YouTube

Hast du ein YouTube-Benutzerkonto?

Neu: ermögliche zuschauererzeugte Übersetzungen und Untertitel auf deinem YouTube-Kanal!

Vietnamese Untertitel

← Phông chữ đã giúp phóng tàu Apollo như thế nào

Einbettcode generieren
23 Sprachen

Zeige Revision 15 erzeugt am 11/21/2019 von Ai Van Tran.

  1. Vào tháng 7 năm 1969,
  2. ba người Mỹ được đưa vào không gian.
  3. Khi đặt chân đến bề mặt của mặt trăng,
  4. họ đã tạo nên bước nhảy vọt
    cho loài người.
  5. Buzz Aldrin, Neil Armstrong,
    họ đã bước đi trên mặt trăng,
  6. cắm một lá cờ trên đó.
  7. Ở Mỹ, chúng ta hân hoan ăn mừng
    thành công vĩ đại này.
  8. Chúng ta nghĩ
    đó là một thành tựu tuyệt vời.
  9. Họ không chỉ để lại lá cờ đó.
  10. Họ cũng để lại một tấm biển.
  11. Một tấm biển tuyệt vời,
  12. là thứ mà tôi muốn nói với bạn.
  13. Đầu tiên, bạn có thể thấy
    2 hình chiếu của quả địa cầu
  14. đại diện cho cả trái đất.

  15. Và sau đó là tuyên bố tuyệt đẹp này:
  16. "Hòa bình cho toàn nhân loại"
  17. Lúc đầu, đây chỉ là một cách nói hoa mỹ,
  18. nhưng nó cũng dùng một kiểu phông chữ
    hoàn hảo cho thời khắc này.
  19. Nó có vẻ công nghiệp, như được lập trình.
  20. Nó cũng là cái tên hay nhất
  21. mà bạn có thể nghĩ đến
    cho mặt trăng: Futura.
  22. Và bây giờ tôi muốn nói đến phông chữ,
  23. và vì sao phông chữ này hoàn hảo
    cho thời điểm đó.
  24. Nó mang ý nghĩa nhiều hơn
    cả tính nghi lễ.
  25. Khi các bạn đến đây ngày hôm nay,
  26. bạn thực sự phải nghĩ về phông chữ này.
  27. Bạn có thể không nhận ra,
  28. nhưng các bạn đều vô thức
    là những chuyên gia phông chữ.
  29. Nghệ thuật chữ (typography) là nghiên cứu
    về các phông chữ tồn tại trên thế giới,
  30. chúng thể hiện ngôn ngữ bằng hình ảnh.
  31. Có một điều hay ho về nó như sau.
  32. Tôi biết có thể bạn không đam mê
    phông chữ như tôi.
  33. Có thể một số bạn có đam mê này.
    Nếu không cũng không sao.
  34. bởi vì tôi có thể dành nhiều giờ mỗi ngày
  35. chọn ra phông chữ phù hợp nhất
    cho một dự án hoàn hảo nhất,
  36. hoặc tôi có thể tiêu
    hàng ngàn đô-la mỗi năm,
  37. để mua được một kiểu chữ
    có đặc tính phù hợp
  38. Nhưng các bạn đều dành nhiều giờ
    trong ngày, để đánh giá phông chữ.
  39. Nếu các bạn không tin,
    hãy nghĩ xem làm sao bạn ở đây.
  40. Mỗi người phải đánh giá các tín hiệu
  41. và ngay cả trên điện thoại,
  42. tín hiệu nào đáng tin
    và tín hiệu nào không.
  43. Bạn đánh giá phông chữ.
  44. Hoặc khi bạn mua một mặt hàng mới,

  45. bạn phải nghĩ xem nó đắt hay rẻ,
  46. khó kiếm hay dễ tìm.
  47. Và điều thú vị là,
  48. điều này có vẻ chả có gì bất thường,
  49. nhưng ngay khi bạn thấy gì đó khác lạ,
  50. bạn nhận ra nó ngay lập tức.
  51. (Cười)

  52. Điều tôi thích về nghệ thuật chữ,

  53. và lí do tôi yêu các phông chữ và Futura,
  54. đó là, đối với tôi,
    những thứ tôi học ở khắp mọi nơi.
  55. Mọi con đường tôi đi qua,
    những cuốn sách mà tôi cầm lên,
  56. mọi thứ mà tôi đọc
    đều được phủ kín điều mà tôi yêu.
  57. Khi bạn hiểu về lịch sử
    và những gì đã xảy ra với các kiểu chữ,
  58. bạn thực sự đang có
    toàn bộ lịch sử ngay trước mắt.
  59. Đây là kiểu chữ Futura.

  60. Như chúng ta đã thảo luận,
    đây là chủ nghĩa hiện đại ở tầng vi mô.
  61. Đây là một cách mà chủ nghĩa hiện đại
    xâm nhập đất nước này
  62. và trở thành kiểu chữ hỗn tạp
    có lẽ là nổi tiếng nhất

  63. của thế kỷ hai mươi.
  64. "Ít là nhiều", đúng, đây là
    câu cách ngôn của chủ nghĩa hiện đại.
  65. Trong nghệ thuật thị giác,
    điều tương tự xảy ra.
  66. Hãy tập trung vào yếu tố cần thiết,
    các hình dạng cơ bản,
  67. vào hình dáng hình học.
  68. Đây thực ra chính là cốt lõi của Futura.
  69. Bạn sẽ nhận thấy các hình dạng gốc
    có ở Futura
  70. có hình tròn, hình vuông, tam giác.
  71. Có những chữ chỉ dựa trên hình tròn,
  72. như chữ O, D và C,
  73. hoặc những chữ khác có đỉnh nhọn
    của hình tam giác.
  74. Các hình khác lại giống như
    chúng được tạo nên
  75. với thước kẻ và compa.
  76. Chúng cho cảm giác hình học,
    toán học, sự chính xác.
  77. Trên thực tế, toàn bộ hệ thống này
    đã thành công
  78. với thiết kể kiểu chữ như này.
  79. Để không nhìn giống những kiểu chữ khác,
    để tạo ra một thứ gì đó mới.
  80. Đây là kiểu chữ viết mảnh,
    viết đậm vừa, viết đậm.

  81. Toàn bộ hệ thống kiểu chữ
    có những đặc tính khác nhau.
  82. Đây là thay đổi có chủ ý
    so với quá khứ.

  83. một thứ nhìn như được viết bằng máy,
    không phải bằng tay.
  84. Khi tôi nói không bằng tay,
    đây là ý của tôi.
  85. Đây có lẽ là thứ ta nghĩ đến
  86. khi bạn viết với cọ thư pháp hay bút mực.
  87. Có nét thanh, nét đậm.
  88. Kể cả những kiểu chữ truyền thống hơn,
    như Garamond chẳng hạn,
  89. vẫn còn các đặc tính của hệ thống cũ.
  90. Chữ A thanh mảnh hơn ở đầu
  91. và đậm hơn ở bên dưới.
  92. Nó cố nhìn như người viết.
  93. Ngược lại, Futura được thiết kế
  94. để trông như chưa có ai đụng vào nó.
  95. Nó nhìn như được tạo bởi máy móc
  96. cho thời đại máy móc công nghiệp.
  97. Có một sự khéo léo ở đây

  98. đã được vận dụng bởi Paul Renner,
    người thiết kế ra nó năm 1927.
  99. Nếu bạn nhìn vào
  100. cách hình tròn nối với đường thẳng đứng
  101. bạn sẽ thấy nó được vuốt thon đi một chút.
  102. Đây là một trong hàng trăm cách
  103. phông chữ được thiết kế
    để nhìn cân đối hoàn hảo

  104. dù không cân xứng về mặt toán học.
  105. Những người thiết kế phông chữ
    làm như vậy mỗi ngày
  106. để tạo ra các phông chữ.
  107. Có những người thiết kế làm điều tương tự
    ở Châu Âu và Mỹ.

  108. Đây là một số ví dụ tiêu biểu ở Châu Âu
  109. nhằm tạo ra những thứ mới
    cho thời đại mới trong lịch sử.
  110. Đây là một vài kiểu khác ở Đức
  111. nhìn khá giống Futura
    ở một số góc độ
  112. có thể phần eo cao hoặc thấp hơn.
    hay tỉ lệ có khác biệt.
  113. Vậy, vì sao Futura chiếm lĩnh thế giới?
  114. Ở đây, nếu bạn có thể đọc
    những danh xưng này,
  115. một vài cái tên khá khó đọc.
  116. Erbar, Kabel Light,
    Berthold-Grotesk, Elegant-Grotesk.
  117. Chúng không phải những tên quen thuộc.

  118. Khi bạn so sánh nó với Futura,
  119. bạn nhận ra đó là lựa chọn đúng đắn
    của đội marketing.
  120. Điều kì diệu về cái tên này là

  121. khi bạn nghĩ về nó,
  122. nó thực chất khơi dậy hi vọng
    và ý tưởng về tương lại.
  123. Trong tiếng Đức,
    từ này không mang nghĩa tương lai
  124. cũng không phải tên riêng.
  125. Họ đã chọn một thứ
  126. có thể liên kết toàn bộ khán giả
    trên phạm vi rộng.
  127. Và khi bạn so sánh nó với những cái ở Mỹ
  128. đây là các phông chữ cùng thời kì đó
  129. ở Mỹ những năm 1920,
  130. táo bạo, khoe khoang.
  131. Bạn sẽ nghĩ nó nhìn y hệt
    thị trường chứng khoán
  132. như phát điên vào những năm 1920.
  133. Và bạn nhận ra Futura
    đang làm một việc có tính cách mạng.
  134. Tôi muốn chuyển sang nói về
    ví dụ một phông chữ đang được dùng.

  135. Đây là một tạp chí chắc hẳn
    chúng ta đều biết, "Vanity Fair."
  136. Nó nhìn như thế này vào mùa hè năm 1929.
  137. Nhìn chung, thiết kế này không có gì sai.
  138. Nó là điển hình của những năm 1920.
  139. Có một bức ảnh của một người quan trọng,
  140. đây là Franklin Roosevelt,
    nguyên thống đốc New York
  141. Mọi thứ được đặt ở trung tâm
    và trông cân đối.
  142. Vẫn có một vài thứ để trang trí.
  143. Có lẽ vẫn còn đó
    những đặc trưng cũ của tranh trang trí,
  144. và chưa thực sự hiện đại.
  145. Nhưng mọi thứ trong có vẻ ổn.
  146. Còn cả chữ cái lớn đầu dòng
    để báo hiệu đầu văn bản.
  147. Nhưng mọi thứ thay đổi nhanh chóng
    vào tháng 10, năm 1929,

  148. khi một nhà thiết kế ở Berlin đến,
    thiết kế lại "Vanity Fair."
  149. Nó nhìn như thế này với phông Futura.
  150. Thay vì ảnh của thống đốc
  151. giờ ta có bức ảnh
    của một khung hình trừu tượng tuyệt đẹp.
  152. Trong đây là ảnh của đại dương.
  153. Giờ không còn chữ cái lớn đầu dòng nữa.
  154. Bố cục trung tâm bị thay thế bởi
    sự mất cân xứng.
  155. Càng đọc, bạn sẽ càng thấy rõ rệt
    sự thay đổi.
  156. Ở đây có sự mất cân xứng rõ rệt hơn.
  157. Còn đây là những tranh của Pablo Picasso
    di chuyển trên trang giấy
  158. và phá vỡ ranh giới giữa hai trang.
  159. Còn có một thay đổi rõ rệt hơn.
  160. Nếu bạn nhìn vào Futura,
    bạn có thể nhận thấy điều gì đó.
  161. Có lẽ bạn không nhận ra nó ngay,
  162. nhưng không có chữ in hoa ở đầu đề
    hay các tiêu đề trên trang này.
  163. Có lẽ bạn không nghĩ nó cực đoan đến vậy
  164. nhưng hãy xem bất kì tạp chí, sách,
    hay trang web nào,
  165. và tôi đảm bảo
    bạn sẽ không dễ dàng tìm được nó.
  166. Đây là một ý tưởng cực đoan.
  167. Vì sao nó lại cực đoan?

  168. Khi ta nghĩ đến chữ in hoa,
  169. chúng hàm ý cái gì đó quan trọng,
  170. có thể là tên hay chức tước của chúng ta.
  171. có thể là tên của các tổ chức,
  172. hoặc thương hiệu của chúng ta.
  173. Thành thực mà nói, Mỹ là cái nôi
    của việc dùng chữ in hoa.
  174. Chúng ta dùng chữ in hoa
    cho mọi thứ.
  175. (Cười)

  176. Nhưng hãy nghĩ xem
    sẽ cực đoan mức nào

  177. nếu ta có một tạp chí
    không có chữ in hoa.
  178. Nó có lẽ cũng có
    tầm ảnh hưởng chính trị
  179. như việc ta tranh luận
    về đại từ nhân xưng trong xã hội ngày nay.
  180. Vào những năm 1920,
  181. Liên bang Xô Viết vừa mới trải qua
    cuộc cách mạng cộng sản.
  182. Với họ, điều này thể hiện
    sự xâm nhập của chủ nghĩa xã hội vào Mỹ.
  183. Tất cả chữ viết thường
    mang hàm ý của chủ nghĩa bình quân,
  184. hạ thấp tất cả xuống cùng một mức độ
    bình đẳng như nhau.
  185. Đây vẫn là một ý tưởng khá cực đoan.
  186. Nghĩ xem bạn thường xuyên viết hoa như nào
  187. để nó thêm phần quyền lực và uy thế.
  188. Đây là cách Futura đang dùng ý tưởng đó.
  189. Những nhà thiết kế khác
    đang làm những thứ khác với Futura.

  190. Họ đem theo những ý tưởng khác
    về sự hiện đại,
  191. dù đó là phong cách minh họa mới thú vị,
  192. hay những loại hình minh họa mới
    dùng tranh cắt dán đặc sắc.
  193. Hay những bìa sách mới,
  194. đến từ Châu Âu.
  195. Nhưng có một điều thú vị.

  196. Những năm 1920, nếu bạn muốn dùng
    kiểu chữ mới,
  197. bạn không thể tải nó xuống máy tính.
  198. Bạn phải có các mảnh chữ bằng chì.
  199. Với những người Mỹ muốn dùng nó
  200. và biến nó thành một phần trong hệ thống,
  201. thành thứ phông chữ
    họ có thể dùng mỗi ngày
  202. trong quảng cáo hay cái gì khác,
  203. họ phải có kiểu chữ bằng kim loại.
  204. Vậy những nhà tư sản Mỹ giỏi giang
    đã làm gì?

  205. Ta tạo ra vô số bản sao chép
  206. không liên quan gì đến cái tên Futura
  207. nhưng lại nhìn giống y hệt nó
  208. như là Spartan hay Tempo.
  209. Thật ra, khi Thế Chiến II bắt đầu,
  210. các công ty Mỹ cố gắng
    tẩy chay hàng hóa của Phát Xít.
  211. Nhưng họ nói,
    "Cứ dùng bản sao chép của chúng tôi."
  212. Hãy dùng 20th Century, Spartan,
    Vogue, Tempo.
  213. Chúng y hệt Futura.
  214. Thật ra hầu hết mọi người
    không biết đế những cái tên mới,
  215. họ gọi chung là Futura.
  216. Vậy là Mỹ tiếp nhận kiểu chữ này,
  217. chiếm đoạt nó và biến nó thành của mình.
  218. Đến khi Thế Chiến II kết thúc,
  219. người Mỹ đang dùng nó trên mọi thứ,
  220. ấn phẩm quảng cáo, bản đồ,
  221. sách bách khoa, biểu đồ, đồ thị,
  222. lịch, tài liệu chính trị,
  223. thậm chí cho logo một đội bóng
    mới mở rộng quy mô.
  224. Sự thật nó được dùng
    cho những quảng cáo quan trọng nhất
  225. thế kỉ XX.
  226. Chính trong bối cảnh này

  227. khi chính phủ My đang lựa chọn kiểu chữ
  228. để dùng cho các bản đồ và dự án mới
    hậu Thế Chiến II,
  229. họ đã chọn Futura.
  230. Đó không phải một lựa chọn đáng ngạc nhiên
    hay cực đoan,
  231. nó không liên quan gì
    đến chủ nghĩa cộng sản.
  232. Nhưng ở đây, nó được dùng
    cho những bản đồ quan trọng nhất,
  233. Đây là bản đồ của Không quân năm 1962,
  234. Bản đồ Việt Nam năm 1966.
  235. Nên không hề bất ngờ

  236. khi các phi hành gia bắt đầu
    chương trình Mercury,
  237. như khi John Glenn bay quanh Trái Đất,
  238. các biểu đồ, bản đồ ông sử dụng
    có phông chữ Futura.
  239. Đến khi Mercury sát nhập vào Apollo,
  240. nó được dùng ngày càng nhiều,
    cho nhiều thứ khác nhau.
  241. Ở đây là một kế hoạch an toàn,
  242. Nó còn được dùng cho bảng tín hiệu,
  243. hay phương tiện dẫn đường.
  244. và cả sơ đồ về cách hoạt động
    của toàn hệ thống.
  245. Nhưng điều kì diệu là,

  246. nó không chỉ được dùng trên giấy
    phát ra cho mọi người,
  247. nó bắt đầu được dùng cho giao diện,
  248. cho toàn bộ hệ thống để giúp phi hành gia
  249. biết cách sử dụng máy móc.
  250. NASA không chỉ là một tập đoàn lớn
    tạo ra mọi thứ.
  251. Có hàng trăm nhà thầu --
  252. Boeing, IBM, McDonnell Douglas --
  253. tạo ra các máy móc khác nhau.
  254. Hãy tưởng tượng phi hành gia phải dùng
    kiểu chữ khác nhau cho các hệ thống
  255. với từng bộ phận trong tàu con thoi.
  256. Họ không thể nào điều hướng được
  257. và nhận thức sẽ bị quá tải
  258. mỗi khi họ mở một hệ thống mới.
  259. Vì vậy, việc Futura được dùng
    trên giao diện
  260. khiến mọi thứ rõ ràng và bớt phức tạp.
  261. Nó không chỉ được dùng cho các nút,
    mà còn cho cả nhãn hiệu,
  262. trên khẩu phần ăn,
  263. và trên hộp đồ nghề của họ.
  264. Nó được dùng trên tay cầm, đòn bẩy,
    để cho họ biết việc cần làm.
  265. Có lẽ cả ở những nơi
  266. họ cần những thứ phức tạp
    trở nên đơn giản hơn,
  267. toàn bộ chỉ dẫn dùng kiểu chữ Futura,
  268. để họ biết phải làm gì vào thời điểm đó.
  269. Họ không phải nhớ gì trong đầu,
  270. họ có thể nhìn thấy nó ngoài đời
    và dùng nó để tham khảo.

  271. Ở đây, Futura đã giúp tạo nên hệ thống đó,
  272. một thệ thống vốn rất khó khăn và phức tạp
  273. trở nên bớt phức tạp hơn.
  274. Sự thật là, thứ đầu tiên và cuối cùng
    phi hành gia có lẽ thấy
  275. khi họ tiến vào hay ra khỏi tàu vũ trụ
  276. sẽ là Futura.
  277. Một trong những ví dụ tôi thích nhất
    về cách hoạt động của Futura

  278. chính là cái máy ảnh này.
  279. Đây là máy Hasselblad
    được làm bởi một công ty Thụy Điển.
  280. Một máy ảnh hoàn hảo,
    một số bạn có lẽ đã dùng nó,
  281. nó được các nhiếp ảnh gia tôn vinh
    là một máy ảnh tuyệt vời.
  282. Và bạn có thể nhận ra,
    nếu bạn biết chút gì về máy ảnh,
  283. nó đã có một chút sửa đổi.
  284. Ở đây có rất nhiều miếng dán
    trên hộp đựng phim
  285. hoặc trên các bộ phận khác của máy ảnh.
  286. Điều này cho phép NASA
  287. tạo ra một thứ tuyệt vời
    từ các phi hành gia.
  288. Họ không phải nhiếp ảnh gia
    hay chuyên gia nghệ thuật.
  289. Nhưng họ chắc chắn
    biết cách dùng máy ảnh này
  290. nhờ những nhãn dán dùng phông Futura.
  291. Ở trường hợp này,
  292. Futura đảm bảo họ hiểu rõ

  293. thứ họ đang sử dụng.
  294. Như là không được lấy film ra trước
    nếu không nó sẽ nổ.
  295. Chúng ta sẽ không thể nào có được
  296. những bức ảnh đẹp tuyệt diệu
    nếu thiếu nhãn dán này.
  297. Khi ta thấy thứ gì đó để trang trí
    như mác dán dùng cho buổi lễ,
  298. hay tấm biến trên mặt trăng,
  299. ta nhận ra Futura còn hơn cả
    một thứ gì đó dùng cho các lễ nghi,
  300. hơn cả những nhứ được chọn
    vì thiết kế của nó.
  301. Futura có uy quyền,
  302. tính chuẩn xác và sức mạnh
    nhờ vào sự lựa chọn này.
  303. Có một điều nữa tôi muốn nói ở đoạn kết,

  304. đó là Futura kể một câu chuyện.
  305. Đó là điều tôi thích về kiểu chữ.
    Tất cả chúng đều kể những câu chuyện.
  306. Ở đây, kiểu chữ này
    kể một câu chuyện có sức mạnh to lớn
  307. về sự du nhập vào nước Mỹ
  308. và trở thành một phần nền văn hóa nơi đây.
  309. Nó nằm trong số những thứ tốt nhất
    và tệ nhất nước Mỹ làm.
  310. Chúng ta du nhập những thứ
    vào nền văn hóa của mình, vứt bỏ nó
  311. rồi nhận nó là của mình.
  312. Futura phản ánh chính xác những gì
    xảy ra với công nghệ
  313. đặt nền móng cho toàn hệ thống.
  314. Futura là kiểu chữ của Đức,
    du nhập và trở thành hàng hóa Mỹ.
  315. Các công nghệ cũng vậy:
  316. tên lửa, các nhà khoa học
    đều đến từ Đức.
  317. Có thể nói kiểu chữ Đức
    trên tấm biển Mỹ này
  318. là phản chiếu hoàn hảo
    điều xảy ra với công nghệ.
  319. Ở đây,
  320. khi bạn nghĩ về câu chuyện này,
    bạn nhận ra kiểu chữ trên mặt trăng
  321. đại diện cho tính hợp pháp và uy quyền,
  322. và nó đã cho các phi hành gia uy lực
    để lên mặt trăng.
  323. Xin cảm ơn.

  324. (Vỗ tay)