Gần đây, đội ngũ lãnh đạo của một chuỗi siêu thị Mỹ
quyết định việc kinh doanh cần phải cải thiện nhiều.
Vì vậy họ siết chặt việc áp dụng sự cải tiến về mặt kỹ thuật số.
Các đội ra ngoài giám sát thịt, rau và bánh ngọt,
sau đó sử dụng thuật toán phân bổ.
Ngày nay, thay vì mọi người làm việc cùng nhau,
thì mỗi người sẽ nhận công việc và tự hoàn thành nó
cứ tiếp tục như vậy.
Đây là cách quản lý khoa học về mặt steroids,
tiêu chuẩn hóa và phân bổ công việc.
Điều này cực kì hiệu quả.
Chà, cũng không hẳn
bởi người phân bổ nhiệm vụ không biết rằng
khi nào khách hàng sẽ đánh rơi hộp trứng,
khi nào mấy đứa trẻ tinh nghịch gõ lên màn hình,
hoặc khi nào trường trung học yêu cầu
hôm sau mọi người phải mang dừa đến trường.
(Cười)
Tính hiệu quả hoạt động rất tốt
khi bạn có thể xác định chính xác đâu là điều bạn cần.
Nhưng, khi những điều bất thường và không mong đợi xảy ra
trẻ em, khách hàng hay dừa --
tính hiệu quả sẽ không còn là bạn của ta nữa.
Nó trở thành một vấn đề vô cùng quan trọng,
khả năng này nhằm đối phó với điều bất ngờ,
bởi vì điều bất ngờ dần trở thành chuẩn mực.
Do đó, các chuyên gia và nhà tiên đoán
lo ngại để dự đoán mọi thứ
trong vòng 400 ngày.
Tại sao?
Bởi trong 20 hoặc 30 năm qua,
phần lớn thế giới thay đổi từ rắc rối
sang phức tạp --
nghĩa là tồn tại các mô hình
nhưng chúng không lặp lại một cách thường xuyên.
Nghĩa là, những thay đổi nhỏ có thể mang lại
ảnh hưởng không cân xứng.
Đồng nghĩa với việc chuyên môn sẽ không đủ đáp ứng,
bởi hệ thống này thay đổi nhanh đến chóng mặt.
Vì thế điều đó dẫn tới
có rất nhiều nơi trên thế giới hiện nay nói không với việc dự đoán.
Đó là lý do tại sao Ngân hàng Anh cho hay sẽ có thêm một vụ khủng hoảng khác
nhưng ta lại không biết khi nào và tại sao.
Ta biết biến đối khí hậu là thật
nhưng không thể đoán được lúc nào cháy rừng xảy ra,
hay nhà máy nào sẽ bị nhấn chìm.
Đó là lý do tại sao các công ty bị thiệt hại
khi ống hút nhựa, túi ni-lông và nước đóng chai
từ mặt hàng chủ yếu bỗng chốc bị chối bỏ
và thất bại khi sự thay đổi thói quen của xã hội
biến người nổi tiếng thành kẻ hạ đẳng
và đồng nghiệp thành kẻ bị ghét bỏ
với một sự bất định không thể xóa bỏ.
Trong một môi trường phất lờ việc dự đoán,
thì tính hiệu quả chẳng giúp được gì cho ta.
Đặc biệt, nó ăn mòn và hủy hoại khả năng thích ứng, phản hồi của ta
Vậy nếu tính hiệu quả không còn là tiêu chí tiên phong,
làm thế nào để định hướng tương lai?
Lối suy nghĩ nào sẽ thật sự giúp được ta?
Tài năng nào cần phải được duy trì?
Tôi nghĩ rằng ta đã quá quen với cách quản lý thời gian,
nên giờ ta nên nghĩ đến rủi ro
chuẩn bị cho những biến cố có thể xảy ra
nhưng vẫn còn khá mơ hồ.
Hiệp hội Phòng Ngừa Dịch Bệnh (CEPI) là một ví dụ điển hình.
Ta biết rằng trong tương lai, sẽ có thêm nhiều dịch bệnh,
nhưng ta lại không biết ở đâu, khi nào hay là bệnh gì.
Vì thế ta không thể lập kế hoạch.
Nhưng ta có thể chuẩn bị.
Do đó, CEPI đang phát triển các loại vắc-xin cho nhiều loại bệnh
dù biết họ không thể đoán trước loại vắc-xin nào
sẽ phát huy được tính hiệu quả
hoặc dịch bệnh nào sẽ bùng phát,
nên một số vắc-xin sẽ không bao giờ được sử dụng.
Điều này chẳng hiệu quả.
Nhưng nó cần thiết,
vì nó cho ta nhiều lựa chọn hơn,
nghĩa là ta không phụ thuộc vào một giải pháp công nghệ nào cả.
Phản ứng dịch bệnh phần lớn cũng phụ thuộc vào
những người biết và tin tưởng lẫn nhau.
Nhưng những mối quan hệ này cần thời gian để phát triển,
thời gian thì luôn luôn thiếu khi một dịch bệnh bùng phát.
Vì vậy CEPI đang phát triển
các mối quan hệ, tình bạn, hữu nghị ngay từ bây giờ
dù biết một trong số đó sẽ chẳng bao giờ dùng tới.
Nó chẳng hiệu quả tí nào, hay có thể là lãng phí thời gian,
Nhưng nó cần thiết.
Bạn có thể thấy lối suy nghĩ này trong ngành dịch vụ tài chính.
Trong quá khứ, ngân hàng từng nắm giữ ít vốn hơn
so với hiện nay,
bởi có một chút vốn và sử dụng nó hiệu quả,
sẽ khiến cho các ngân hàng dễ vỡ ở thời điểm ban đầu.
Giờ, họ đã có nhiều vốn hơn nhưng sử dụng lại không hiệu quả.
Nhưng nó cần thiết, vì nó bảo vệ hệ thống tài chính
khỏi những sự cố bất ngờ.
Những quốc gia thực sự quan tâm đến biến đổi khí hậu
biết rằng họ cần áp dụng nhiều giải pháp
nhiều nguồn năng lượng thay thế,
mà không chỉ một.
Những đất nước tân tiến nhẩt đã làm việc trong nhiều năm qua,
để thay đổi hệ thống cấp nước, lương thực và chăm sóc sức khỏe,
bởi họ hiểu rằng lúc có được những dự đoán
thì thông tin này không còn là vấn đề nữa.
Bạn có thể tiếp cận với chiến tranh thương mại
như nhiều nước đã làm.
Thay vì phụ thuộc vào duy nhất một đối tác thương mại lớn,
họ cố gắng làm bạn với mọi nhà,
bởi họ biết rằng mình không thể dự đoán
thị trường nào sẽ đột nhiên bất ổn.
Thật tốn nhiều thời gian và tiền bạc để đàm phán với tất cả,
nhưng nó cần thiết
bởi nó giúp cả nền kinh tế được an toàn trước những cú sốc.
Nó là một chiến lược được áp dụng ở các nước nhỏ
bởi họ biết sẽ không bao giờ có thị trường đủ mạnh làm chủ cuộc chơi,
nên tốt hơn là có nhiều bạn.
Nhưng nếu bạn bị mắc kẹt một trong những tổ chức này
nơi vẫn bị ám ảnh bởi tính hiệu quả hoang đường,
thì làm thế nào để bạn thay đổi nó?
Cùng làm một vài thử nghiệm nhé.
Ở Hà Lan,
dịch vụ điều dưỡng tại nhà từng được kinh doanh
khá giống với siêu thị,
công việc được chuẩn hóa và được quy định
đến từng phút:
chín phút vào thứ Hai, bảy phút vào thứ Tư,
tám phút vào thứ Sáu.
Các y tá đều ghét điều đó.
Vì thế, một trong số họ, Jos de Blok,
đã đề xuất một thử nghiệm.
Bởi mỗi bệnh nhân đều khác nhau,
và ta không biết chính xác đâu là điều họ cần,
tại sao ta không để nó cho các y tá quyết định?
Nghe có vẻ liều lĩnh nhỉ?
(Cười)
(Vỗ tay)
Trong thí nghiệm của mình, Jos nhận ra bệnh nhân hồi phục rất nhanh,
và chi phí giảm đến 30%.
Khi tôi hỏi Jos điều gì đã khiến anh bất ngờ về cuộc thí nghiệm này,
anh ấy chỉ cười và nói,
''Chà, tôi không nghĩ thật dễ dàng
để đạt được sự cải thiện rõ rệt đến vậy,
bởi nó không phải điều mà bạn có thể biết hoặc dự đoán được
nếu chỉ ngồi hay nhìn chằm chằm vào màn hình máy tính.''
Thế nên, giờ đây kiểu điều dưỡng này
đang phát triển rộng khắp Hà Lan
và trên toàn thế giới.
Nhưng ở mỗi đất nước, nó vẫn chỉ là thử nghiệm,
bởi mỗi nơi thì hơi khác biệt và khó đoán được.
Tất nhiên, không phải mọi thử nghiệm đều hiệu quả.
Jos đã cố áp dụng cách tiếp cận tương tự
với dịch vụ cứu hỏa
nhưng không thành công bởi nó quá tập trung hoá.
Những thử nghiệm thất bại có vẻ không đem lại hiệu quả,
nhưng nó là cách duy nhất để ta tìm ra
thế giới thực vận hành như thế nào.
Bây giờ, anh ấy đang áp dụng nó với giáo viên.
Các thử nghiệm thế này đòi hỏi sự sáng tạo
và không cần chút bản lĩnh nào cả.
Ở Anh --
Tôi định nói là ở Vương quốc Anh nhưng ở Anh --
(Cười)
(Vỗ tay)
Ở Anh, đội bóng bầu dục hàng đầu, hay một trong những đội hàng đầu
là đội Saracens.
Người quản lý và huấn luyện viên nhận ra
mọi khoá huấn luyện thể chất
và những chuẩn hoá được quyết định bởi dữ liệu
đều giống nhau;
Thực ra, tất cả các đội đều luyện tập cùng một khoá.
Vì vậy, họ liều để làm một cuộc thí nghiệm.
Họ đưa cả đội, ngay cả khi đang trong mùa giải,
đi trượt tuyết
và tham gia các hoạt động xã hội ở Chicago.
Điều này rất tốn kém,
và tốn thời gian,
và có thể là hơi liều lĩnh
để tống một đống cầu thủ bóng bầu dục
lên một cái dốc trượt tuyết, nhỉ?
(Cười)
Nhưng họ phát hiện ra rằng từ khi trở về
mối quan hệ của họ bền vững và đoàn kết hơn.
Giờ đây khi trên đấu trường đầy áp lực,
họ bộc lộ ''sự điềm tĩnh'' mà người quản lý dạy --
và sự cống hiến hết mình
cùng nhau.
Đối thủ của họ rất ngưỡng mộ điều này,
nhưng còn hoài nghi tính hiệu quả để thử nghiệm phương pháp này.
Tại một công ty công nghệ ở London, Verve,
vị CEO có thể đo lường tất cả những thứ vận động được,
nhưng cô không thể tìm cách cải tiến
năng suất của công ty.
Vì thế, cô đã nghĩ ra một phép thử gọi là "Tuần lễ tình yêu"
suốt một tuần, mỗi nhân viên cần tìm ra những điều thật tử tế
tiện ích và đầy sáng tạo
mà đồng nghiệp mình làm được
công khai và khen ngợi việc làm đó.
Việc này cần nhiều thời gian và sự nỗ lực;
nhiều người cho rằng điều này thật phiền toái.
Nhưng nó tiếp năng lượng cho việc kinh doanh
và khiến cả công ty đạt hiệu quả cao hơn.
Sự chuẩn bị, hợp tác,
khả năng sáng tạo, các thử nghiệm,
sự dũng cảm --
trong thời đại khó tiên đoán được,
đây là những nguồn lực vô tận của sự kiên cường và sức mạnh.
Chúng không hiệu quả,
nhưng cho ta khả năng không giới hạn
cho việc thích nghi, tính đa dạng và sáng tạo.
Càng ít biết về tương lai,
thì ta càng cần thêm nhiều nguồn lực hùng mạnh
của nhân loại, sự lộn xộn những kỹ năng khó đoán trước.
Nhưng khi sự lệ thuộc vào công nghệ không ngừng tăng,
thì chính ta đang tước đi những kỹ năng đó.
Mỗi khi ta sử dụng công nghệ
để nhanh chóng đưa ra quyết định, sự lựa chọn
hay để diễn tả cảm xúc của một ai đó
hoặc dẫn ta vào một cuộc nói chuyện,
ta để máy móc làm công việc mà chính mình có thể làm được
và đây là một sự đánh đổi đắt giá
Càng để máy móc làm chủ mình,
thì ta càng trở nên bị động.
Càng nhiều
(Vỗ tay)
Càng dành nhiều thời gian nhìn chăm chăm vào dữ liệu bệnh án
bác sĩ càng có ít thời gian hơn cho bệnh nhân.
Càng dùng nhiều ứng dụng cho bậc phụ huynh,
ta càng khó hiểu con mình hơn.
Càng nhiều thời gian để tiên đoán và mặc định người mình thích
ta càng biết ít hơn về những ai khác biệt với mình.
Và càng ít lòng trắc ẩn ta cần, thì ta càng nhận lại ít.
Điều mà công nghệ cố gắng làm
là nhằm đưa một mô hình chuẩn hóa của thực tại có thể đoán được
lên một thế giới đầy rẫy bất ngờ.
Vậy đâu là điều còn sót lại?
Bất cứ điều gì không thể đo được -
thì nó lại là thứ có giá trị.
(Vỗ tay)
Sự phụ thuộc không ngừng vào công nghệ
khiến ta trở nên thiếu kỹ năng
dễ bị tổn thương hơn
trong sự phức tạp ngày càng tăng
của thế giới thực tại.
Giờ, mỗi khi nghĩ về đỉnh điểm của sự căng thẳng và hỗn loạn
cái mà ta biết rõ mình sẽ phải đương đầu,
tôi đã đến và nói chuyện với một số giám đốc điều hành
mà công ty họ đã vượt qua những giai đoạn khủng hoảng hiện sinh,
khi họ đứng trên bờ vực phá sản.
Đó là những cuộc nói chuyện thẳng thắn và xúc động.
Nhiều ông giám đốc đã khóc khi nhớ lại những trải nghiệm đó.
Tôi đã hỏi họ:
Điều gì giúp ông vượt qua giai đoạn đó?
Và tất cả đều có chung câu trả lời.
''Không phải là dữ liệu hay công nghệ,
mà chính bạn bè và đồng nghiệp
đã giúp tôi đứng vững.''
Một người nói thêm: "Nó khá đối lập với nền kinh tế tự do.''
Sau đó, tôi đã đến và nói chuyện với một nhóm giám đốc trẻ,
và hỏi họ,
''Ai là bạn bè của bạn ở công ty?''
Họ nhìn mơ hồ.
''Không có thời gian.''
''Họ quá bận rộn.''
''Có bạn chẳng mang lại ích lợi gì cả.''
Tôi tự hỏi, ai sẽ tiếp thêm cho họ
trí tưởng tượng, sức chịu đựng và lòng dũng cảm
khi khó khăn ập đến?
Bất cứ ai nói với bạn rằng họ biết trước rằng tương lai
đang cố tự mình làm chủ nó,
quả là sự khoác lác về vận mệnh.
Sự thật càng trần trụi
thì tương lai càng khó xác định,
đến nỗi ta chẳng thể biết cho đến khi nó xảy ra.
Nhưng không sao cả
bởi ta có trí tưởng tượng vô cùng lớn --
nếu ta biết sử dụng nó.
Chúng ta có tài năng sâu sắc của sự sáng tạo và khám phá
nếu ta áp dụng nó.
Ta đủ dũng cảm để tạo ra những thứ ta chưa từng nhìn thấy.
Nếu mất những kỹ năng đó,
ta sẽ mất phương hướng.
Nếu rèn luyện và phát triển chúng,
ta có thể tự có được tương lai mà mình muốn.
Cảm ơn mọi người.
(Vỗ tay)