20 yaşındaki biri 27.000 ile 52.000 farklı kelime bilir.
60 yaşına geldiğinde, bu sayı 35.000 ile 56.000 arasındadır.
Yüksek sesle söylenen bu kelimelerin çoğu bir saniyeden az sürer.
Yani her kelimede beyin hızlı bir karar alır:
bu binlerce seçenekten hangisi sinyale uyuyor?
Beyin, %98 oranında doğru kelimeyi seçer.
Ama nasıl?
Konuşulan kelime tanımanın işaret dilinden
daha fazla incelenmesine rağmen konuşma anlama,
okuduğunu anlamadan farklıdır, ancak işaret dili kavrayışına benzer.
Konuşmayı anlama yeteneğimizin anahtarı
beynin paralel bir işlemcisi olarak rol oynar,
yani aynı anda birden fazla farklı şey yapabilir.
Çoğu teori, bildiğimiz her kelimenin sadece bir işi olan
ayrı bir işlem birimi tarafından temsil edildiğini varsayar:
söz konusu sözcükle eşleşen yeni konuşma olasılığını değerlendirmek.
Beyin bağlamında, bir kelimeyi temsil eden
işlem birimi muhtemelen beynin korteksindeki
bir grup nörondaki bir ateşleme aktivitesi modelidir.
Bir kelimenin başlangıcını duyduğumuzda,
bu tür binlerce birim aktif hale gelebilir,
çünkü bir kelimenin başlangıcında
birçok olası eşleşme vardır.
Daha sonra, kelime ilerledikçe giderek daha fazla birim
bazı hayati bilgilerin eksik olduğunu ve aktivitesini kaybettiğini gösterir.
Kelimenin sonundan çok önce,
sadece bir ateşleme kalıbı aktif kalır, bir kelimeye karşılık gelir.
Buna "tanıma noktası" denir.
Tek bir kelimeye odaklanma sürecinde,
aktif birimler başkalarının aktivitesini baskılayarak
önemli milisaniyeler kazandırır.
Çoğu insan saniyede yaklaşık 8 heceyi kavrayabilir.
Ancak, amaç sadece kelimeyi tanımakla kalmayıp
aynı zamanda kayıtlı anlamına erişmektir.
Beyin, kelimenin tam olarak tanımlanmasından önce,
birçok olası anlama ulaşır.
Bunu, "kap-" gibi bir kelime parçasını duyduktan sonra bile,
dinleyenlerin tam kelimenin ortaya çıkmasından önce
kaptan veya kapital gibi birden fazla olası anlamı kaydetmeye
başlayacağını gösteren çalışmalardan biliyoruz.
Bu, her kelimeyi duyduğumuzda aklımızda
kısa bir anlam patlaması olduğunu ve tanıma noktasında
beynin bir yoruma ayak uydurduğunu gösterir.
Tanıma süreci, bize rastgele bir kelime dizisinden ziyade
bağlam veren bir cümle ile daha hızlı hareket eder.
Bağlam ayrıca "bat" veya "crane" gibi birden fazla yorum içeren kelimelerin
amaçlanan anlamında veya "no" ya da "know" gibi
sesteş sözcüklerde bizi yönlendirmeye yardımcı olur.
Çok dilli insanlar için dinledikleri dil, dil içeriğiyle eşleşmeyen
potansiyel kelimeleri ortadan kaldırmak için kullanılan başka bir ipucudur.
Peki, bu sisteme tamamen yeni kelimeler eklemeye ne dersiniz?
Yetişkin olarak bile, birkaç günde bir yeni bir kelimeyle karşılaşabiliriz.
Ancak, her kelime birçok nöron üzerine dağıtılmış ince ayarlanmış
bir aktivite modeli olarak temsil edilirse,
yeni kelimelerin eskilerinin üzerine yazılmasını nasıl önleyebiliriz?
Bu problemden kaçınmak için,
yeni kelimelerin başlangıçta beynin hipokampus adı verilen bir bölümünde,
korteksteki ana kelime deposundan çok uzakta saklandığını,
böylece nöronları başka kelimelerle paylaşmadıklarını düşünüyoruz.
Ardından, birden fazla gece uykusunda,
yeni kelimeler yavaş yavaş aktarılır ve eskileriyle iç içe geçer.
Araştırmacılar, bu kademeli edinim sürecinin
mevcut kelimeleri bozmamaya yardımcı olduğunu düşünüyor.
Bu yüzden gündüz
bilinçsiz aktivite, sohbet ederken anlam patlamaları yaratır.
Geceleri dinleniriz, ama beynimiz yeni bilgiyi kelime ağına
entegre etmekle meşgul olur.
Uyandığımızda, bu süreç sürekli değişen
dil dünyasına hazır olmamızı sağlar.