20 yaşındaki biri 27.000
ile 52.000 farklı kelime bilir.
60 yaşına geldiğinde, bu sayı
35.000 ile 56.000 arasındadır.
Yüksek sesle söylenen bu kelimelerin
çoğu bir saniyeden az sürer.
Yani her kelimede beyin
hızlı bir karar alır:
bu binlerce seçenekten
hangisi sinyale uyuyor?
Beyin, %98 oranında doğru kelimeyi seçer.
Ama nasıl?
Konuşulan kelime tanımanın işaret dilinden
daha fazla incelenmesine rağmen
konuşma anlama,
okuduğunu anlamadan farklıdır,
ancak işaret dili kavrayışına benzer.
Konuşmayı anlama yeteneğimizin anahtarı
beynin paralel bir işlemcisi
olarak rol oynar,
yani aynı anda birden fazla
farklı şey yapabilir.
Çoğu teori, bildiğimiz her kelimenin
sadece bir işi olan
ayrı bir işlem birimi tarafından
temsil edildiğini varsayar:
söz konusu sözcükle eşleşen yeni
konuşma olasılığını değerlendirmek.
Beyin bağlamında, bir kelimeyi temsil eden
işlem birimi muhtemelen
beynin korteksindeki
bir grup nörondaki bir ateşleme
aktivitesi modelidir.
Bir kelimenin başlangıcını duyduğumuzda,
bu tür binlerce birim
aktif hale gelebilir,
çünkü bir kelimenin başlangıcında
birçok olası eşleşme vardır.
Daha sonra, kelime ilerledikçe
giderek daha fazla birim
bazı hayati bilgilerin eksik olduğunu
ve aktivitesini kaybettiğini gösterir.
Kelimenin sonundan çok önce,
sadece bir ateşleme kalıbı aktif kalır,
bir kelimeye karşılık gelir.
Buna "tanıma noktası" denir.
Tek bir kelimeye odaklanma sürecinde,
aktif birimler başkalarının
aktivitesini baskılayarak
önemli milisaniyeler kazandırır.
Çoğu insan saniyede yaklaşık
8 heceyi kavrayabilir.
Ancak, amaç sadece kelimeyi
tanımakla kalmayıp
aynı zamanda kayıtlı anlamına erişmektir.
Beyin, kelimenin tam olarak
tanımlanmasından önce,
birçok olası anlama ulaşır.
Bunu, "kap-" gibi bir kelime
parçasını duyduktan sonra bile,
dinleyenlerin tam kelimenin
ortaya çıkmasından önce
kaptan veya kapital gibi
birden fazla olası anlamı kaydetmeye
başlayacağını gösteren
çalışmalardan biliyoruz.
Bu, her kelimeyi duyduğumuzda aklımızda
kısa bir anlam patlaması olduğunu
ve tanıma noktasında
beynin bir yoruma ayak
uydurduğunu gösterir.
Tanıma süreci, bize rastgele
bir kelime dizisinden ziyade
bağlam veren bir cümle ile
daha hızlı hareket eder.
Bağlam ayrıca "bat" veya "crane" gibi
birden fazla yorum içeren kelimelerin
amaçlanan anlamında
veya "no" ya da "know" gibi
sesteş sözcüklerde bizi
yönlendirmeye yardımcı olur.
Çok dilli insanlar için dinledikleri dil,
dil içeriğiyle eşleşmeyen
potansiyel kelimeleri ortadan kaldırmak
için kullanılan başka bir ipucudur.
Peki, bu sisteme tamamen yeni kelimeler
eklemeye ne dersiniz?
Yetişkin olarak bile, birkaç günde bir
yeni bir kelimeyle karşılaşabiliriz.
Ancak, her kelime birçok nöron
üzerine dağıtılmış ince ayarlanmış
bir aktivite modeli olarak
temsil edilirse,
yeni kelimelerin eskilerinin üzerine
yazılmasını nasıl önleyebiliriz?
Bu problemden kaçınmak için,
yeni kelimelerin başlangıçta beynin
hipokampus adı verilen bir bölümünde,
korteksteki ana kelime deposundan
çok uzakta saklandığını,
böylece nöronları başka kelimelerle
paylaşmadıklarını düşünüyoruz.
Ardından, birden fazla gece uykusunda,
yeni kelimeler yavaş yavaş aktarılır
ve eskileriyle iç içe geçer.
Araştırmacılar, bu kademeli
edinim sürecinin
mevcut kelimeleri bozmamaya
yardımcı olduğunu düşünüyor.
Bu yüzden gündüz
bilinçsiz aktivite, sohbet ederken
anlam patlamaları yaratır.
Geceleri dinleniriz, ama beynimiz
yeni bilgiyi kelime ağına
entegre etmekle meşgul olur.
Uyandığımızda, bu süreç sürekli değişen
dil dünyasına hazır olmamızı sağlar.