Ne zaman bir okula gidip, öğrencilerle konuşsam,
onlara hep aynı şeyi sorarım:
neden Google-larsınız?
Arama motoru olarak tercihiniz neden Google'dır?
Garip belki ama sürekli aynı üç cevap verilir.
İlki, “işe yarıyor”,
güzel bir cevap, benim de Google’ı tercih sebebim.
İkincisi, bazıları,
“gerçekten alternatifini bilmiyorum.” der.
Bu o kadar güzel bir cevap sayılmaz, onlara genellikle cevabım
"Google’a 'arama motoru' yazmayı denersen,
birkaç ilginç alternatif bulabilirsin.” olur.
Sonuncusu ise,
kaçınılmaz bir şekilde, bir öğrenci parmak kaldırıp
“Google'la kesin olarak, hep en iyi ve önyargısız arama sonucuna ulaşırım.” der.
En iyi ve önyargısız arama sonucuna kesin olarak, hep ulaşmak.
Bir beşeri bilim insanı olarak,
hatta dijital insani bilim insanı olarak,
bu durum beni ürpertiyor,
bu önyargısız arama sonucuna güvenin, Google’a olan ortak sevgimizin ve
ve Google'ı takdirimizin köşetaşı olmasını anlayabilsem bile.
Size bunun felsefi açıdan neden neredeyse imkansız olduğunu göstereceğim.
Ancak ilkin, her sorgumuzun ardındaki, bazen görmeyi unuttuğumuz
temel kuralı kısaca açıklamama izin verin.
Google’a bir şey yazdığınız zaman,
kendinize şunu sorun: “kesin bir gerçekliği mi arıyorum?"
Fransa’nın başkenti neresidir?
Su molekülünün yapıtaşları nelerdir?
Harika, hemen Google-layın.
Cevapların Londra ve H3O olduğunu
ispatlamaya çalışan bilim insanları yoktur.
Bu tür şeylerde büyük komplolara rastlamazsınız.
Küresel ölçekli
kesin gerçekliklerin cevabı ne ise , hepimiz kabul ederiz.
Ancak sorunuzu biraz daha karmaşıklaştırırsanız:
“Neden İsrail – Filistin çatışması var?” gibi,
artık kesin kabul görmüş bir gerçeklik aramıyorsunuz,
bir bilgiyi araştırıyorsunuz,
ki bu daha karmaşık ve hassas bir şeydir.
Bu bilgiye ulaşmak için,
masaya 10 veya 20 veya 100 gerçeklik getirmek,
onları kabul etmek ve “Bunların hepsi doğru.” demelisiniz.
Fakat kim olduğuma göre,
genç, yaşlı, siyah, beyaz, eşcinsel ya da değil,
her birini farklı değerlendireceğim.
“Evet bu doğru, ancak
diğeri benim için daha önemli.” diyeceğim.
İşin ilginç tarafı tam burası,
çünkü bizi insan yapan şey de bu.
Toplumu şekillendirmek için tartışmaya başladığımız yer burası.
Bir yerlere varmak için gerçeklerimizi filtrelememiz gerekir.
Arkadaşlar, komşular, aileler, çocuklar,
iş arkadaşları, gazeteler, dergiler yardımıyla.
Sonuçta gerçek bilgiye ulaşmak için,
bir arama motorunun bunu başarmanızda çok az yardımı olabilecektir.
Doğru, açık ve tarafsız bilgiyi elde etmenin neden
bu kadar zor olduğunu bir örnekle size göstermek istiyorum.
Konu üzerinde düşünmek için.
Bazı basit arama sorguları yapacağım.
"Michelle Obama" ile başlayacağız.
ABD'nin first lady’si.
Görsellere tıklayacağız.
Gördüğünüz üzere oldukça iyi çalışıyor.
Neredeyse mükemmel bir arama sonucu.
Resimde sadece o var, başkan bile yok.
Nasıl çalışıyor?
Oldukça basit.
Bir çok akıllıca yöntem kullanılıyor, ama basitleştirirsek,
iki şeye diğerlerinden daha çok bakıyor.
İlki, her bir internet sitesinde resmin altında ne yazdığı.
Resmin altında "Michelle Obama" mı yazıyor?
Gerçekten onun olduğuna dair iyi bir gösterge.
İkinci olarak Google internet sitesine
yüklenen resim dosyasının adına bakıyor.
"Michelle Obama.jpeg” mi denmiş?
Resimde Clint Eastwood olmadığına dair iyi bir gösterge.
Böylece bu iki yöntemle böyle bir arama sonucuna ulaştınız -- neredeyse.
Michelle Obama 2009 yılında arama sonuçları üzerinden
ona hakaret etmek üzere ayarlanmış ırkçı bir kampanyanın mağduruydu.
İnternette yaygın olarak paylaşılan,
yüzünün maymuna benzetildiği, oynanmış bir resim vardı.
Bu resim her yerde yayınlandı.
İnsanlar bilinçli bir şekilde,
o resmin arama sonuçlarında çıkması için uğraştılar.
Resmin başlığına “Michelle Obama” yazdılar
ve resmi "MichelleObama.jpeg” veya benzer bir dosya adıyla yüklediler.
Neden olduğunu anladınız, arama sonuçlarını manipüle etmek için.
İşe de yaradı.
2009'da Google görsellerinde “Michelle Obama” aratıldığında,
üzerinde oynanmış o maymun resmi ilk sonuçlar arasında çıkıyordu.
Sonuçlar kendini yeniliyor
ve bu işin güzel tarafı,
çünkü Google her saat, her gün sonuçların uygunluğunu ölçmektedir.
Ancak bu sefer Google bununla yetinmedi,
şöyle düşündüler; “bu ırkçı ve kötü bir arama sonucu,
geriye dönüp bunu elle düzelteceğiz.
Bazı kodlar yazıp bunu düzelteceğiz.”,
ki yaptılar da.
Salonda hiç kimsenin bunun kötü bir fikir olduğunu düşündüğünü sanmıyorum.
Ben de dahil.
Ancak birkaç yıl sonra,
dünyanın en çok Google-lanan Anders’i,
Anders Behring Breivik,
yapacağını yaptı.
22 Temmuz 2011’de
Norveç tarihinin korkunç günlerinden biri.
Terörist olan bu adam Oslo, Norveç'te şu an bulunduğumuz yere
yürüme mesafesinde olan bazı devlet binalarını havaya uçurdu;
ve sonra Utøya Adasına gitti,
bir grup çocuğa ateş etti ve onları öldürdü.
80'e yakın kişi o gün öldü.
Birçok insan bu terör hadisesini iki aşamalı tasvir ediyor,
binaları patlattı ve o çocukları öldürdü.
Bu doğru değil.
Üç aşamalı idi.
O binaları patlattı, o çocukları öldürdü
ve oturup dünyanın onu Google-lamasını bekledi.
Üç aşamayı da oldukça iyi hazırladı.
Eğer bunu hemen anlayan biri varsa,
o da İsveçli internet tasarımcısı,
Stockholm’de arama motoru optimizasyonu uzmanı olan Nikke Lindqvist'tir.
Aynı zamanda oldukça siyasi birisiydi.
sosyal medyada bloğunu ve Facebook'u aktif kullanan biriydi.
Herkese şunu dedi:
“Şu anda bu adamın yapmak istediği bir şey varsa,
o da kendi imajını kontrol etmektir.
Bunu değiştirebilecek miyiz görelim.
Bakalım yaptığı eylemi medeni dünya olarak kendi arama sonuçlarında
ona hakaret ederek protesto edebilecek miyiz?”
Peki nasıl?
Tüm okurlarına şunları dedi,
“İnternete girin,
kaldırım üzerinde köpek dışkısı resimleri bulun --
yayınlarınızda, internet sitelerinizde ve bloglarınızda bunu yayınlayın.
Resmin altına teröristin ismini yazdığınızdan emin olun,
resim dosyasının adının “Breivik.jpeg” olduğundan emin olun.
Google’a teröristin yüzünün bu olduğunu öğretelim.”
Ve işe yaradı.
Michelle Obama’ya karşı yürütülen kampanyadan iki yıl sonra,
Anders Behring Breivik'e karşı manipülasyon kampanyası işe yaradı.
22 Temmuz'dan bir süre sonra İsveç’ten Google görsellerinde onu aratsaydınız,
arama sonuçlarının üst kısımlarında köpek dışkısı resmini görebilirdiniz,
küçük bir protesto olarak.
Garip bir şekilde Google bu kez müdahale etmedi.
Devreye girip arama sonuçlarını elle düzeltmediler.
Şimdi milyon dolarlık soru,
bu iki hadise arasında fark var mı?
Michelle Obama’ya yapılan ile Anders Behring Breivik’e yapılan
eylem arasında bir fark var mı?
Elbetteki yok.
Kesinlikle aynı şey
ama bir durumda Google müdahale etti, diğerinde ise etmedi.
Neden?
Çünkü Michelle Obama saygıdeğer bir insan, sebep bu
ve Anders Breivik ise aşağılık bir insan.
Ne olduğunu anlıyor musunuz?
Bir kişi değerlendiriliyor
ve dünya üzerinde kimin kim olduğunu
söyleme otoritesine sahip tek bir güç var.
"Seni seviyoruz. Seni sevmiyoruz.
Sana inanıyoruz. Sana inanmıyoruz.
Haklısın. Haksızsın. Doğrusun. Yanlışsın.
Obama'sın. Breivik'sin.”
Bu, eğer şu ana kadar gördüysem, gücün kendisidir.
Sizden şunu hatırlamanızı rica ediyorum: her algoritmanın ardında
her zaman bir insan vardır.
Hiçbir kodun tamamen yok edemeyeceği
bir takım kişisel değerleri olan birisi.
Mesajım sadece Google’a değil,
aynı zamanda kodların doğruluğuna inananlaradır.
Kişisel önyargılarınızı belirlemek zorundasınız.
İnsan olduğunuzu anlamanız
ve sorumluluğu ona göre almanız gerekiyor.
Bunu şunun için söylüyorum: öyle bir noktaya geldik ki
kesinlikle şu iki şeyi
sıkı bir şekilde tekrar bağlamak zorundayız, daha sıkı bir şekilde:
beşeri bilim ve teknolojiyi.
Şimdiye kadarkinden daha da sıkı.
Bir de muhteşem bir şekilde cezbediciliği olan
önyargısız, temiz arama sonucu fikrinin bir efsane olduğunu
hatırlatmak istiyorum.
Zamanınızı ayırdığınız için teşekkürler.
(Alkış)