Bir deniz salyangozu balığı nasıl yakalar?
Yani o yavaş bir salyangoz ve balık yavaş değil.
Ama evet, yakalıyor.
Kumun altında gömülü bir koni salyangozu saklı.
Bu gördüğünüz turuncu şey de dil gibi.
Ona hortum diyoruz.
Bu masum balığı takip etmek ve etkisiz hale getirmek için kullanıyor.
Bu av-avcı etkileşiminde
bunlar kesinlikle bahçenizdeki salyangoz türlerinden değil.
Onlar denizin suikastçileri.
Silah tercihleri ise zehirden yana.
Zehir, tıpkı zehirli yılanlarda ve akreplerde bulabileceğiniz zehir gibi,
bu deniz salyangozları balıkları, kurtları ve diğer salyangozları
etkisiz hale getirmek için zehrini kullanıyorlar.
Bu salyangozların zehri de yalnızca tek bir madde değil,
aslında dişli dil adlı sahte bir diş aracılığıyla birleştirilen
ve aktarılan bir zehirli moleküller kokteyli.
Dişli dilleri enjektör olarak düşünebilirsiniz.
Endişelenmeye gerek yok, bu salyangozların iyi iğne huyları var,
çünkü her diş dili yalnızca bir kez kullanılıyor.
Zehirli organizmalar hakkındaki kendi bilginiz
ve size gösterdiğim gece sizi uyutmayacak olan videodan dolayı
zehrin tehlikeli ve kötü bir şey olduğunu düşünebilirsiniz.
Bu hem doğru hem de yanlış.
Zehir hakkında düşünmenin daha doğru bir yolu
onu hem bir kötü adam hem de bir süper kahraman olarak düşünmek.
Laboratuvarımda bu deniz salyangozlarındaki
zehrin evrimi üzerinde iyi yollar bulmak için çalışıyoruz.
Kulağa bir abartı ya da belki de yalan haber gibi gelebilir
ama aslında eğer yılanlar konuya dahilse elde ettiğimiz ürün yasal.
Zehirli ürünün başarılı olmasının bir sebebi
fiziksel bir savaşı biyokimyasal bir savaşa çevirmesi.
Av-avcı etkileşiminin kaba kuvvetle olduğu bir yerde
zehir bunu moleküler bir ölçeğe çıkarıyor.
Önemli olan boyutu değil,
önemli olan zehir deponuzun karışımı.
Deponuzdaki toksinlerin kimyası
David'in Goliath'ı yenmesine olanak sağlayacak olan şey.
Bizim senaryomuzda David, açıkça yılan konumunda.
Zehri bu kadar başarılı yapan bir başka neden de
toksinlerin İsviçre çakısı hassaslığında çalışması.
Bu toksinler
bir organizmanın işlev görmesine yardım eden sığınak görevi görüyor.
Kanı, beyni ve zarları hedef alıyorlar.
Salyangoz zehri ya da yılan zehri fark etmeksizin
"hemotoksik" adını verdiğimiz, kanınızın pıhtılaşmasına
sebep olmak gibi şeyler yapabilen bileşenleri var.
Ya da beyninizdeki nöronların normal bir şekilde çalışmasını engelleyebilirler,
buna da "nörotoksik" diyoruz.
Hücrelerinizin zarlarında delik açabilen toksinlere sahipler
ve zarlarınızın parçalanmasına, aslında patlamasına yol açıyorlar,
buna da "sitotoksik" diyoruz.
Buna hücresel patlama adını veriyoruz.
Eğer bu güçlü ve bir armağan değilse o zaman hiçbir şey öyle değil.
Kendimden ve neden zehre bu kadar takıntılı olduğumdan bahsedeyim.
New York City'de Doğa Tarihi Müzesine zorunlu erişimle büyüdüm.
"Zorunlu erişim" diyorum
çünkü ben beş çocuktan birisiyim
ve ailem müzeleri bir tür çocuk bakımı yeri olarak görüyordu.
İki tane kural vardı:
Kimseyi kaybetme
ve anne ve babayla saat 5:30'da yani müzenin kapandığı saatte
Afrika fillerinin olduğu yerde buluş.
Müzenin koridorlarında koşuşturduğumuz kontrol edilemeyen o günler
macera ve keşifle doluydu.
Zehir üzerinde çalışırken de böyle hissediyorum,
bu bilimsel bir macera.
Doğayı ve insanlığı bağlayan bu varlığı cesurca keşfediyoruz.
Zehre takıntılı olmamın bir başka sebebi de
ikililiğe sahip olması.
Zehir deposunun bileşenlerini bir organizmaya enjekte ettiğinizde
öldürebilir ya da tedavi edebilir.
Moleküler bir düzeyde birçok şey gerçekleşebilir.
Balığın felç olduğunu gördünüz,
bunun olmasının sebebi zehirdeki toksinlerin
balığın hücrelerinin birbirleriyle kurduğu iletişime saldırmış olmasıydı.
Balığın yüzerek kaçmasını engellemişti.
Zehrin saldırmasını istediğim başka şeyler var mı?
Elbette.
Bunlardan bir tanesi kanser.
Kanser tümörleri aynı zamanda hücreler.
Tıpkı diğer hücreler gibi
birbirleriyle ve çevreleriyle iletişim kurarlar.
Tümör hücrelerinin iletişim kurmasını engellemede
çok iyi iş çıkaracak olan zehir bileşenleri bulmak istiyoruz.
Tıpkı zehrin balığın hücrelerinin iletişim kurmasını engellemesi
ve balığın yüzerek kaçamaması gibi.
Laboratuvarımda kanser üzerinde kanalopati olarak çalışıyoruz.
Bu da temelde normal hücrelere karşı tümör hücrelerinde
çok okunan kanalları hedefleyen
zehir bileşenleri aradığımız anlamına geliyor.
Daha çok odaklandığımız kanser türü karaciğer kanseri.
Bunun sebebi de 1980'den beri karaciğer kanseri
ölüm oranının iki katına çıkmış olması
ve Amerika'da artan bir tehdit olması.
Boyun omuru, nöroblastom,
prostat ve karaciğer kanseri hücrelerinin olduğu bir ekranda
karaciğer kanseri hücrelerine saldıran
bir korkunç salyangozdan bileşen bulduk ve sadece kanser hücrelerine saldırıyordu,
test edilen diğer hücrelere saldırmıyordu.
Sonra bu bileşeni alıp karaciğer kanseri hücreleri üreten
bir fareye enjekte ettiğimizde
tümörlerin büyümesini önemli derecede engelledi.
Bunun nasıl çalıştığı hakkında pek emin değiliz,
hala mekanizmayı ve bu bileşeni
nasıl daha etkili yapabileceğimizi araştırıyoruz.
Yani eczaneye koşup
katil salyangoz karaciğer kanseri tedavisi sipariş edemezsiniz.
Henüz değil.
Esas olarak
bileşenin, tümörün yayılmasına ve kan pompalamasına olanak sağlayan
aşağı akış sinyaline öncülük eden
belirli bir kimyasalın iletimini önleyerek
belirli bir kanalı engellediğini düşünüyoruz.
İnsan hastalıkları ve rahatsızlıkları için tedavi bulmak üzere
zehrin bileşenleri üzerinde yaptığımız çalışmalar
yeni gelişen bir şey değil,
buna doğal ürün ilaç keşfi adını veriyoruz
ve dünyanın her yerindeki kültürlerde yüzyıllardır gerçekleşiyor.
Zehirler bize sadece yeni bileşenler vermiyor,
aynı zamanda insan hastalıkları ve rahatsızlıklarını
nasıl tedavi ettiğimiz hakkında yeni düşünme yolları sağlıyor.
Size üç tane örnek vereceğim:
Birincisi, tabii ki de katil salyangozla ilgili.
Bu salyangozlardan elde edilen piyasadaki ilk ilacın adı
Zikonotid ya da Prialt.
Bu ilaç, HIV ya da kanser hastalarındaki kronik ağrıyı
tedavi etmek için kullanılıyordu.
Prialt, bağımlılık yapmayan bir ağrı tedavisi.
Bunlar şu anda acıyı tedavi etme yöntemimizi düşündüğümüzde
kullanılan 3 sihirli kelime.
Aşırı derecede bağımlılık yaratan şeyler kullanıyoruz.
Morfini ya da en sevdiğiniz herhangi bir opiodi düşünelim.
Salyangozlar bize bağımlılık yaratmadan
ağrıyı tedavi edebilme yolları gösterdi
ki bu büyük bir olay.
Diğer bir örnek Brezilya çıngıraklı yılanı.
Bu yılanlardan kaptopril adı verilen bir bileşen elde ettik.
Kaptopril, yüksek kan basıncını tedavi etmek için kullanılıyor
ve kaptopril çığır açan bir ilaç.
Sadece kendisi için değil
aynı zamanda yüksek tansiyonu ve kalp yetmezliğini
tedavi etmek için en çok verilen ilaç olan
ace inhibitörü olarak bildiğimiz bir grup ilacı geliştirdiği için.
Son örnek ise Gila canavarı.
Bu, organizmaların ekolojisini anlamak
ve etkili bir ilaç keşfiyle eşleştirmek için
heyecan verici bir örnek.
Gila canavarları aşırı yemek yer.
Yani büyük bir yemeği ısırdıklarında
zehirleriyle kan şekerini düşüren bileşenleri salarlar.
Gila canavarından elde ettiğimiz ilaç ne olabilir sizce?
Diyabet hastalarının kan şekerlerini düşürmeye yarayan bir bileşen.
Bunlar üç olağanüstü örnek ama sadece ilk adımı attık.
Üzerine çalışmamız gereken daha bir sürü zehir var.
Aslında gezegendeki hayvanların %15'inin zehirli olduğunu düşünüyoruz.
Bence gezegendeki bütün hayvanları
araştırmadığımız gerçeği düşünülürse bu sayı düşük bir tahmin.
Ama doğa sevdiği bir şeyi bulmuş gibi görünüyor
ve muazzam derecede hayvan çeşitliliğine ve hayat ağacına yönlendirerek
bunu sürekli olarak yeniden tekrar etti.
Favorim olan katil salyangozlardan,
denizanasından, kelebek ya da güve larvalarından,
ornitorenklerden ya da lemur ailesinden bahsetmemiz fark etmeksizin
denizde, karada ya da havada olsalar bile
zehirli bir yaratıkla kesinlikle karşılaşacaksınız.
Zehrin hem kötü adam hem de süper kahraman olduğunu söylediğimde
şüphe etmiştiniz hatırlıyor musunuz?
Gezegenimizdeki hayvanların çoğunu kaybetmeden önce
bütün bu zehrin iyiliğinden yararlanma yarışı içindeyiz.
Bu, bütüncül bir süreç.
Hayvanlar olmadan sağlığa şifa veren tedavilere sahip olamazsınız.
Ekosistemler olmadan da hayvanlar var olmaz.
Bu da benim için ve salyangozlar için
okyanusları korumamız gerektiği anlamına geliyor.
Zehirli hayvanlar her yerde bulunabildiği için
esas olarak gezegenimizi korumalıyız.
Kendiniz için yapmak istemiyorsanız zehirli hayvanlar için bunu yapın.
Kim bilir belki de bir gün salyangoz zehri hayatınızı kurtarabilir.
Teşekkür ederim.