Здагадаецеся, што гэта?
А калі б я сказала, што існуе месца, дзе істоты зроблены са шкла?
Ці што ёсць такія формы жыцця, якія мы не можам пабачыць,
але касманаўты бачаць іх пастаянна?
Гэтыя нябачныя шкляныя істоты ‒ зусім не іншапланяцяне.
Гэта дыятомы:
фотасінтэтычныя, аднаклеткавыя водарасці,
якія вырабляюць кісларод і спрыяюць засейванню хмар у планетарным маштабе.
Яны маюць незвычайна сканструяваны экзашкілет зроблены з...
‒ правільна, шкла.
Іх можна пабачыць з космасу ў разнакаляровых вірах акіяну.
А калі яны паміраюць,
іх шкляныя панцыры ідуць глыбока на самае дно акіянаў,
забіраючы вуглярод з паветра
з сабой у магілу.
Што вядзе да значнага змяншэння колькасці вугляроду ў акіянах.
Мы жывем на планеце, поўнай чужакоў.
Існуе столькі дзіўных формаў жыцця, і трэба іх вывучаць.
Звычайна яны жывуць на краі свету.
Мы іх не заўважаем і не разумеем.
Адзін з такіх краёў свету ‒ Антарктыда.
Калі мы звычайна думаем пра Антарктыду,
то ўяўляем штосьці мёртвае і бясплоднае,
акрамя некалькіх пінгвінаў.
Але Антарктыда заслугоўвае тытулу палярнага аазісу жыцця,
дзе жыве безлік проста неверагодных істотаў.
Але чаму іх не было ў апошняй перадачы пра прыроду?
Нуу, таму што яны ціха чакаюць пад снегам і льдом,
зусім намі не заўважаныя.
Гэта мікробы ‒
маленькія расліны і жывёлы, што жывуць унутры ледавікоў,
пад акеанічным ільдом,
і плаваюць у падледніковых прудах.
І яны не менш харызматычныя, чым уся вядомая мегафаўна,
якую мы звычайна бачым у прыродазнаўчых праграмах.
Але як можна прымусіць людзей вывучаць тое, што яны не могуць убачыць?
Нядаўна я цягам пяці тыдняў кіравала экспедыцыяй у Антарктыду,
каб нарэшце зняць дзікую прыроду ў мікробным маштабе.
Я ўзяла з сабой 185 кілаграмаў абсталявання
і загрузілася ў ваенны самалёт.
Я прывезла мікраскопы,
каб вывучыць і засняць гэтых мікраскапічных экстрэмафілаў.
Усё гэта, каб малазразумелая экасістэма, у якой мы жывем,
стала для нас больш яснай.
Каб засняць гэтых нябачных істот у руху,
мне трэба было дабрацца да іх дому.
Я рызыкнула пагрузіцца глыбей пад лёд.
Штогод акеанічны лёд амаль падвойвае велічыню Антарктыды.
Каб паглядзець, што там, за трыма метрамі льда,
я спусцілася па доўгай, металічнай трубе, устаўленай ў акеанічны лёд,
бо хацела паназіраць за схаванай, але поўнай жыцця экасістэмай.
Я была наўпрост паміж акеанічным дном і зіхоткай столяй з ільду.
Вось як гэта выглядала звонку.
Гэта было проста магічна.
Некаторыя знаходкі, як ракушкавыя, аказаліся проста цудоўнымі,
а яшчэ там была безліч прыгожых, геаметрычных дыятомаў.
Затым я выправілася ў даследчую вандроўку у рэгіён Сухіх Далінаў
на пару тыдняў.
98 працэнтаў Антарктыды пакрытыя льдом,
а Сухія Даліны ‒ найбуйнейшы абшар Антарктыды, дзе можна пабачыць,
як сам кантынент выглядае пад ільдом.
Я ўзяла пробу бактэрый з Крывавых Вадаспадаў ‒
прыроднай з'явы, калі з падлёдных вадаёмаў выдзяляецца аксід жалеза.
Яшчэ крыху больш за дзесяцігоддзе таму гэта месца лічылася безжыццёвым.
Я залезла на ледавік, каб прасвідраваць дзіру ў яго нетрах,
і ўбачыць безліч крэпкіх істотаў, што там жывуць
на розных слаях ільда.
Гэтыя так званыя "крыяканітавыя дзіры"
фармуюцца, калі маленькія кавалкі цёмнага пылу
трапляюць на ледавік, пачынаюць таяць
і становяцца вадкімі дзіркамі, якія потым зверху замярзаюць.
Яны захоўваюць сотні кавалкаў пылу ўнутры ледавіка,
як невялікія выспы-сусветы,
кожная з якіх мае сваю экасістэму.
Некаторых істотаў, што яна знайшла, вы, магчыма, пазнáеце.
Напрыклад, чароўныя ціхаходкі ‒
я іх абажаю!
Нібыта маленькія мядзведзі-мармеладкі з кіпцюрамі.
Іх яшчэ называюць вадзянымі мядзведзікамі.
Яны вядомыя сваёй суперздольнасцю,
якая дазваляе ім выжываць у экстрэмальных умовах,
нават у вакууме космасу.
Але не трэба быць касманаўтам ці ехаць на Антарктыду, каб іх знайсці.
Яны жывуць у імху па ўсім свеце,
ад расколін тратуару да паркаў.
Хутчэй за ўсё, вы праходзіце між тонамі гэтых нябачных жывёлаў штодня.
Іншыя істоты могуць толькі выглядаць знаёмымі,
і пры гэтым быць дзівакамі, як круглыя чэрві.
Не будучы ні змеямі, ні землянымі чарвякамі,
круглыя чэрві ‒ істоты ўнікальныя.
Яны не могуць ані аднаўляцца як звычайныя чэрві, ані паўзці як змеі.
Але маюць маленькія кінжалы-іголкі ў роце,
з дапамогай якіх яны ловяць здабычу і затым высмоктваюць яе вантробы.
На кожнага чалавека на планеце
існуе 57 мільярдаў круглых чарвякоў.
Частку з іх вы можаце зусім не распазнаць.
Але яны жывуць не менш цікавым жыццём.
Як, напрыклад, калаўроткі з каронамі, якія ператавараюцца ў Румба-рты,
альбо інфузорыі з такім празрыстым страваваннем,
што пра яго часам не хочацца ведаць.
Ці цыянабактэрыі, што выглядаюць як рассыпанае канфеці ў сподку Петры.
Вельмі часта тое, што мы бачым у медыя, ‒
гэта насканаваныя электрамікраскопамі мікраарганізмы,
што выглядаюць, як страшныя монстры.
А без назірання іх рухаў, іх жыццё выглядае для нас ілюзорным,
нават негледзячы на тое, што яны атачаюць нас паўсюль.
Як яны жывуць?
Як узаемадзейнічаюць з асяроддзем?
Калі б вы толькі бачылі фота пінгвіна ў заапарку,
але не бачылі б яго нажыва, калі ён брындае і слізгае па льдзе,
вы не змаглі б цалкам зразумець іх існавання.
Назіраючы за мікраістотамі ў дзеянні,
мы атрымліваем лепшае разуменне жыцця, нябачнага ў штодзённасці.
Без дакументавання незаўважных форм жыцця на Антарктыдзе і на нашых падворках,
мы не можам зразумець, з якой колькасцю істотаў мы разам жывем у гэтым свеце.
І гэта азначае, што мы яшчэ не маем поўнай карціны
нашай дзіўнай, капрызнай, але цудоўнай планеты.
Дзякуй.