W 1903 roku Prezydent USA pojechał
na trzydniowy biwak do Doliny Yosemite w Kalifornii.
Prezydent Theodore Roosevelt spał wśród wysokich sekwoi,
obozował podczas burzy śnieżnej i godzinami rozmawiał przy ognisku
z gospodarzem i przewodnikiem, ekologiem Johnem Muirem.
Roosevelt uwielbiał spędzać czas na świeżym powietrzu,
ale Muir zaprosił go tam nie tylko z powodu biwakowania.
Yosemite była w niebezpieczeństwie.
Chociaż w 1864 roku stała się terenem chronionym,
w 1903 roku wciąż groził jej nadmierny rozwój.
Była w samym centrum wieloletniej walki o przeznaczenie terenu
zarówno do ochrony, jak i użytku publicznego.
Dwa cele, które łatwiej było powiedzieć niż zrobić.
Bitwa o Yosemite zaczęła się wraz z gorączką złota 1849 roku,
kiedy górnicy ruszyli na zachód, szukając złota u podnóża Sierra Nevada.
W 1851 roku zatwierdzona przez państwo milicja
wypędziła indiańskie plemię Ahwahneechee z Doliny Yosemite.
Ci, którzy wrócili, byli świadkami roszczeń białych osadników do ziemi,
wycinania gigantycznych sekwoi oraz budowy hoteli i zajazdów.
W odpowiedzi mała grupa zaniepokojonych Kalifornijczyków
przekonała senatora Johna Connessa
do ochrony doliny przed prywatnymi interesami.
W 1864 roku Kongres przyjął ustawę Connessa
przekazującą Kalifornii Dolinę Yosemite.
Rząd USA po raz pierwszy objął ziemię ochroną publiczną.
Ale zarządzanie ziemią pozostało otwartą kwestią,
która miała się tylko bardziej skomplikować,
w miarę jak kolejne ziemie brano pod ochronę.
Siedem lat później geolog Ferdinand Hayden
poprowadził wyprawę na płaskowyż Yellowstone,
teren indiańskich ceremonii, polowań i handlu.
Naukowcy i artyści opowiadali
o spektakularnych gejzerach i gorących źródłach,
inspirując szerokie poparcie dla objęcia Yellowstone ochroną
i ograniczenia dostępu tubylców do ziemi.
W przeciwieństwie do Yosemite
Yellowstone nie można było objąć opieką stanową.
Leżał w trzech regionach USA, które jeszcze nie były stanami.
Zamiast tego Kongres objął Yellowstone federalnym zarządem w 1872 roku,
tworząc pierwszy na świecie prawdziwy park narodowy.
W trakcie prezydentury Teddy Roosevelt odegrał kluczową rolę
w powiększaniu terenów objętych ochroną publiczną.
Do 1916 roku powstało piętnaście parków narodowych.
Ale problem zarządzania pozostał nierozwiązany,
a koszty utrzymania parku
chaotycznie przerzucano na różne resorty.
Proste zadania typu budowa dróg czy zatrudnianie personelu
wymagało zawiłych manewrów biurokratycznych.
Żaden z wydziałów nie ustalił zasad zachowania w parku,
więc myśliwi zabijali zwierzynę, bydło niszczyło roślinność,
a goście dewastowali przyrodę.
Rozwiązanie nadeszło z Kanady,
gdzie skutecznie scentralizowano zarządzanie parkami.
W 1916 roku USA utworzyły na podstawie tego modelu
Służbę Parków Narodowych.
Do dziś misja zarządzania parkami ma dwa cele,
niekiedy sprzeczne,
Zachować parki na przyszłość
i udostępnić je ogółowi.
To delikatny akt równowagi: drogi, szlaki i inna infrastruktura
udostępniają turystom parki, ale też zmieniają krajobraz,
a goście mogą powodować zanieczyszczenia,
erozję i niszczenie delikatnych ekosystemów.
Sama historia ochrony też może być z tą misją sprzeczna.
Wiele parków w chwili powstania
nie było niezamieszkaną dziczą,
co stało się standardem ochrony przyrody.
Wiele stanowiło dom i miejsce kultu dla rdzennych ludów,
którzy utracili dostęp do ziem w imię użytku publicznego.
Dopiero od niedawna Służba Parków Narodowych
zaczęła liczyć się z tym dziedzictwem i włączać rdzennych Amerykanów
do zarządzania parkami.
Na całym świecie społeczności tubylcze odgrywają kluczową rolę
w gospodarowaniu i ochronie gruntów.
Obecnie na całym świecie istnieją tysiące parków narodowych
i każdy musi równoważyć użytek publiczny z ochroną historyczną i ekologiczną.
Parki w Nowej Zelandii, Islandii, Australii i RPA
poważnie ucierpiały z powodu raptownego napływu turystów.
Niektóre, jak Park Narodowy Mu Ko Similan w Tajlandii,
zamknęły niektóre szlaki, żeby umożliwić odbudowę ekosystemu.
Parki narodowe zachowały niezastąpione krajobrazy
dla przyszłych pokoleń.
Zmuszają nas też do postawienia trudnych pytań:
jakie są nasze obowiązki wobec planety i siebie nawzajem?