Kuna swali tunafaa kujiuliza:
Kipi hakikwenda sawa?
Si tu kuhusiana na janga
lakini na uraia wetu.
Nini kilichotuletea huu mgawano na chuki kisiasa ?
Kwa miongo ya karibu,
utengano baina ya washindi na walioshindwa umezidi,
na kutia sumu siasa yetu,
kututenganisha.
Mgawanyiko huu unahusu udhalimu kwa kiasi fulani.
Lakini pia mtazamo kuhusu kushinda na kushindwa
ambayo huja nayo.
Walio kileleni
wanaamini ufanisi wao ni juhudi yao,
kipimo cha ustahili wao,
na walioanguka hawana wa kulaumu bali nafsi zao.
Mtazamo huu wa mafanikio
unatokana na kanuni inayovutia,
kwamba kila mtu ana nafasi sawa,
na washindi wanstahili ushindi wao.
Huu ndio kiini cha wazo la ustahi.
Kwa vitendo,bila shaka, tuna upungufu.
Si kila mtu ana nafasi sawa kuinuka.
Watoto wazaliwao kwa jamii maskini hukua kwa umaskini,
Wazazi tajiri wana uwezo kupitisha manufaa kwa wototo wao.
Kwa mfano, katika vyuo bora zaidi,
idadi wengi wametoka familia tajiri sana
kushinda nusu ya chini ya nchi ukijumuishwa.
Shida sio tu kushindwa kufikia
mawazo ya ustahi tunavyopiga mbiu.
Wazo lenyewe lina kasoro.
Ina dosari.
Ustahi una madhara kwa manufaa kwa watu wote.
unaleta kiburi kwa washindi
na kufedhehesha waliopeteza.
huchochea washindi kujiona bora zaidi
na kusahau nasibu na uenyemali iliyowasaidia kupata mafanikio.
Na kupelekea kuonea wasiobahatika,
na wasio na wasifi kama wao.
Huu hujalisha kisiasa.
Mojawapo ya chanzo kuu cha upinzani maarufu
miongoni mwa wafanyikazi ni dhana ya wasomi kuwadharau.
Ni lawama halali.
Ingawaje utandawazi umezidi kukosesha usawa
na mshahara usioongezeka,
watetezi wake walishauri wafanyikazi.
"Kama unataka kushindana na kushinada karika uchumi wa kimataifa,
enda chuo"
"Mapato yako yanalingana na masomo yako"
"Utafaulu ukijaribu"
Hawa wasomi hawazingatii tusi fiche kwenye huu ushauri.
Usipoenda chuo,
usiponawiri kwenye huu uchumi mpya,
basi shida ni lako.
Huo ndio sababu.
Si ajabu wafanyikzi wengi waligeukia ustahi wa wasomi.
Tunafaa tufanye nini ?
Tunafaa kuwazia kipengee tatu cha uraia wetu.
Nafasi ya chuo,
usharifu wa kazi
na maana ya ufanisi.
Tunafaa kuwazia tena nafasi ya vyuo
kama suluhishi la fursa.
Kwa watu kama sisi tunaotangamana na wasomi,
ni rahisi kusahau hakika sahili:
Watu wengi hawana sahada la miaka minee chuoni.
Kwa hakika, thuluthi mbili Wamerikani hawana.
Kwa hivyo ni upumbavu kujenga uchumi
inayoshurutisha shahada ya chuo
ili kuwepo na maisha sharifu.
Kuhimiza watu kwenda chuo ni wazo mzuri.
Upanuzi wa ufikavu kwa wasiojiweza
ni bora zaidi
Lakini huu si suluhu la kutokuwa na usawe.
Haina faida kuandaa watu kupambania ustahi
ni kuboresha maisha tunafaa kuzingatia
kwa watu hawana diploma
lakini wenye mchango muhimu katika jamii.
Tunafaa kufufua usharifu wa kazi.
na kuiweka kati kwenye siasa zetu
Tunafaa kukumbuaka kazi sio tu kupata riziki,
ila pia ni kuchangia uzuri wa pamoja
na kushindania utambuzi wakati huo
Robert F. Kennedy alisema vyema nusu karne iliyopita
Ushirika,jumuiya, uzalendo shirika
Malengo haya hayaji
kwa ununuzi na ulaji wa bidhaa pamoja.
Zinatokana na ajira adhama,
kwa mshahara lifaalo.
Ni aina ya ajira inatuwezesha kusema,
"Nilichangia ujuenzi wa huu nchi.
Mimi ni mshiriki wa ubia umma zake kubwa"
Huu hisia wa uraia
Haipo pakubwa katika maisha ya umma siku hizi
Mara mingi tunadhania kipato cha watu
ni kipimo cha mchango wao kwa mazuri kwa wote
Huu ni kosa.
Martin Luther King Jr alielezea mbona.
Kwa kutafakari mgomo wa wasafishaji mazingira
uko Memphis, Tennessee,
muda mfupi kabla hajawawa,
King alisema,
"Mtu anyezoa takataka, kwa uchambuzi wa kina,
ana umuhimu sawa na daktari,
asipofanya kazi yake,
magonjwa yanakithiri.
Kazi zote zina usharifu"
Janga tunao leo unadhihirisha huu.
Unaonyesha tunavyotegemea sana
wafanykazi kunapuuza wakati mwingi.
Wafanyikazi wa upelekaji,
wafanyikazi wa matengenezo,
karani wa duka,
wafanyikazi wa bohari,
madereva wa lori,
wauguzi wasaidizi,
watunza watoto,
wahuduma wa afya nyumbani.
Wafanyikazi hawa kipato ni duni na wanapuuziliwa.
Lakini sasa, tunawaona muhimu.
Huu ni fursa wa mjadala wa umma
kuhusu kuinua mapato yao na kuwatambua
kulingana na umuhimu wa kazi wanayofanya.
Ni wakati wa kubadili maadili, hata roho,
kuulizia kiburi cha ustahi.
Kimaadili,nastahiki talanta zinazoniwezesha kunawiri ?
Ni uwezo wangu
kua naishi katika jamii inayothamini talanta
ninazo ?
Ama ni bahati ?
Kusisitiza ufanisi ni haki yangu
huleta ugumu kujiweka kwa niaba ya watu wengine.
Kuthamini nafasi ya baraka maishani
yanaweza leta unyenyekevu flani.
Kama si kwa ajali ya uzazi, ama neema ya mungu
ama fimbo la hatima,
ningekua nani.
Huu moyo wa unyenyekevu
ndio fadhila ya uraia tunahitaji sasa.
Ndio mwanzo wa kurudi
toka maadili makali ya ufanisi unaotutenganisha.
Inatuelekeza kupita ubabe wa ustahi
hadi maisha ya ukarimu zaidi ya umma