Size bir gazeteci olarak anlam arayışımdan ve onu bulmamda
Dolly Parton'ın bana nasıl yardım ettiğinden bahsetmek istiyorum.
Neredeyse 20 yıldır sesli hikayeler anlatıyorum,
önce radyoda, daha sonra podcastlerle.
2002'de "Radiolab" isimli programa başladığımda
yapacağımız hikâyelendirmenin özü şuydu:
Birini getirecektik--
(Ses) Steven Strogatz: Doğadaki en hipnotik
ve büyüleyici gösterilerinden biriydi
çünkü şunu unutmamalısınız ki tamamen sessizlik hakim.
Jad Abumrad: Tıpkı matematikçi Steve Strogatz gibi
ve o bir resim tasvir edecekti.
SS: Düşünün bir. Thailand'da ormanın izbe köşelerinde
bir nehir kenarı var.
Siz bir kanodasınız, nehirde ilerliyorsunuz.
Hiç ses yok,
belki nadiren egzotik kuş sesleri falan.
JA: Steve'le hayali bir kanodasınız
ve havada milyonlarca ateş böceği var.
Ve gördüğünüz şey rastgele yıldızlı bir gece etkisi gibi bir şey.
Çünkü bütün ateş böcekleri farklı aralıklarla yanıp sönüyor.
Beklentiniz bu yönde olurdu.
Fakat Steve'e göre burada,
hiçbir bilim insanının tamamen açıklayamayacağı--
SS: Whoop.
Whoop.
Binlerce ışık senkronize bir şekilde yanıyor ve sönüyor.
(Müzik ve elektrik sesleri)
JA: Ve işte tam bu anlarda
genellikle az önce yaptığım gibi güzel bir müzik koyarım
ve siz de daha sıcak hissetmeye başlarsınız.
Bilimden aşina olduğumuz,
baş ve göğsünüzde toplanıp
vücudunuza yayılan bir his.
Büyülenme hissi.
2002'de 2010'a kadar bunun gibi yüzlerce hikâye anlattım.
Bilimsel, nörobilimsel kafayı, beyni yoran
her zaman o büyüleyici hissi doğuran hikayelerdi.
İnsanlara büyüleyici anlar yaşatmayı
işim olarak benimsemeye başladım.
Kulağa şöyle geliyordu:
(Farklı sesler) "Huh!" "Wow!" "Wow!"
"Bu inanılmaz."
"Whoa!" "Wow!"
JA: Ancak bu hikâyelerden sıkılmaya başladım.
Yani kısmen, tekrara düşmekten.
Hatırlıyorum da bir gün bilgisayarda oturmuş,
bir nöron sesi yapıyordum.
(Çıtırtı sesi)
Biraz beyaz gürültüyü al, karıştır, yapması çok kolay.
Kendi kendime şöyle düşündüm, "Bu sesi 25 kez yaptım."
Bundan da fazlası vardı--
bu hikayelerde ortak bir yol vardı.
Bilimsel gerçeğin yolunu izleyip
büyülenmeye varıyordunuz.
Beni yanlış anlamayın, bilimi severim.
Ailem savaşın parçaladığı bir ülkeden göçtü,
Amerika'ya geldi.
ve bilim, onları en iyi tanımlayan şeydi.
Bu onlardan bana da geçti.
Fakat bilimden meraka bu basit geçişte
bir sıkıntı vardı,
bana yanlış gelmeye başlamıştı.
Hikayenin alabileceği tek yol bu mu?
2012'de,
beni şöyle düşündüren bir sürü hikayeyle karşılaştım: "Hayır."
Özellikle bir hikâyede,
Laos dağlarında, kendisine ve köylülere karşı
kullanılan kimyasal silahları
anlatan biriyle görüştük.
Batılı bilim insanları oraya gitmiş,
kimyasal silahları ölçmüşler, hiçbir şey bulamamışlar.
Bu adamla bu konuda konuştuk,
bilim insanları yanılıyor, dedi.
"Ama test yaptılar", dedik.
"Umrumda değil, bana ne olduğunun farkındayım." dedi.
Bu konu üzerine gittik geldik, gittik geldik
ve uzun lafın kısası,
röportaj gözyaşlarıyla son buldu.
Berbat...
Berbat hissettim.
Bilimsel gerçekle acı çeken birine vurmuş gibi.
Bu hiçbir şeyi iyileştirmeyecekti.
Belki de gerçeği bulmak için bilime fazla güveniyordum.
Ve o anda sanki
odada birçok gerçek varmış, ama biz sadece
bir tanesini arıyormuşuz gibi hissettim.
"Bu konuda daha iyi olmalıyım." diye düşündüm.
Ve sonraki 8 yılda,
kendimi gerçeklerin çarpıştığı hikayeler yapmaya adadım.
Rıza politikası hakkında hikayeler yaptık.
Anlattıkları uyuşmayan, hayatta kalanların
ve faillerin görüşünü duyduğunuz hikayeler.
Irk hakkında hikayeler yaptık.
Siyahi erkeklerin sistemli jürilerden atıldığı
ve buna engel olması gereken kuralların işleri
daha berbat ettiğiyle ilgili hikayeler.
Terörle mücadele hakkında hikayeler, Guantanamo tutukluları,
her şeyin tartışıldığı,
yapılacak tek şeyin anlamaya çabalamak olduğu hikâyeler.
Bu çaba, bir yerde önemli hâle geldi.
"Belki de işim budur"diye düşünmeye başladım.
İnsanları çabalamaya itmek.
Kulağa şöyle geliyordu:
(Farklı sesler) "Fakat ben--ben, yani--"
" Ben--" (İç çekiş)
"Şöyle ki, bu yüzden, şey"
"O, yani, ben--"
"Yani-- Hay Allah! -- ben--" (İç çekiş)
JA: Bu iç çekiş işte,
Bunu her hikayede duymak istiyordum.
Çünkü o ses bi yerde şu anımızdır, değil mi?
Gerçeğin artık sadece bi dizi olayın yakalanmasıyla oluşan
bir dünyada yaşamıyoruz.
Bu bir süreç halini aldı.
Bir isim olmaktan çıkıp bir eylem oldu.
Peki hikayeyi nasıl bitirirsiniz?
Sürekli aynı şeyler oldu, bir hikaye anlatıyorduk,
lafı çeviriyorduk, iki farklı bakış açısı
ve sonuna gelirdiniz ve şey --
Hayır, izin verin.
Sonunda ne söylerdim?
Aman Tanrm.
Ne söyler -- Hikâyeyi nasıl bitirirdiniz?
Sonsuza dek mutlu yaşadılar denmez
çünkü gerçekçi değil.
Aynı zamanda,
eğer insanları öylece bi yerde bırakırsanız,
"Neden bunu dinledim ki şimdi?"
Başka bir hareket yapmam gerekiyor gibi hissettim.
Çabanın ötesinde bir yol olmalıydı.
İşte bu, beni Dolly'ye götürdü.
Ya da burada, Güney'deki adıyla Aziz Dolly.
Geçen yıl "Dolly Parton'ın Amerikası" adlı dokuz bölümlük diziyi yaparken
yaşadığım küçük bir epifani anımdan bahsetmek istiyorum.
Benim için bir kalkış noktasıydı,
fakat Dolly'nin bu problemi çözmede bana yardım edeceğine dair
içimde bir his vardı.
Temel his şuydu:
Dolly'nin konserine gidersin,
Kamyoncu şapkalı adamlarla, elbiseli adamlar yan yana,
Demokratlar, Cumhuriyetçilerle yan yana,
el ele tutuşan kadınlar,
her çeşit insanı iç içe görürsünüz.
Birbirinden nefret ettiği söylenen insanlar
orada beraber şarkı söylüyorlardı.
O Amerika'da böyle eşsiz bir mekan yarattı
ve bunu nasıl yaptığını bilmek istiyordum.
Dolly ile iki farklı kıtada 12 kez röportaj yaptım.
Bütün röportajlara şöyle başladı:
(Ses) Dolly Parton: Sormak istediğin her şeyi sor
ve ben de duymak istediğin şeyi söyleyeyim.
(Gülüşmeler)
JA: O, inkâr edilemez bir doğa gücü.
Ama karşılaştığım sorun şuydu ki,
dizi hakkında bir kibrim vardı ki
ruhumu daraltıyordu.
Dolly'nin Güney'le ilgili çok şarkısı var.
Diskografisine bakacak olursanız
ardı ardına Tennessee şarkıları duyarsınız.
(Müzik) DP: (Farklı şarkılar çalıyor) Tennessee, Tennessee
Tennessee'yi özledim.
Sürekli kafamda Tennessee'ye özlemim var.
Tennessee.
JA: "Tennessee Dağ Evi," "Tennessee Dağı Anıları."
Ben Tennessee'de büyüdüm
ve orayı hiç özlemiyorum.
İntihar saldırılarının icat edildiği yerden gelen
sıska Arap çocuktum.
Odamda çok zaman geçirdim.
Nashville'den ayrıldığımda...
ayrıldım.
Dollywood'da, bir replikanın
Tennessee Dağ Evi'nin replikasının önünde durduğumu hatırlıyorum.
Etrafımdaki herkes ağlıyordu.
Bu bir dekor.
Neden ağlıyorsunuz ki?
Neden bu kadar duygusallaştıklarını anlamamıştım.
Özellikle de Güney'le ilişkimi düşününce.
Bu konuda panik ataklar yaşamaya başladım.
"Bu proje için doğru kişi ben değil miyim?"
Fakat sonra...
kaderin cilvesi.
Bu adamla tanıştık, Bryan Seaver,
Dolly'nin yeğeni ve koruması.
Bir hevesle beni ve yapımcı Shima Oliaee'yi arabayla
Dollywood'dan dışarıya,
dağların ardına,
20 dakika kadar dağlara çıkıp
dar bir toprak yola inerek
"Game of Thrones"tan fırlamış dev ağaç geçitlerden geçerek
gerçek Tennessee Dağ Evi'ne getirdi.
Fakat gerçek mekan.
Valhalla.
Gerçek Tennessee Dağ Evi.
Ve bunun puanını Wagner'a yazacağım.
Çünkü anlamalısınız ki
Tennessee'de
Tennessee Dağ Evi, kutsal topraklar gibidir.
Çimenlerin üzerinde
Piegon Nehri'nin dibinde durduğumu hatırlıyorum.
Kelebekler havada uçuşuyordu
ve kendi büyülenme anımı yakaladım.
Dolly'nin Tennessee Dağ Evi
babamın Lübnan'ın dağlarındaki evine benziyordu.
Dolly'nin evi tıpkı terk ettiğim o yere benziyordu.
Ve bu basit olay babamla, daha önce hiç konuşmadığım
evini terk etmenin acısını
ve Dolly'nin müziğinin onun için anlamını
konuşmaya itti.
Sonra Dolly'le konuştum. Şarkılarının göçmen müziği
olduğunu söyledi.
Hatta o klasik şarkı bile,
"Tennessee Dağ Evi," eğer dinleyecek olursanız --
(Dolly Parton "Tennessee Mountain Home")
"Evimin önünde bir yaz günü oturuyorum.
İki ayağı üzerinde bir sandalye,
duvara yaslanmış."
Çoktan bittiğini bildiğiniz bir anı yakalamakla ilgili.
Fakat bir şekilde hayal edebilirseniz
belki o yerde dondurabilirsiniz.
Geçmiş ve gelecek arasında sıkışmış.
İşte bu göçmen deneyimi.
İşte bu basit düşünce, bana milyonlarca konuşma sağladı.
Müzikologlarla taşra müziği hakkında bütünüyle konuşmaya başladım.
Bu müzik çeşidi bana,
geldiğim yerle alakasız
müzik aletleri ve stilleriyle yapılmış,
doğrudan Orta Doğu'danmış gibi geliyordu.
Aslına bakarsanız, şimdiki Lübnan'dan Doğu Tennessee'deki dağlara kadar
ticaret yolları varmış.
Şunu söyleyebilirim, orada öyle durmuş evine bakarken
ilk defa Tennesseeli gibi hissettim.
Sahiden öyle.
Ve bu sadece bi kerelik değildi,
Tekrar tekrar
Dolly beni dünyaya yaptığım basit kategorilerin
ötesine gitmeye zorluyordu.
Onun Porter Wagoner ile olan yedi yıllık ortaklığından
konuştuğumuzu hatırlıyorum.
1967'de, onun grubuna katılır, Porter taşra müziğindeki en büyüktür.
Dolly yedek bir şarkıcı, hiç kimsedir.
Kısa sürede, Dolly çok ünlenir,
Porter kıskanır
ve Dolly ayrılmak istediğinde ona
üç milyon dolarlık dava açar.
Porter Wagoner'ı Dolly'yi geride tutmaya çalışan,
klasik, ataerkil bir hıyar demek
basit olurdu.
Fakat ne zaman bu konuya değinsem...
hadi ama.
(Ses) Videolarda kollarını etrafına dolamış bir adam.
Ortada bir güç olduğuna şüphe yok.
DP: Kesinlikle daha karışık bir durum bu.
Yani bir düşünün.
Yıllarca o şov onundu,
gösterisi için bana ihtiyacı yoktu.
Benim öyle olmamı beklemiyordu da.
Ben ciddi bir göstericiydim ve o bunu bilmiyordu.
Birçok hayalim olduğunu bilmiyordu.
JA: Aslında, bana sürekli şöyle dedi,
"Hikâyeme sakın bu saçma görüşünü koyma
çünkü gerçek öyle değildi."
Evet, bir güç vardı fakat sadece ondan ibaret değildi.
Bunu böyle özetleyemezsin."
Tamam, bir uzaklaşalım.
Bundan ne çıkarırım ben?
Bence burada bir yol, bir ipucu var.
Gazeteciler olarak farklılığı severiz.
Farklılığa takılmayı severiz.
Ama gün geçtikçe bu çetrefilli dünyada
bu farklılıklar arasında köprü olmamız gerek.
Ancak bunu nasıl yaparsınız?
Bana göre şimdi cevap basit.
Bu farklılıkları sorgularsınız,
Tutabildiğiniz kadar tutarsınız,
ta ki, tıpkı o dağdaki gibi,
bir şey olur,
bir şey kendini belli eder.
Hikaye farklılıkla bitemez.
Bir mucizeyle bitmeli.
Dağdaki yolculuğumdan geri döndüğümde
bir arkadaşım bu fikre isim veren bir kitap verdi.
Piskoterapide, üçüncü diye adlandırılan bir şey var.
Kabaca şöyle bir şey.
Tipik olarak kendimizi özerk bireyler olarak görürüz.
Ben sana bir şey yaparım, sen de bana.
Fakat bu teoriye göre, iki kişi bir araya gelip
birbirlerini aynı yolda görmeye
bağlı kalırlarsa
yeni bir şey üretiyorlar.
İlişkileri olan yeni bir bütün.
Dolly'nin konserleri kültürel üçüncü mekan olarak düşünebilirsiniz.
Dinleyicileri arasındaki farklılıklara bakışını,
dinleyicilerin ona bakışı
mekandaki manevi havayı yaratıyor.
Ve sanırım şimdi benim sıram.
Bir gazeteci,
bir hikaye anlatıcısı,
sadece bir Amerikalı,
bir ülkede yaşamaya çabalayan biri olarak
anlattığım her hikaye üçüncüde bitmeli.
Farklı düşündüğümüz şeylerin
yeni bir şey oluşturduğu yerde.
Teşekkürler.