Cёння я хачу пагаварыць аб тым, як мы размаўляем пра каханне.
Дакладней кажучы,
я хачу пагаварыць аб тым, што ня так ў тым, як мы гаворым аб каханні.
Верагодна, большасць з нас некалькі разоў закохвалася
на працягу нашага жыцця.
У ангельскай мове гэта метафара, "падзенне" [falling],
насамрэч ўжываецца найчасцей, калі мы гаворым пра гэты вопыт.
Я не ведаю наконт вас,
але калі я ўяўляю гэту метафару,
то бачу сцэну з мультфільма --
як быццам вось чалавек,
ён ідзе па ходніку,
не заўважаючы, ён даходзіць да адчыненага люку
і імкліва падае ў каналізацыю.
І я ўяўляю гэта менавіта так, бо ўпасці -- гэта не ўскочыць.
Падзенне -- раптоўнае
і некантралюемае.
Гэта штосьці, што адбываецца з намі без нашага дазволу.
У асноўным мы так гаворым пра пачатак новых адносін.
Я пісьменніца і таксама настаўніца ангельскай мовы, што значыць,
разважаючы пра словы, я зарабляю на жыццё.
Можна сказаць,
што мне плацяць за аргументацыю таго, што наша мова важная,
і мне хацелася б падкрэсліць, што шмат метафар, якія мы ўжываем,
каб гаварыць аб каханні --
мабыць нават большая частка з іх --
маюць праблему.
Такім чынам, у каханне, мы падаем.
Нас збіваюць.
Нас расціскаюць.
Мы падаем у прытомнасць.
Мы згараем ад запалу.
Каханне робіць нас вар'ятамі,
і яно робіць нас хворымі.
Нашы сэрцы баляць
і затым разбіваюцца.
Такім чынам, нашы метафары прыраўноўваюць закаханасць ў кагосьці
да надзвычанага гвалту ці хваробы.
(Смех)
Менавіта так.
І яны пазіцыянуюць нас як ахвяр
непрадбачных і непазбежных абставін.
Маё любімае з іх гэта "smitten",
што з'яуляецца мінулай формай слова "smite".
І калі вы паглядзіце значэнне гэтага слова ў слоўніку --
(Смех)
вы ўбачыце, што яно азначае і "жудаснае няшчасце",
і "быць моцна закаханым".
Як правіла, я асацыюю слова "smite" з вельмі асаблівым кантэкстам,
са Старым Запаветам.
Толькі ў адной Кнізе Выхаду ёсць 16 спасыланняў на слова "паражэнне",
якое ў Бібліі выкарыстоўваецца для помсты раззлаванага Бога.
(Смех)
Мы ўжываем тое ж слова, каб гаварыць пра каханне,
якім тлумачым нашэсце саранчы.
(Смех)
Правільна?
Дык як гэта так здарылася?
Як мы дайшлі да асацыяцыі кахання з вялікім болем і пакутай?
І чаму мы гаворым пра гэты нібыта добры вопыт,
як быццам мы ахвяры?
Гэта цяжкія пытанні,
але у мяне ёсць некалькі тэорый.
І каб высветліць гэта,
я хачу сфакусавацца на адной канкрэтнай метафары,
якая ўвасабляе каханне як вар'яцтва.
Калі я ўпершыню пачала вывучаць рамантычнае каханне,
я сустракала гэтыя метафары пра вар'яцтва паўсюль.
У гісторыі Заходняй культуры багата моваў,
якія прыраўноўваюць каханне да псіхічнай хваробы.
Вось некалькі прыкладаў.
Уільям Шэкспір:
"Каханне -- гэта ўсяго толькі вар'яцтва "
з "Як вам гэта спадабаецца".
Фрыдрых Ніцшэ:
"У каханні заўсёды ёсць трошкі вар'яцтва".
"Паглядзі на мяне, паглядзі, настолькі звар'яцела ад кахання" --
(Смех)
цытата вялікага філосафа Бейонсе Ноулз.
(Смех)
Упершыню я закахалася ў 20 год,
і гэта былі дастаткова неспакойныя адносіны з самага пачатку.
Гэта былі адносіны на адлегласці першыя некалькі год,
таму для мяне гэта значыла вельмі высокія ўзлёты і нізкія падзенні.
Асабліва я памятаю адзін момант.
Я сядзела на ложку ў хостэле ў Паўднёвай Амерыцы,
і я назірала, як мой каханы выходзіць за дзверы.
Было позна,
была амаль поўнач,
мы пасварыліся за вячэрай,
і калі мы вярнуліся ў наш пакой,
ён пакідаў свае рэчы ў торбу і выляцеў прэч.
Хоць я ўжо не памятаю нагоды гэтай спрэчкі,
я вельмі выразна памятаю, як назірала яго сыход.
Мне было 22, гэта была мая першая вандроўка ў краіну, што развіваецца
і я была зусім адна.
Заставаўся тыдзень да майго адлёту дадому,
я ведала імя горада, ў якім знаходзілася,
і імя горада, ў які мне патрэбна было трапіць, каб выляцець,
але я не мела паняцця, як арыентавацца навокал.
У мяне не было кішэннага даведніка і вельмі мала грошай,
і я не ведала гішпанскай.
Хтосьці больш смелы за мяне
мог расцаніць гэта як момант магчымасці,
але я застыла.
Я проста сядзела там,
а потым расплакалася.
Але нягледзячы на маю паніку,
нейкі маленькі голас ў маёй галаве падумаў:
"Ваў. Гэта было драматычна.
Я сапраўды кахаю належным чынам".
(Смех)
Бо некаторая частка мяне жадала адчуваць сябе смутнай у каханні.
Цяпер гэта гучыць для мяне так дзіўна, але ў 22 гады,
я імкнулася мець драматычныя вопыты.
У той момант я была безразважнай, раззлаванай ды спустошанай,
і гэта дастаткова дзіўна,
але я думала, што гэта неяк пацвярджае мае пачуцці да
хлопца, які толькі што мяне пакінуў.
Я думаю, на пэўным узроўні я жадала быць трошкі звар'яцелай,
бо я думала, менавіта так каханне і працуе.
Гэта сапраўды не павінна быць дзіўным,
прыймаючы да ўвагі, што на Вікіпедыі
існуе 8 фільмаў,
14 песен,
два альбомы і адзін раман з назвай "Вар'яцкае каханне".
Праз паўтары гадзіны ён вярнуўся ў наш пакой.
Мы памірыліся.
Мы правялі яшчэ адзін збольшага шчаслівы тыдзень,
вандруючы разам.
Потым, калі я вярнулася дадому,
я падумала: "Гэта было так жахліва і так выдатна.
Гэта і ёсць сапраўдны раман".
Я чакала, што маё першае каханне будзе падобна да вар'яцтва,
і вядома, маё чаканне выдатна спраўдзілася.
Але кахаць кагосьці такім чынам --
як быццам мой дабрабыт цалкам залежаў ад узаемнасці кахання --
не было вельмі добра для мяне
ці для яго.
Але я мяркую, што гэты тып кахання не вельмі незвычайны.
Большасць з нас адчувае сябе трохі звар'яцелымі на ранняй стадыі закахання.
На самой справе, ёсць даследаванне, якое сцвярджае, што гэта нармальна,
таму што, нейрахімія даказвае,
закаханне і псіхічны разлад не так лёгка адрозніць.
Гэта сапраўды так.
Гэтае даследаванне 1999 года выкарыстоўвае аналізы крыві,
каб пацвердзіць, што ўзровень сератаніна пры закаханасці
вельмі падобны да ўзроўня сератаніна
ў людзей з дыягназам "абсесіўна-кампульсіўны разлад".
(Смех)
Так, і ўзровень сератаніна
таксама звязаны з сіндромам сезоннага афектыўнага разладу
і дэпрэсіяй.
Такім чынам, ёсць некалькі доказаў,
што каханне цесна звязана са зменамі нашага настрою і паводзін.
І іншыя даследаванні пацвярджаюць,
што большасць адносінаў пачынаюцца такім чынам.
Даследчыкі сцвярджаюць, што нізкі ўзровень сератаніна
ўзаемазвязаны з апантаным мысленнем пра аб'ект кахання,
што нагадвае пачуццё, як быццам хтосьці пасяліўся ў тваёй галаве.
І большасць з нас адчувае сябе так, калі ўпершыню закохваецца.
Але ёсць і добря навіны -- гэта не заўсёды цягнецца доўга,
звычайна ад некалькіх месяцаў да некалькіх гадоў.
Калі я вярнулася са свайго падарожжа ў Паўднёвую Амерыку,
я правяла шмат часу адна ў маім пакоі,
правяраючы маю паштовую скрыню,
у роспачы жадаючы атрымаць навіны ад майго каханага.
Я вырашыла, што калі мае сябры не могуць зразумець маё пакутлівае гора,
мне непатрэбна іх сяброўства.
Таму я перастала сустракацца з большасцю з іх.
І гэта быў, напэўна, самы нешчаслівы год ў маім жыцці.
Але я думаю, я адчувала, што быць няшчаснай -- гэта мая праца,
бо калі б я была няшчаснай,
тады я б змагла даказаць, як моцна я яго кахала.
І калі я змагла б даказаць гэта,
тады мы б у рэшце рэшт засталіся разам.
Гэта і ёсць сапраўднае вар'яцтва,
бо не існуе ўніверсальнага правіла,
якое сцвярджае, што вялікая пакута вядзе да вялікай узнагароды.
Але мы гаворым пра каханне, як быццам бы гэта праўда.
Наш вопыт кахання і біялагічны, і культурны.
Наша біялогія кажа, што каханне -- гэта добра,
актывізуючы кругазварот узнагародаў у нашым мазгу,
і яна гаворыць, што каханне балючае, калі, пасля спрэчкі ці раставання,
нейрахімічная ўзнагарода адымаецца.
Насамрэч -- напэўна, вы чулі аб гэтым --
кажучы аб нейрахіміі,
перажываць растанне падобна да ўстрымання ад какаіна,
што я знаходжу суцяшальным.
(Смех)
Тады наша культура выкарыстоўвае мову,
каб фармуляваць і адпавядаць гэтым ідэям пра каханне.
У гэтым выпадку мы гаворым аб метафарах болю,
залежнасці і вар'яцтва.
Гэта даволі цікавы бумеранг зваротнай сувязі.
Каханне магутнае і часам балючае,
і мы паказваем гэта праз нашыя словы і гісторыі.
Але затым нашыя словы і гісторыі падрыхтоўваюць нас
да чакання моцнага і балючага кахання.
Цікава, што гэта ўсё адбываецца
ў культуры, якая шануе пажыццёвую манагамію.
Быццам мы жадаем адначасова
і вар'яцкага кахання,
і мы хочам, каб яно доўжылася ўсё жыццё.
Гэта гучыць жудасна.
(Смех)
Каб гэта ўладкаваць,
нам патрэбна ці змяніць нашу культуру, ці змяніць нашыя чаканні.
Уявіце, што мы ўсе былі б менш пасіўнымі ў каханні.
Калі б мы былі больш ўпэўненымі, больш адкрытымі да новага, больш шчодрымі.
Тады б замест таго, каб падаць ў каханне,
мы б ў яго ўступалі.
Я ведаю, што гэта патрабуе шмат чаго,
але я не першы чалавек, які прапаноўвае гэта.
У кнізе "Метафары, якімі мы жывем"
лінгвісты Марк Джонсан і Джордж Лэйкаф прапануюць цікавае рашэнне
гэтай дылемы:
трэба змяняць нашыя метафары.
Яны сцвярджаюць,
што метафары сапраўды фармулююць нашае ўспрыманне свету,
і нават могуць дзейнічаць як кіраўнікі нашых будучых спраў,
як прароцтвы, якія спраўджваюцца.
Джонсан і Лэйкаф прапануюць новую метафару для кахання:
Каханне як сумесны твор мастацтва.
Мне вельмі падабаецца гэты спосаб разважання аб каханні.
Лінгвісты кажуць, што метафары прытрымліваюцца логікі,
што, па сутнасці, і ёсць спосаб разглядання ўсіх падтэкстаў,
ці ідэй, якія ўтрымліваюцца ў метафары.
Джонсан і Лэйкаф кажуць аб усім,
што супрацоўніцтва над творам мастацтва
прадугледжвае: высілкі, кампраміс, цярпенне, агульныя мэты.
Гэтыя ідэі добра адпавядаюць нашаму культурнаму ўкладанню
ў доўгатэрміновыя рамантычныя адносіны,
але яны таксама добра працуюць і ў іншых тыпах адносін --
кароткачасовых, выпадковых, свабодных, неманагамных, бясполых --
бо гэтыя метафары прыносяць нашмат больш складаныя ідэі
у вопыт кахання кагосьці.
Такім чынам, калі каханне -- гэта сумесны твор мастацтва
тады каханне -- гэта эстэтычны вопыт.
Каханне непрадказальнае,
каханне крэатыўнае,
каханне патрабуе супрацоўніцтва і дысцыпліны,
расчароўвае і вымагае эмацыйных высілкаў.
І каханне складаецца з асалоды і болю.
Зрэшты рэшт, кожны вопыт кахання розны.
Калі я была маладзейшай,
то ніколі не задумвалася,
што мне было дазволена патрабаваць ад кахання больш,
што можна было не прымаць ўсё, што прапаноўвала каханне.
Калі чатырнаццацігадовая Джульета ўпершыню сустрэла --
ці калі чатырнаццацігадовая Джульета не магла быць без Рамэа,
з якім яна пазнаёмілася чатыры дні таму,
яна не была расчаравана ці ўсхвалявана.
Дзе яна?
Яна хоча памерці.
Так?
І як напамін, у дадзены момант п'есы,
дзеянне трэцяе з пяці,
Рамэа не памірае.
Ён жывы,
ён здаровы,
яго проста выгналі з гораду.
Я разумею, што Верона 16-га стагоддзя непадобная на сучасную Паўночную Амерыку,
але калі я ў першыню прачытала гэту п'есу,
таксама ў 14 гадоў,
пакута Джульеты мела сэнс для мяне.
Пераасэнсаваць каханне як нешта, што я ствараю з тым, кім захапляюся,
а не тое, што проста здараецца са мной
без майго кантроля ці згоды,
гэта надае ўнутраную сілу.
Але гэта ўсё яшчэ цяжка.
Каханне па-ранейшаму часам абсалютна безразважнае і знішчальнае,
і калі я адчуваю сябе засмучанай,
я павінна нагадваць сабе:
мая задача ў гэтых адносінах -- размаўляць з маім партнёрам
аб тым, што я хачу зрабіць разам.
Гэта таксама нялёгка.
Але гэта нашмат лепш, чым другі варыянт,
у якім каханне -- вар'яцтва.
Гэта версія кахання не аб прыцягненні ці страце нечай увагі.
Замест гэтага, яна патрабуе даверу свайму партнёру
і абмяркоўвання сітуацыі, калі давяраць становіцца цяжка,
што гучыць вельмі проста,
але, на самой справе, рэвалюцыйнае радыкальнае дзеянне.
Бо табе патрэбна перастаць думаць пра сябе
і твае набыткі ці страты ў гэтых адносінах,
і пачаць думаць, што ты можаш прапанаваць.
Такая версія кахання дазваляе нам казаць рэчы, такія як:
"Эй, мы не вельмі добрыя супрацоўнікі. Мабыць гэта не для нас".
Або, "Гэтыя адносіны былі карацей, чым я планавала,
але ўсё ж такі гэта было цудоўна".
Супольны твор мастацтва добры тым,
што ён не намалюе ці не злепіць сябе сам.
Такая версія кахання дазваляе нам вырашаць, як яно будзе выглядаць.
Дзякуй.
(Апладысменты)