Pasifik'in kuzey batısının fırtınalı kıyılarının ötesindeki
soğuk sularda katil balina sürüleri yaşar.
Her aile burada genelde bir üyesi,
en bilgili avcısı olan
büyükanneler sayesinde
yaşamını sürdürür.
Bu aile reisi dişiler 80 sene ya da daha fazla süre yaşarlar,
erkeklerse 30'larında ölürler.
Katil balinalar her ana okyanusta yaşamalarına rağmen,
yakın zamana kadar haklarında pek az şey biliyorduk.
Hayatlarının detayları bilim insanları tarafından araştırılmamıştı,
ta ki Balina Araştırma Merkezi adındaki organizasyon
1976'da Washington eyaleti ve British Columbia yakınlarında
tek bir popülasyonu araştırmaya başlayıncaya dek.
Devam eden çalışmaları sayesinde
Güney Sakinleri diye bilinen bu balinalar hakkında
pek çok şey öğrendik.
Daha fazla şey öğrendikçe
bu popülasyonun yaşlılarının oynadığı hayati rol odağa yerleşti.
Her büyükanne yaşamına bir yavru olarak başlar,
annesinin aile grubu içinde veya ana erkil olarak doğar.
Aile her şeyi birlikte yapar,
avlanma ve oynama, hatta kendilerine has çağrı setiyle iletişim kurma.
Hem kızlar, hem de oğullar bütün yaşamlarını annenin ailesi ile geçirir.
Bu genç balinalar sadece yakınlarıyla birlikte oluyor anlamında değildir.
Kendi özel çağrıları yanında,
ana erkil aile yakınındaki ailelerle diyalekt paylaşır
ve düzenli olarak sosyalleşirler.
Bir dişi 15 yaşlarına eriştiğinde
bu toplantılar diğer gruplardan erkeklerle
çiftleşmek için bir imkân sağlar.
İlişki çiftleşmekten öteye gitmez —
dişi ve yavruları aile ile kalır,
erkek de kendi annesine döner.
Yaklaşık 40 yaşlarına kadar
ortalamada altı senede bir yavru doğurur.
Sonra menapoza girer —
bu, hayvanlar aleminde neredeyse hiç yoktur.
Aslında insanlar, katil balinalar ve birkaç balina türü daha
dişileri üremeyi bitirdikten sonra yıllarca yaşamaya
devam eden tek türlerdir.
Menapozdan sonra
büyükanneler Güney Sakinleri'nin ana besin kaynağı
olan somon avlamada liderlik ederler.
Kışın büyük bir bölümünde açıkta araştırma yaparak
somona diğer balıklarla katkı sağlarlar.
Ancak somon yumurtlamak için sürüyle kıyıya yaklaştığında
katil balinalar takip eder.
Aile reisi dişi genç balinalara
nerede en verimli balık alanlarını bulacağını gösterir.
Aynı zamanda yakaladığı somonların %90'ınını paylaşır.
Her geçen sene
katkıları daha hayati hâle gelir:
Fazla avlanma ve habitat yıkımı somon popülasyonlarını azaltarak
balinaları hep açlık riskine yakın hâle getirir.
Büyükannelerin uzmanlıkları
aileleri için yaşam ve ölüm arasındaki fark anlamına gelebilir –
peki neden yavru doğurmayı bırakırlar?
Bir dişi için üremeye devam etmek her zaman daha avantajlıdır,
mevcut çocuklarına ve torunlarına bakıyor olsa bile.
Birkaç özel durum bu denklemi katil balinalar için değiştiriyor.
Ne oğulların ne de kızların aile kökenlerini
terk etmemesine çok nadir rastlanır —
neredeyse tüm hayvan türlerinde
bir ya da iki cins ayrılır.
Bunun anlamı şudur, dişi katil balina yaşlandıkça
ailesinin büyük bir bölümünü
çocukları ve torunları oluşturur,
daha uzak akrabalarsa ölür.
Yaşlı dişiler gruba genç dişilerden daha yakın oldukları için
bütün aile ile ilgilenmeleri daha iyidir,
buna karşılık genç dişiler üremeyle ilgilenmelidir.
Katil balina çevresinde
her yeni yavru sınırlı, bölüşülen kaynaklarla
yeni bir can beslemektir.
Yaşlı dişi ailesine yük olmadan genlerini yetişkin oğullarını
destekleyerek geçirebilir,
bu oğullar diğer ailelerin yetiştireceği yavrulara baba olur.
Bu, dişilerin orta yaşta tamamen üremeyi durdurmak üzere
evrim geçirmelerinin nedeni olabilir.
Büyükannelerin katkıları olsa bile
Güney Sakinleri katil balinaların çoğunlukla somon düşüşünden
dolayı türleri tehlike altındadır.
Onları yok oluştan kurtarmak için somon popülasyonlarını
eski hâline getirmek üzere acilen yatırım yapmalıyız.
Uzun vadede Balina Araştırma Merkezi
gibi çalışmalara daha çok ihtiyacımız olacak.
Güney Sakinleri hakkında öğrendiklerimiz
diğer gruplar için geçerli olmayabilir.
Diğer popülasyonları yakından gözleyerek
daha fazla şaşırtıcı adaptasyonlar keşfedebiliriz
ve yaşamları risk altına girmeden önce insan müdahalesine
hassaslıklarını tahmin edebiliriz.