Return to Video

(h) TROM - 1.1 Science

  • 0:35 - 0:36
    Дали ме слушаш?
  • 0:37 - 0:38
    Да,
  • 0:38 - 0:39
    Мислам дека можеш да ме слушнеш сега,
  • 0:39 - 0:41
    но не ме гледаш.
  • 0:41 - 0:43
    Тоа е бидејќи имаш уши.
  • 0:43 - 0:46
    Ако ги затвориш очите и ако посегнеш кон екранот,
  • 0:47 - 0:48
    ќе знаеш дека е таму.
  • 0:48 - 0:50
    Го чуствуваш преку твојата кожа.
  • 0:51 - 0:53
    Ако не ти е дозволено да го допреш,
  • 0:53 - 0:55
    можеш да го помирисаш
  • 0:55 - 0:57
    и после миризбата на жешка пластика
  • 0:57 - 1:00
    ќе видиш дека твојот монитор мора да е таму.
  • 1:00 - 1:03
    За среќа, имаш нос.
  • 1:03 - 1:06
    Но, што ако го вкусиш?
  • 1:06 - 1:08
    Епа, тоа би било многу тешко,
  • 1:08 - 1:10
    но најпосле ќе ја осетиш пластиката,
  • 1:10 - 1:12
    бидејќи имаш јазик.
  • 1:13 - 1:15
    Го разбираш светот околу тебе,
  • 1:15 - 1:17
    Мислам, се што е околу тебе,
  • 1:18 - 1:19
    низ овие пет сетила.
  • 1:19 - 1:21
    Ако имаш уши,
  • 1:21 - 1:22
    можеш да слушаш.
  • 1:22 - 1:23
    Ако имаш очи,
  • 1:23 - 1:24
    можеш да гледаш.
  • 1:25 - 1:26
    Низ твојата кожа,
  • 1:26 - 1:27
    можеш да чуствуваш.
  • 1:27 - 1:28
    Твојот јазик ќе ти помогне за вкусот,
  • 1:29 - 1:32
    и ако имаш нос, можеш да помирисаш.
  • 1:33 - 1:37
    Очи, уши, нос, јазик и кожа се "алатките"
  • 1:38 - 1:39
    со коишто си роден.
  • 1:39 - 1:42
    Алатки кои ти помагаат да го разбереш светот околу тебе.
  • 1:43 - 1:45
    Но, како го знаеш сево ова?
  • 1:46 - 1:48
    Само затоа што забележа?
  • 1:48 - 1:51
    И како ги делиме на пет сетила?
  • 2:13 - 2:19
    НАУКА
  • 2:26 - 2:28
    Одговорот е наука.
  • 2:28 - 2:31
    Бидејќи светот е толку комплициран,
  • 2:31 - 2:34
    ние употребуваме наука за да откриеме и дефинираме.
  • 2:34 - 2:35
    Но, што е наука?
  • 2:36 - 2:38
    "Истражување и проучување на природата
  • 2:38 - 2:41
    со набљудување и објаснување."
  • 2:41 - 2:42
    или "сума од сите познавања
  • 2:42 - 2:44
    содржани преку истражување."
  • 2:44 - 2:48
    Во основа сума од тестови, бројки и букви,
  • 2:48 - 2:51
    коишто сите заедно можат да се дефинираат.
  • 2:51 - 2:52
    Но како?
  • 2:52 - 2:55
    Многу луѓе пропознаваат знаци како вредности,
  • 2:55 - 2:58
    а најпознатите групи се буквите и бројките.
  • 2:58 - 3:01
    Тие се пронајдоци кои ни помагаат
  • 3:01 - 3:03
    да ја разбереме нашата околина.
  • 3:04 - 3:05
    За подобро да разбереме како овие знаци
  • 3:05 - 3:07
    дојдоја до постоење
  • 3:07 - 3:10
    да погледнеме кратка историја за математиката:
  • 3:14 - 3:16
    Човечките суштества, од нашето најрано постоење,
  • 3:16 - 3:19
    барале решенија за основни проблеми
  • 3:20 - 3:21
    Граделе куќи, мереле простор,
  • 3:21 - 3:24
    го следеле менувањето на сезоните и броеле објекти.
  • 3:25 - 3:26
    Пред околу 30 илјади години,
  • 3:26 - 3:28
    раниот палеолитски човек
  • 3:28 - 3:29
    го следел менувањето на сезоните
  • 3:29 - 3:31
    и промената на времето за посадување.
  • 3:32 - 3:34
    За да го бележи одминувањето на времето,
  • 3:34 - 3:36
    режел црти на пештерските ѕидови
  • 3:36 - 3:39
    или резбал црти на коски, дрво или камен.
  • 3:39 - 3:42
    Секоја црта означувала еден.
  • 3:42 - 3:43
    Но овој систем бил чуден
  • 3:43 - 3:45
    кога дошле на ред големите суми,
  • 3:45 - 3:46
    така што симболите биле измислени
  • 3:47 - 3:48
    и означувале група на објекти.
  • 3:48 - 3:51
    Сумерски глинен камен е најден
  • 3:51 - 3:53
    што датира од четвртиот милениум п.н.е.
  • 3:53 - 3:56
    Малечок глинен столб е употребен за 1,
  • 3:56 - 3:58
    топка од глина е употребена за 10
  • 3:58 - 4:00
    и голем конус за 60.
  • 4:01 - 4:04
    Напишани записи пред околу 3300 год пред н.е. покажаа
  • 4:04 - 4:06
    дека Вавилонците запишувале суми
  • 4:06 - 4:07
    на глинени плочи со трска.
  • 4:08 - 4:10
    Употребиле форма на клинец како единица/и
  • 4:10 - 4:13
    а формата V странично, како десетка/и
  • 4:13 - 4:15
    комбинирајќи ги овие симболи за да напишат други броеви.
  • 4:15 - 4:16
    На пример,
  • 4:16 - 4:18
    Вавилонците го пишувале бројот 19 како...
  • 4:20 - 4:22
    Античките Египќани употребувале објекти
  • 4:22 - 4:24
    од нивното секојдневие како симболи.
  • 4:24 - 4:27
    Прачка означувала 1, добитокот бил 10,
  • 4:27 - 4:28
    навиткано јаже како 100,
  • 4:28 - 4:31
    лотосов цвет бил илјада и.т.н.
  • 4:31 - 4:35
    Бројот 19 бил добиток и 9 прачки.
  • 4:36 - 4:38
    Раните Римјани креирале систем од броеви
  • 4:38 - 4:40
    кој што го гледаме и ден денес.
  • 4:40 - 4:41
    Заедно со други симболи
  • 4:41 - 4:44
    тие употребувале X како 10, и I како 1
  • 4:44 - 4:45
    До средните векови,
  • 4:45 - 4:47
    Римјаните ставале I десно од X
  • 4:47 - 4:50
    за 11, а лево за 9.
  • 4:50 - 4:52
    Така да 19 го пишувале како XIX.
  • 4:53 - 4:54
    Сите овие креативни системи на броеви
  • 4:55 - 4:58
    покажуваат група на објекти, како и индивидуални објекти.
  • 4:59 - 5:00
    Некои од најстарите човечки системи за броење
  • 5:00 - 5:03
    се заосновуваат на прстите на рацете и нозете.
  • 5:03 - 5:06
    Така да тие се базирани на единици, петтки, десеттки и дваесеттки
  • 5:06 - 5:08
    Зулу зборот за 6 значи,
  • 5:08 - 5:11
    да го земеш палецот од десната рака,
  • 5:11 - 5:12
    што значи сите прсти од левата рака
  • 5:13 - 5:16
    да се додадат, а и другиот палец бил потребен.
  • 5:16 - 5:18
    Други системи настанале од трговија.
  • 5:18 - 5:20
    Јоруба во Нигерија,
  • 5:20 - 5:22
    употребувале школки како валута
  • 5:22 - 5:25
    и развиле неверојатно комплексен систем од бројки.
  • 5:25 - 5:26
    Бил базиран на дваесеттки
  • 5:26 - 5:28
    и на операцијата на множење,
  • 5:28 - 5:30
    одземање и додавање.
  • 5:30 - 5:31
    На пример:
  • 5:31 - 5:36
    тие мислеле за 45 како (3x20)-10-5.
  • 5:37 - 5:39
    Јазли заврзани во јаже и низи биле употребувани
  • 5:39 - 5:41
    за бележење суми од страна на многу култури,
  • 5:41 - 5:43
    како Персиците.
  • 5:43 - 5:44
    Инките употребувале подобра верзија
  • 5:44 - 5:45
    наречена "куипу":
  • 5:45 - 5:48
    Дебело јаже се држело хоризонтално
  • 5:48 - 5:49
    од кое виселе врвци полни со јазли.
  • 5:50 - 5:52
    Видот на јазолот кој што Инките го употребувале
  • 5:52 - 5:53
    заедно со должината и бојата на врвцата
  • 5:53 - 5:56
    означувало единици, десеттки и стоттки.
  • 5:56 - 5:58
    Во денешен свет скоро секоја индустриска култура
  • 5:58 - 6:00
    ги употребува броевите од 0 до 9.
  • 6:01 - 6:02
    Но овие симболи не биле пронајдени
  • 6:02 - 6:04
    се до третиот век пред н.е. во Индија
  • 6:05 - 6:06
    и требало уште други 800 години
  • 6:06 - 6:10
    за идејата да 0 биде поставена како вредност.
  • 6:10 - 6:11
    Оваа голема идеја
  • 6:11 - 6:13
    драматично ја променило математиката.
  • 6:15 - 6:17
    Ние луѓето отсекогаш сме делеле еден со друг.
  • 6:17 - 6:19
    Кога раните култури ја делеле својата храна и вода
  • 6:19 - 6:21
    или сакале да го поделат своето земјиште
  • 6:21 - 6:22
    на начин кој што бил фер и еднаков,
  • 6:23 - 6:24
    постепено настанале дропките
  • 6:24 - 6:27
    како симболи за овие ситуации.
  • 6:28 - 6:30
    Античките Египќани употребувале единични дропки.
  • 6:30 - 6:32
    Дропки каде броителот е 1,
  • 6:32 - 6:35
    како 1/2, 1/3 и 1/5,
  • 6:35 - 6:37
    и би додале и поделиле овие дропки.
  • 6:37 - 6:40
    Ако сакале да поделат три парчина леб еднакво
  • 6:40 - 6:42
    за пет семејни членови,
  • 6:42 - 6:44
    тие прво ќе ги поделеле првото и второто парче
  • 6:44 - 6:45
    на третини.
  • 6:46 - 6:48
    Потоа, третото парче леб ќе го поделеле на петтини.
  • 6:50 - 6:51
    И на крај ќе ја земеле останатата една третина
  • 6:52 - 6:55
    од второто парче и ќе го поделеле на пет делови.
  • 6:56 - 7:00
    Тие го запишувале ова како 1/3, 1/5, 1/15.
  • 7:01 - 7:02
    Денес ова делење ќе го претставиме
  • 7:02 - 7:04
    со дропката 3/5.
  • 7:04 - 7:06
    3/5 парчина леб за секој член,
  • 7:07 - 7:09
    или 3 парчина леб поделени на 5 луѓе.
  • 7:10 - 7:12
    Сумерите и раните Вавилонци
  • 7:12 - 7:13
    измислиле броен систем од делови
  • 7:13 - 7:17
    базиран на 60, кој што и ние после 4000 години го користиме.
  • 7:17 - 7:19
    Нашите денови имаат 60 минутни часови
  • 7:19 - 7:20
    и 60 секунди во минута,
  • 7:21 - 7:23
    и нашиот круг има 360 степени.
  • 7:25 - 7:27
    Кинеските општества користеле абакус
  • 7:27 - 7:30
    со систем базиран на десеттки, иако немало 0.
  • 7:31 - 7:32
    Рана форма на децимални делови
  • 7:32 - 7:33
    дојдени се од абакусот.
  • 7:34 - 7:34
    На пример:
  • 7:34 - 7:38
    3/5 би било 6 од 10 на абакус.
  • 7:38 - 7:41
    Кинезите го нарекле броителот "синот"
  • 7:41 - 7:43
    а именителот "мајката".
  • 7:44 - 7:45
    Не било така се до 12 век
  • 7:45 - 7:46
    тие општи поделби,
  • 7:46 - 7:48
    со преграда (дробна црта) кои што ги користиме ден денес,
  • 7:48 - 7:49
    биле измислени.
  • 7:50 - 7:52
    Дури тогаш, овие поделби не биле широко користени
  • 7:52 - 7:54
    се до ренесансниот период до пред 500 год.
  • 7:56 - 7:58
    Низ историјата секој култура околу светот
  • 7:58 - 8:00
    имала креирано инвентивни начини за сметање.
  • 8:01 - 8:03
    Да се реши проблемот, на пример 12x15,
  • 8:04 - 8:05
    старите Руски селани
  • 8:05 - 8:07
    користеле систем на дуплирање и преполовување.
  • 8:10 - 8:12
    Кога непарен број поделен резултира со дропка,
  • 8:13 - 8:14
    тие го заобиколувале,
  • 8:16 - 8:17
    потоа ги додавале факторите
  • 8:17 - 8:19
    поврзани со непарните множители.
  • 8:24 - 8:27
    Старите Египќани се потпирале на двојна процедура
  • 8:27 - 8:28
    се додека не произведат доволно групи.
  • 8:32 - 8:35
    Потоа ги додаваат овие групи за да го најдат одговорот.
  • 8:41 - 8:43
    Низ Европа и Азија, за време на средните векови,
  • 8:43 - 8:46
    абакусот бил секојдневен калкулатор.
  • 8:46 - 8:48
    Но само неколку луѓе знаеле да го користат,
  • 8:48 - 8:50
    обично богатите трговци и големите лидери
  • 8:51 - 8:53
    Со едноставно поместување на зрнцата, така што секое зрнце имало своја вредност
  • 8:54 - 8:56
    абакусот бил високо ефикасен начин за сметање.
  • 8:57 - 8:59
    Тогаш, големиот арапски математичар al-KhwÄrizmÄŤ
  • 8:59 - 9:02
    ги вовел Хинду Арапските бројки од 0 до 9,
  • 9:02 - 9:04
    во Северна Америка и Европа
  • 9:04 - 9:06
    и креирал нови процедури на сметање.
  • 9:07 - 9:09
    Овие алгоритми можат да се напишат на хартија
  • 9:10 - 9:12
    Низ вековите учењето на алгоритмите
  • 9:12 - 9:14
    станало посебна гранка на едукација,
  • 9:14 - 9:15
    како што студентите учеле да сметаат
  • 9:15 - 9:17
    долги колони броеви и симболи,
  • 9:17 - 9:18
    позајмувале и спроведувале,
  • 9:18 - 9:21
    а големите делења ги правеле ефикасно и сигурно.
  • 9:22 - 9:23
    Сега тие можеле да чуваат податоци за овие процедури
  • 9:23 - 9:25
    и да ги проверуваат резултатите.
  • 9:26 - 9:28
    Денес, комплексните калкулации
  • 9:28 - 9:30
    се прават со помош на дигитрон.
  • 9:30 - 9:31
    Ова значи дека на студентите им е потребна способноста
  • 9:31 - 9:33
    за да ги проверат разумните одговори
  • 9:33 - 9:35
    и да имаат богат репертоар
  • 9:35 - 9:37
    на ментални математички стратегии за да го направат тоа.
  • 9:38 - 9:40
    Наједноставните пресметувања како 12x15
  • 9:41 - 9:43
    можат да се решат ментално со употреба на различни стратегии.
  • 9:54 - 9:55
    Како што патуваме кон богатата
  • 9:55 - 9:57
    и жива историја на математиката
  • 9:57 - 9:59
    можеме да видиме како идеите и креациите
  • 9:59 - 10:01
    растат надвор од нашите човечки потреби
  • 10:01 - 10:04
    за да ги решиме секојдневните проблеми.
  • 10:04 - 10:06
    Низ времето, математичките испитувања
  • 10:06 - 10:08
    на мажот и жената од целиот свет,
  • 10:08 - 10:10
    ни дале фасцинантни леќи
  • 10:10 - 10:12
    кои ни помогаат да математички го погледнеме
  • 10:12 - 10:14
    и да побараме смисла во нашиот свет.
  • 10:15 - 10:17
    Науката е збирка од факти
  • 10:17 - 10:20
    постигнати со дефинирање на она што го гледаме
  • 10:21 - 10:23
    и правење тестови за да се открие.
  • 10:24 - 10:28
    Математиката, хемијата и физиката репрезентираат фиксирани
  • 10:29 - 10:32
    јазици коишто не се подложни на толкување.
  • 10:32 - 10:35
    Јазиците служат да опишат што набљудуваме и
  • 10:36 - 10:39
    да ги тестираме тие набљудувања со цел да ги подобриме.
  • 10:39 - 10:41
    Размислете за ДНК,
  • 10:41 - 10:44
    ќелии, галаксии,
  • 10:44 - 10:46
    овошје,
  • 10:46 - 10:48
    лаптопи,
  • 10:49 - 10:51
    климатизатори.
  • 10:51 - 10:54
    Размислете за автомобили,
  • 10:54 - 10:57
    храна,
  • 10:57 - 10:59
    куќи,
  • 11:00 - 11:03
    фауна,
  • 11:03 - 11:06
    флора,
  • 11:06 - 11:09
    Размислете за атоми,
  • 11:09 - 11:11
    делови од телото,
  • 11:12 - 11:14
    климата,
  • 11:15 - 11:18
    или за облеката која ја носиш.
  • 11:20 - 11:23
    И сфати дека се е дефинирано,
  • 11:23 - 11:25
    или креирано
  • 11:25 - 11:27
    од науката.
  • 11:34 - 11:36
    За да го разбериш целиот концепт на науката,
  • 11:36 - 11:40
    треба да знаеш што е научна теорија:
  • 11:41 - 11:42
    "Научната теорија
  • 11:42 - 11:45
    опфатува збирка од концепти,
  • 11:45 - 11:48
    вклучувајќи абстракции од видлив феномен,
  • 11:48 - 11:51
    изразени како мерливи својства,
  • 11:51 - 11:54
    заедно со правила (наречени научни закони)
  • 11:54 - 11:56
    кои изразуваат врска
  • 11:56 - 11:59
    помеѓу набљудувањата на таквите концепти."
  • 11:59 - 12:02
    Научната теорија е конструирана да се прилагоди на
  • 12:02 - 12:05
    достапни емпириски податоци како набљудувањата,
  • 12:05 - 12:09
    и е поставена како принцип или тело од принципи
  • 12:09 - 12:11
    за појаснување на класа феномен.
  • 12:12 - 12:14
    Научната теорија е тотално различна
  • 12:14 - 12:15
    од другите теории,
  • 12:16 - 12:18
    и е најможната варијанта
  • 12:18 - 12:21
    резултирајќи од неодамнешните откритија.
  • 12:33 - 12:36
    Науката е најдобрата алатка измислена
  • 12:37 - 12:39
    за разбирање како светот работи.
  • 12:39 - 12:42
    Науката е многу хумана форма на знаење.
  • 12:42 - 12:45
    Ние сме секогаш на работ на познатото.
  • 12:45 - 12:47
    Науката е колаборативно претпријатие
  • 12:48 - 12:50
    кое опфаќа нови генерации.
  • 12:51 - 12:53
    Ние се сеќаваме на оние кои го подготвија патот,
  • 12:54 - 12:57
    исто така гледајќи низ нив
  • 12:57 - 12:58
    ако си научно образуван
  • 12:59 - 13:00
    светот изгледа многу поразличен за тебе,
  • 13:00 - 13:03
    и тоа разбирање те прави помоќен.
  • 13:09 - 13:12
    Постои реална поезија во реалниот свет.
  • 13:12 - 13:15
    Науката е поезија на реалноста.
  • 13:16 - 13:18
    Можеме да правиме наука, и со неа,
  • 13:19 - 13:21
    можеме да ги подобриме нашите животи.
  • 13:21 - 13:24
    Постои реална поезија во реалниот свет.
  • 13:24 - 13:27
    Науката е поезија на реалноста.
  • 13:27 - 13:30
    Приказната на луѓето е приказна за идеите
  • 13:30 - 13:34
    која свети силно во мрачните ќошеви.
  • 13:40 - 13:44
    Научниците сакаат мистерии, тие сакаат да незнаат.
  • 13:46 - 13:48
    Тие не се плашат да незнаат.
  • 13:49 - 13:51
    Мислам дека е многу поинтересно.
  • 13:52 - 13:55
    Има поголема универзална реалност
  • 13:55 - 13:58
    од која сите сме дел.
  • 13:58 - 14:00
    Колку подалеку одиме во универзумот,
  • 14:00 - 14:04
    толку повеќе извонредни се откритијата.
  • 14:04 - 14:06
    Потрагата за вистината, во себе и за себе,
  • 14:06 - 14:09
    е приказна која е исполнета со интуиција.
  • 14:16 - 14:18
    Има реална поезија во реалниот свет.
  • 14:19 - 14:22
    Науката е поезија на реалноста.
  • 14:23 - 14:25
    Ние можеме да правиме наука, и со неа,
  • 14:26 - 14:28
    можеме да ги подобриме нашите животи.
  • 14:28 - 14:31
    Има реална поезија во реалниот свет.
  • 14:31 - 14:34
    Науката е поезија на реалноста.
  • 14:34 - 14:37
    Приказната за луѓето е приказна од идеи
  • 14:38 - 14:40
    која што свети во мрачните ќошеви.
  • 14:40 - 14:43
    Од нашата осамена точка во космосот,
  • 14:43 - 14:46
    преку моќта на мислата
  • 14:46 - 14:49
    сме способни да загледаме назад за момент
  • 14:50 - 14:52
    после почетокот на универзумот.
  • 14:52 - 14:53
    Мислам дека науката
  • 14:53 - 14:55
    го менува начинот на кој што твојот мозок работи.
  • 14:55 - 14:58
    Да размислува малку подлабоко за нештата.
  • 14:58 - 15:02
    Науката ја заменува приватната предрасуда
  • 15:02 - 15:04
    со општ потврдлив доказ.
  • 15:04 - 15:07
    Постои реална поезија во реалниот свет.
  • 15:08 - 15:11
    Науката е поезија на реалноста.
  • 15:11 - 15:14
    Ние можеме да правиме наука, и со неа,
  • 15:15 - 15:16
    ние можеме да ги подобриме нашите животи.
  • 15:16 - 15:19
    Науката е прекрасна алатка за разбирање на средината на светот
  • 15:24 - 15:29
    мисли на тоа како стакло за ЗГОЛЕМУВАЊЕ со кое можеш да ја видиш реалноста околу тебе
Τίτλος:
(h) TROM - 1.1 Science
Περιγραφή:

http://tromsite.com - Full documentary, very well organized (download, youtube stream, subtitles, credits, share, get involved, and many more)

Documentary´s description :
-------------------------------------------------------------------------
TROM (The Reality of Me) represents the biggest documentary ever created, it is also the only one that tries to analyse everything : from science to the monetary system as well as real solutions to improve everyone's life.

A new and ´real´ way to see the world.

"Before the Big-Bang, till present, and beyond."
-------------------------------------------------------------------------

more » « less
Video Language:
English
Duration:
15:34

Macedonian subtitles

Αναθεωρήσεις