Mỹ.
Hoặc có thể do khi làm bác sĩ nội trú,
tôi được tận mắt chứng kiến
những phụ nữ da màu thu nhập thấp không được chăm sóc tốt
bởi hệ thống y tế của chúng ta.
Dù là lý do gì đi nữa, tôi cảm thấy mình có trách nhiệm phải đứng lên,
không chỉ cho bản thân,
mà còn cho tất cả phụ nữ,
đặc biệt là những ai đang bị bỏ ngoài lề bởi hệ thống y tế của chúng ta.
Và tôi quyết định tập trung sự nghiệp của mình để cải thiện chăm sóc y tế cho bà mẹ.
Vậy nguyên nhân tử vong ở bà mẹ là gì?
Bệnh tim mạch, xuất huyết,
huyết áp cao dẫn đến co giật và đột quỵ,
máu đông và nhiễm trùng
là một số nguyên nhân chính gây tử vong ở bà mẹ ở nước ta.
Nhưng tử vong ở bà mẹ chỉ là bề nổi của tảng băng mà thôi.
Cứ mỗi một ca tử vong thì có hơn 100 phụ nữ bị biến chứng nặng
liên quan đến mang thai và sinh nở,
dẫn đến hơn 60,000 phụ nữ bị biến chứng mỗi năm.
Những biến chứng này, được gọi là bệnh nghiêm trọng ở bà mẹ,
đang tăng lên ở Hoa Kỳ, và chúng có thể thay đổi cuộc sống.
Ước tính có khoảng 1.5 - 2%
trong bốn triệu ca sinh nở mỗi năm tại nước ta
liên quan đến các biến chứng này.
Tức là mỗi giờ có năm đến sáu phụ nữ bị máu đông, co giật, đột quỵ,
phải truyền máu,
bị tổn thương nội tạng như suy thận,
hay biến chứng nguy kịch khác.
Bây giờ, phần của câu chuyện mà thực sự không thể tha thứ được
là thực tế rằng 60% ca tử vong và biến chứng nặng này
được cho là có thể phòng ngừa.
Khi tôi nói 60% có thể phòng ngừa,
ý tôi là có các bước cụ thể và phương pháp chuẩn mực
mà chúng ta có thể thực hiện
để ngăn ngừa những hậu quả tồi tệ xảy ra
và cứu sống phụ nữ.
Và không cần tới công nghệ mới tiên tiến.
Chúng ta chỉ cần vận dụng những gì ta biết
và đảm bảo tiêu chuẩn giống nhau giữa các bệnh viện.
Ví dụ như nếu một người phụ nữ mang thai đang lâm bồn bị cao huyết áp
và chúng ta điều trị cho cô ấy với thuốc hạ huyết áp phù hợp
một cách kịp thời,
chúng ta có thể phòng đột quỵ.
Nếu chúng ta theo dõi chính xác sự mất máu khi sinh,
chúng ta có thể phát hiện ra chứng xuất huyết sớm hơn và cứu mạng một phụ nữ.
Chúng ta có thể giảm tỷ lệ xảy ra của những bi kịch này ngay ngày mai,
nhưng nó đòi hỏi sự chú trọng chất lượng chăm sóc y tế
cung cấp cho phụ nữ mang thai
trước, trong, và sau thai kỳ.
Nếu chúng ta nâng cao chất lượng phổ quát lên mức độ tiêu chuẩn,
chúng ta có thể giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng nặng nề.
Có một vài tin tốt,
có những câu chuyện thành công,
có những nơi đã thực sự áp dụng những tiêu chuẩn này,
và nó đang thực sự tạo ra khác biệt.
Mấy năm trước, Trường Đại học Hoa Kỳ về Bác sĩ Sản khoa và Phụ khoa
hợp tác với những tổ chức chăm sóc sức khoẻ khác,
những nhà nghiên cứu giống tôi và những tổ chức cộng đồng.
Họ muốn thực hành những quy trình chăm sóc sức khoẻ tiêu chuẩn
ở bệnh viện và những hệ thống sức khoẻ trên toàn quốc.
Và phương tiện họ sử dụng là một chương trình
gọi là Liên minh Đổi mới trong Sức khoẻ Bà mẹ, chương trình AIM.
Mục tiêu của họ là giảm tỷ lệ tử vong và bệnh trầm trọng ở bà mẹ
thông qua chất lượng và những sáng kiến an toàn trên toàn quốc.
Liên minh này đã phát triển một số tổ hợp an toàn
nhắm đến một vài những nguyên nhân có thể phòng ngừa gây tử vong ở thai phụ.
Chương trình AIM hiện tại có khả năng đạt đến
hơn 50% của những ca sinh sản ở Mỹ.
Vậy tổ hợp an toàn là gì?
thực hành dựa trên bằng chứng, phương thức, quy trình,
thuốc, trang thiết bị
và những thứ khác nhắm đến tình trạng này.
Hãy lấy ví dụ với tổ hợp chữa xuất huyết.
Với xuất huyết, bạn cần một chiếc xe đẩy
có tất cả mọi thứ một bác sĩ hay y tá cần trong trường hợp khẩn cấp:
đường truyền tĩnh mạch, mặt nạ ôxy, thuốc,
bảng kiểm, và những thiết bị khác.
Sau đó bạn cần thứ gì đó để đo lượng máu mất:
miếng xốp và miếng lót.
Và thay vì ước chừng,
những bác sĩ và y tá thu thập những miếng xốp và miếng lót
và cân chúng hoặc
sử dụng công nghệ mới hơn để đánh giá chính xác lượng máu đã mất.
Tổ hợp xuất huyết cũng gồm các quy trình đặc biệt cho các ca truyền máu lớn
cả sự đào tạo và luyện tập thường xuyên.
Hiện tại, California đang dẫn đầu trong việc sử dụng các loại tổ hợp này,
và đó là lý do tại California đã giảm 21%
số ca tử vong do xuất huyết
ở các bệnh viện đã thực hành tổ hợp này trong năm đầu tiên.
Tuy nhiên việc sử dụng những tổ hợp này trên cả nước còn thưa thớt hoặc không có.
Giống như việc áp dụng thực hành dựa trên bằng chứng
và tầm quan trọng của an toàn
đều có sự khác nhau giữa các bệnh viện,
chất lượng chăm sóc cũng khác nhau.
Và chất lượng chăm sóc khác biệt rõ rệt đối với phụ nữ da màu tại Mỹ.
Phụ nữ da màu sinh nở tại nước ta
thường có tỉ lệ tử vong do nguyên nhân liên quan đến thai kỳ cao gấp ba, bốn lần
so với phụ nữ da trắng.
Số liệu này đúng với mọi phụ nữ da màu sinh nở tại nước ta
dù cho họ được sinh ra tại Mỹ
hay tại các nước khác.
Rất nhiều người nghĩ rằng thu nhập tạo nên sự khác biệt này,
nhưng nó không chỉ có thế,
Một người phụ nữ da màu với trình độ đại học
có khả năng tử vong gấp gần hai lần so với một người phụ nữ da trắng
với trình độ giáo dục dưới cấp ba.
Và cô ấy phải chịu những biến chứng nghiêm trọng với tỷ lệ cao gấp hai, ba lần
khi sinh.
Tôi luôn được dạy rằng giáo dục chính là thứ cứu rỗi chúng ta,
nhưng trong trường hợp này, điều đó không đúng.
Sự khác biệt màu da đen - trắng
là sự khác biệt lớn nhất
trong các đo đạc y tế về sinh sản
theo như CDC.
Và những khác biệt này còn thể hiện rõ ràng hơn
tại một số thành phố nước ta.
Ví dụ, ở New York,
một phụ nữ da màu có tỷ lệ tử vong cao gấp tám đến 12 lần
bởi các nguyên nhân liên quan đến mang thai so với một phụ nữ da trắng.
Tôi nghĩ nhiều bạn có thể biết
câu chuyện vô cùng đau đớn của tiến sĩ Shalon Irving,
một nhà dịch tễ học tại CDC chết sau khi sinh.
Câu chuyện của cô ấy được kể lại tại kênh radio ProPublica và NPR
chưa đầy một năm trước.
Gần đây, tôi tham dự một hội nghị,
và tôi có được đặc quyền khi được nghe mẹ cô ấy nói.
Bà ấy đã khiến cả hội trường rơi nước mắt.
Shalon là một nhà dịch tễ học xuất sắc,
quyết tâm nghiên cứu về phân biệt chủng tộc và dân tộc trong y tế.
Cô ấy mới 36 tuổi và đó là đứa con đầu tiên của cô ấy,
và cô ấy là một người Mỹ gốc Phi.
Shalon đã trải qua một thời kỳ mang thai phức tạp,
nhưng cô ấy đã hạ sinh một bé gái khỏe mạnh và được ra viện.
Ba tuần sau, cô ấy chết vì biến chứng huyết áp cao.
Shalon đã đến gặp những chuyên gia sức khỏe bốn hoặc năm lần
trong ba tuần đó.
Cô ấy không được lắng nghe,
và tình trạng nghiêm trọng của cô ấy không được phát hiện.
Giờ, chuyện của Shalon chỉ là một trong số rất nhiều câu chuyện
về sự khác biệt chủng tộc và dân tộc trong vấn đề chăm sóc y tế
tại Hoa Kỳ,
và ngày càng có nhiều yếu tố xã hội,
như phân biệt chủng tộc, nghèo đói, giáo dục, tách biệt nhà ở,
tác động lên sự khác biệt này.
Nhưng câu chuyện của Shalon đã làm nổi bật một nguyên nhân cơ bản:
chất lượng dịch vụ chăm sóc.
Sự thiếu tiêu chuẩn trong chăm sóc sau sinh.
Shalon đã đến các phòng khám nhiều lần trong 3 tuần đó,
và cô ấy vẫn chết.
Chất lượng chăm sóc đối với vấn đề sinh nở
là một nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự khác biệt chủng tộc và dân tộc
liên quan đến tử vong ở mẹ và những bệnh nghiêm trọng ở mẹ
tại Hoa Kỳ,
và đó chính là điều chúng ta cần chỉ ra.
Nghiên cứu bởi nhóm của chúng tôi và nhóm khác
đã dẫn chứng rằng, bởi một số các lý do,
phụ nữ da màu thường sinh tại một số bệnh viện xác định,
và những bệnh viện đó thường rất tệ đối với cả phụ nữ da màu và da trắng,
chưa kể những yếu tố nguy cơ đối với bệnh nhân.
Điều này đúng trên toàn Hoa Kỳ,
nơi mà ba phần tư phụ nữ da màu
chọn sinh tại một vài bệnh viện xác định,
nơi mà ít hơn một phần năm phụ nữ da trắng chọn sinh tại đó.
Tại New York, người phụ nữ có nguy cơ gặp biến chứng đe dọa tính mạng
trong suốt kỳ sinh nở
có thể cao gấp sáu lần tại một bệnh viện so với những bệnh viện khác.
Không ngoài dự đoán, phụ nữ da màu thường chọn sinh nở
tại bệnh viện kém chất lượng hơn.
Thực tế, sự khác biệt về bệnh viện để sinh
đã giải thích một phần cho sự phân biệt màu da đen - trắng.
Trong khi ta cần chỉ ra yếu tố xã hội tác động sức khỏe
nếu chúng ta muốn có một hệ thống chăm sóc sức khỏe bình đẳng trên đất nước,
rất nhiều những yếu tố này đã ăn sâu bám rễ và cần thời gian để giải quyết.
Khi đó, ta có thể giải quyết vấn đề chất lượng chăm sóc.
Cung cấp dịch vụ chăm sóc chất lượng cao xuyên suốt quá trình sinh nở
nghĩa là cung cấp những biện pháp tránh thai an toàn và đáng tin cậy
trong suốt cuộc đời sinh sản của phụ nữ.
Trước khi mang thai, nó nghĩa là cung cấp sự chăm sóc trước khi thụ thai,
giúp chúng ta kiểm soát được bệnh mãn tính và tối ưu hóa sức khỏe.
Trong thai kỳ, nó bao gồm sự chăm sóc chất lượng cao trước và trong khi sinh
giúp chúng ta có được những người mẹ và em bé khỏe mạnh.
Và cuối cùng, sau khi sinh, nó bao gồm sự chăm sóc sau sinh và giữa các thai kỳ
giúp chúng ta chuẩn bị cho các bà mẹ để có em bé khỏe mạnh tiếp theo
và có một cuộc sống mạnh khỏe.
Và điều này thực sự cho thấy sự khác biệt giữa sống và chết,
như trong trường hợp của Maria,
người đã nhập viện sau khi bị tăng huyết áp
trong một buổi kiểm tra sau sinh.
Maria 40 tuổi, và đây là lần mang thai thứ hai của cô ấy.
Trong lần mang thai đầu tiên vào hai năm trước,
cô ấy cảm thấy không khỏe trong vài tuần cuối của thai kỳ,
và cô ấy chịu đựng vài đợt tăng huyết áp,
nhưng không ai chú ý cả.
Họ chỉ nói, "Maria, đừng lo, bạn sẽ ổn thôi.
Đây là lần đầu bạn mang thai Bạn đã hơi lo lắng quá."
Nhưng Maria không hề ổn lần đó.
Cô ấy bị co giật trong khi sinh.
Lần này, các bác sĩ đã lắng nghe.
Họ hỏi những câu hỏi thông minh và thăm dò.
Bác sĩ của cô ấy khuyên về những dấu hiệu và triệu chứng của tiền sản giật,
và giải thích vì sao cô ấy cảm thấy không khỏe,
cô ấy cần đến để được chăm sóc.
Và lần này khi Maria đến,
và bác sĩ đã ngay lập tức đưa cô đến bệnh viện.
Tại bệnh viện, bác sĩ đã tiến hành xét nghiệm khẩn cấp.
Họ đưa cô ấy qua nhiều loại máy khác nhau,
và chú ý đặc biệt đến huyết áp của cô ấy,
nhịp tim của thai nhi
và tiêm tĩnh mạch để phòng ngừa cơn co giật.
Và khi huyết áp của Maria tăng cao có khả năng gây đột quỵ,
bác sĩ và y tá ngay lập tức hành động.
Họ kiểm tra huyết áp của cô ấy trong 15 phút
và thực hiện cấp cứu tăng huyết áp.
Họ tiêm tĩnh mạch đúng theo quy trình tiêu chuẩn mới nhất.
Họ làm việc một cách nhịp nhàng và có tổ chức
và thành công hạ huyết áp của cô ấy.
Vì vậy, điều có thể là bi kịch đã trở thành câu chuyện thành công.
Triệu chứng nguy hiểm của Maria được kiểm soát,
và cô ấy đã hạ sinh một bé gái khỏe mạnh.
Và trước khi Maria được xuất viện,
bác sĩ đã dặn dò cô ấy những dấu hiệu và triệu chứng của tiền sản giật một lần nữa,
tầm quan trọng của việc kiểm tra huyết áp,
đặc biệt trong tuần đầu tiên sau sinh
và hướng dẫn cô ấy thông tin về sức khỏe sau sinh và những thứ có thể xảy ra.
Và trong những tuần và tháng sau đó,
Maria đều đến gặp bác sĩ nhi khoa của mình
để kiểm tra sức khỏe của con cô ấy.
Nhưng không kém quan trọng,
cô ấy cũng có những buổi khám với bác sĩ sản - phụ khoa
để kiểm tra sức khỏe, huyết áp của mình,
và sự quan tâm, lo ngại của cô ấy với tư cách là người mẹ mới.
Đây chính là dịch vụ chăm sóc chất lượng cao xuyên suốt quá trình sinh nở,
và cách mà nó hoạt động.
Nếu mọi phụ nữ mang thai tại tất cả các cộng đồng
nhận được sự chăm sóc chất lượng cao như vậy
và sinh nở tại những bệnh viện thực hành chăm sóc theo tiêu chuẩn,
tỷ lệ tử vong và mắc phải những bệnh nguy hiểm ở mẹ sẽ giảm mạnh.
Thứ hạng quốc tế của chúng ta sẽ không là một điều đáng hổ thẹn nữa.
Nhưng sự thật là, chúng ta có hàng thập kỷ có tỷ lệ cao một cách không chấp nhận được
liên quan đến tử vong ở mẹ và biến chứng đe dọa mạng sống trong khi sinh
và hàng thập kỷ với những hậu quả tàn khốc đối với người mẹ, em bé và gia đình,
và chúng ta vẫn chưa hề hành động.
Truyền thông gần đây chú ý tới sự thiếu hiệu quả của vấn đề tử vong ở mẹ
đã giúp cộng đồng hiểu rằng:
chăm sóc sức khỏe sinh sản chất lượng cao là có thể đạt được.
Câu hỏi đặt ra là:
Liệu xã hội chúng ta sẵn sàng trân trọng phụ nữ mang thai từ mọi cộng đồng?
Bản thân tôi, tôi đang làm mọi thứ có thể để đảm bảo rằng khi chúng ta sẵn sàng,
chúng ta sẽ có dụng cụ và cơ sở sẵn sàng
để tiến tới phía trước.
Cảm ơn.
(Vỗ tay)