Turkish Untertitel

← Vasiyetsiz miras: bilim ve teknoloji | Dr. R. Erdem Erkul | TEDxGündoğduKoleji

Einbettcode generieren
1 Sprache

Zeige Revision 13 erzeugt am 11/24/2020 von Cihan Ekmekçi.

  1. Vasiyetsiz miras.
  2. Bu topraklardan bizlere kalan,
    gelecek kuşaklara da
  3. ne kan bağı, ne vasiyetname,
    ne de başka bir unsurla kalacak miras.
  4. Tamamen bize geçmişimizden
    gelen bir miras,
  5. vasiyetsiz miras diye tanımlıyoruz.
  6. Bugün sizlerle birlikte,
  7. bilim ve teknolojideki
    vasiyetsiz mirasımızı konuşacağız
  8. ve öncesinde, bilim kelimesinin
    bize nereden miras kaldığına
  9. belki de bakmamız lazım.
  10. Bu gördüğünüz resim,
    Orhun Kitabeleri'ne ait.
  11. 8. yüzyıl.
  12. Şöyle bir sırtımızı yaslayalım,
    hayal edelim.
  13. 8. yüzyıl.
  14. Kaç yüzyıl önce ve bizlerle.
  15. 8. yüzyılda, bu kitabelerde,
  16. bilim kelimesinin kökü olan
    bilmek sözcüğü geçiyordu.
  17. İşte bize vasiyetsiz miras kalan
    geçmişimizden, bu topraklardan kalan
  18. ve başarılarıyla bizlere örnek olmuş,
  19. dört kişiden bugün sizlere bahsedeceğim.
  20. Ve bu dört kişiyi bizler,
    gelecek miraslara,
  21. gelecek kuşaklara nasıl taşıyacağız?
  22. Belki de ona hep birlikte karar vereceğiz.
  23. Kimdir bu değerli dört kişi?
  24. Takiyüddin, Nuri Demirağ,
  25. Dilhan Eryurt ve Emin Bozoğlu.
  26. Baktığımız zaman,
  27. bugün elimizde telefonlarla,
    tabletlerle, bilgisayarlarla
  28. bir şekilde geçmişe
    yolculuk yapabiliyoruz.
  29. Artık yeni kıtaları, yeni gök bilimini
    keşfetmemize gerek kalmadı.
  30. Artık oralarda yaşayıp yaşayamayacağımıza
  31. karar vermeye çalışıyoruz.
  32. Yine 1500'lü yıllarda,
  33. 1570 yılında, o dönemin hükümdarına,
    o dönemin padişahına, 3. Murat'a,
  34. hocası Saadettin Efendi'nin de
    bir şekilde ikna etmesiyle
  35. İstanbul'da bir rasathane
    kurulması fikri ortaya atılıyor.
  36. Ve o dönemin, o coğrafyanın
    en önemli rasathaneleri
  37. üç tane şehirde var.
  38. Biri Bağdat, biri Şam
    ve diğeri de İstanbul.
  39. Ve o dönemde diyorlar ki
    bu rasathaneyi İstanbul'da kim yapabilir?
  40. Tabii ki padişahın müneccimbaşı
    Takiyüddin akla geliyor.
  41. Çünkü Takiyüddin'in görevi,
    gelecek ile ilgili tahminlerde bulunmak,
  42. öngörülerde bulunmak.
  43. Padişahtan 10 bin altın alıyor Takiyüddin
  44. ve 10 bin altınla İstanbul'da,
    güzel şehirde,
  45. rasathane kurma çalışmalarına başlıyor.
  46. Aynı zamanlarda,
    Galata Kulesi'nin tepesine çıkıp
  47. Galata Kulesi'nden yıldızları izleyen
    bir kişi Takiyüddin.
  48. Ve 1577 yılında, bu hayaline ulaşıyor.
  49. Ve Takiyüddin, bu hayaliyle birlikte,
  50. İstanbul'da rasathanesini
    bizlerle buluşturuyor.
  51. Gök bilimine olan ilgisi,
    gök bilimine olan hayranlığı,
  52. vizyonu, tutkusu,
  53. bize, Takiyüddin'den kalan
    aslında bir miras.
  54. Diğer bir resme bakıyoruz.
  55. Burası, Sivas-Samsun
    demir yolu inşaatının fotoğrafı.
  56. Çocukluğum da Sivas'ta geçtiği için
  57. Sivas ile ilgili hikâyeler,
    beni her zaman heyecanlandırmıştır.
  58. Bu demir yolu inşaatını yapan
    bir aile var: Nuri Bey.
  59. Kardeşi ile birlikte
    bu demir yolunun ihalesine girip,
  60. ihaleyi alıp demir yollları macerasına
    giren bir değerimiz yine Nuri Bey.
  61. Nuri Bey, Sivas'ta
  62. Samsun-Sivas demir yolunu
    yapmaya başlamasıyla birlikte
  63. Türkiye'nin diğer şehirlerinde de
    demir yolu macerasına başlıyor.
  64. Ve yaptığı o başarılı çalışmalarıyla,
    hepimizin bildiği gibi Nuri Bey,
  65. Demirağ soyadını alıyor.
  66. Nuri Demirağ'ın Türkiye'ye kazandırdığı
    demir yolu hattı, 1250 kilometre.
  67. Bugün bu rakam,
  68. Türkiye'nin en yüksek üç dağından
    daha büyük bir rakam.
  69. Ve yine bugün Türkiye'ye baktığımız zaman,
  70. ülkemizde 12 bin kilometrelik
    bir demir yolu ağı var.
  71. Bunun 1250 kilometresini,
  72. tek başına Nuri Bey
    ve kardeşinin kurduğu ekip
  73. ve çalışma arkadaşları yapmış.
  74. Ama Nuri Bey'in, baktığımız zaman
    başka bir özelliği daha var.
  75. Çünkü Nuri Bey, Takiyüddin'den
    devam eden bu gök bilimi aşkını
  76. bizlere, cumhuriyet döneminde de
    taşıyan insanlardan birisi.
  77. O dönemde, ülkeler uçak yapmaya başlıyor.
  78. Türkiye'de de diyorlar ki
  79. o dönemin mali, ekonomik durumları,
  80. dünyadaki konjonktürler,
    Uçak almamız lazım!
  81. Her şehirde toplanan paralarla
    uçaklar alınmaya başlanıyor.
  82. Her alınan şehrin uçağının kanadına da
  83. kuyruk tarafına da o ilin ismi veriliyor.
  84. Ve hem şehirden toplanan bağışlar,
    halkın topladığı bağışlar,
  85. hem de iş adamlarının
    topladığı bağışlara göre,
  86. uçaklar alınmaya başlarken,
  87. Nuri Demirağ'a da gidiliyor.
  88. Nuri Demirağ diyor ki: Ben kendim
    uçak yapmak istiyorum.
  89. Niye bağış yapıp da bir uçak satın alayım.
  90. Ve işte o hayalini
    gerçekleştirmeye çalışıyor.
  91. Takiyüddin'den bize kalan miras, azimdi.
  92. Nuri Demirağ'dan ise
    bize kalan miras, mücadeledir.
  93. Çünkü Nuri Demirağ, bu hayalini
    mücadelesi ile süsleyerek
  94. bugün, o güne baktığımız zaman,
  95. bugün de yapmaya çalıştığımız hayalleri
  96. otuzlu yıllarda, kırklı yıllarda
    hayata geçiriyor.
  97. Türk Hava Kurumu'nun 65 planör
  98. ve 25 eğitim uçağı siparişini
    teslim ediyor Nuri Demirağ ve ekibi.
  99. Ve Nu.D-38 uçağı, 6 adet üretilen
  100. ve 6 kişilik bir yolcu kapasitesine sahip
  101. 250 kilometre hıza çıkıp, 5500 metreye
    yükselebilen bir yolcu uçağını da
  102. Nuri Demirağ, dünyaya kazandırıyor.
  103. Tabii sadece uçak yapmıyor.
  104. O kadar önemli işler var ki arkada,
    baktığımız zaman.
  105. Çünkü bir gök okulu kuruyor.
  106. Bugün Beşiktaş'ta bulunan deniz müzesi,
  107. gidenlerimiz mutlaka bilir
    çok güzel bir yerde.
  108. O dönemde, ilk başta
    Sivas'ta kurmak istiyor.
  109. Fakat daha sonra, fabrikasını
    bu deniz müzesinin orada kuruyor.
  110. Daha sonra Atatürk Havalimanı'nın
    bulunduğu Yeşilköy'de
  111. bir gök okulu kuruyor.
  112. Ve geçtiğimiz 2011 yılında kaybettik,
    Mehmet Bey.
  113. O dönemin ilk mezunlarından bir pilot.
  114. Ve en yaşlı pilot olarak hayata gözlerini,
  115. o zaman da Türkiye'nin
    ilk pilotlarından biri olarak
  116. yummuştu Mehmet Bey.
  117. Ve o da yine Nuri Demirağ'ın
    bu gök okulundan mezun oldu.
  118. Biz, vasiyetsiz mirasımız olarak,
  119. Nuri Demirağ'dan
    aldığımız miras, mücadeleydi.
  120. Ve o mücadele ile bu
    başarının nasıl yapılabileceğini,
  121. o dönemlerde bize Nuri Demirağ,
    arkadaşları, ekibi gösterdi.
  122. Bizler için gerçekten bu çok kıymetliydi.
  123. Bu gördüğümüz resim, Emin Bey.
  124. Emin Bey, Türkiye Cumhuriyeti Devlet
    Demir yolları Genel Müdür Yardımcısı.
  125. Tarih, 16 Haziran 1961.
  126. CAR atölyesindeki mühendislerle beraber,
  127. kendi ekibiyle 20 kişilik
    bir toplantı yapıyor.
  128. Toplantıya davet ettiği arkadaşlarına,
  129. mühendislerine, dostlarına
    söylediği cümle şu:
  130. "Elimde bir mektup var.
  131. Bu mektup, bizden,
  132. Türkiye'nin ilk otomobilini
    yapma arzusu olan bir mektup.
  133. Ve bizim, Cumhuriyet Bayramı'na, 29 Ekim'e
  134. bu otomobili yetiştirmemiz lazım." diyor.
  135. 6 ay kadar bir süre var.
  136. Hikâyeyi zaten bilenleriniz bilir.
  137. O dönemde, Eskişehir'de,
  138. Eskişehir'deki tren atölyelerinde,
    fabrikalarında
  139. bu araba yapılmaya başlandı.
  140. İnanılmaz bir hikâye.
  141. Yani, bugün bizlere
    film gibi gelecek bir hikâye.
  142. Filmi de çekildi.
  143. Ama biraz hayal edelim,
  144. nasıl bir mücadele, nasıl bir inanç,
  145. nasıl bir tutku, nasıl bir azim
  146. ve işte yine bizim vasiyetsiz mirasımız.
  147. Ve baktığımız zaman 6 aylık bir sürede,
    6 aylık bir çalışmada,
  148. tamamen kendi imkanlarıyla,
  149. küçük bütçelerle yapılan üretimle,
  150. bizim tarihimizde, bu gördüğümüz,
    devrim arabaları geliyor.
  151. Fakat o kadar enteresandır ki
  152. aslında, son gün arabalardan biri bitiyor.
  153. Diğerinin de pasta cilası,
  154. Eskişehir'den Ankara'ya,
    törenlere yetiştirilmek üzereyken,
  155. trende atılıyor.
  156. Ve o zaman tabii trenlerin teknolojisi
    şimdiki gibi değil.
  157. O zamanki trenlerde götürürken, aman
    kıvılcımlardan arabaya bir şey gelir,
  158. yangın çıkar, araba hasar görür diye,
  159. arabaya benzin konulmuyor.
  160. Araba Ankara'ya vardığında
    polis eskortları,
  161. tabii ki benzin konulup konulmadığı
    iletişimini kurmadıklarından dolayı,
  162. arabaya, ilk o dönemin
    cumhurbaşkanı bindiğinde
  163. 100 metre sonra iki numaralı araba
    maalesef yolda kalıyor.
  164. Fakat ertesi gün basında,
    medyada, kamuoyunda haberler:
  165. "Devrim Arabaları Yolda Kaldı".
  166. Halbuki hikâye bu değil.
  167. O dönemin Cumhurbaşkanı
    Cemal Gürsel iniyor,
  168. diğer arabaya biniyor
    ve diğer arabayla önce meclise,
  169. sonra Anıtkabir'e
    ve tören alanına gidiyor.
  170. Aslında araba çalışıyor.
  171. Diğer arabayı kullanıyorlar.
  172. İşte bize Emin Bey'den, Emin Bey'in
    ekibinden kalan harika bir hikâye var.
  173. Çünkü o dönemde, 60'lı yıllarda
    bu araba yapıldı.
  174. Vazgeçilmeseydi, belki devam edilseydi,
    çok farklı bir dünyada,
  175. Devrim Arabaları'nın hikâyesini
    sadece bizler değil,
  176. tüm dünya bilmiş olacaktı.
  177. Bize, o dönemden kalan vasiyetsiz miras,
  178. Emin Beyler'den, Emin Bozoğlu
    ve ekibinden kalan vasiyetsiz miras,
  179. tutkudur, inanmaktır.
  180. Çünkü bu coğrafyada, bu topraklarda,
  181. bu iki kelime, tutku ve inanmak,
  182. bizler için çok kıymetli kelimeler ki
  183. biz bu mirası önümüzdeki dönemlere,
    önümüzdeki kuşaklara taşıyabilelim.
  184. 20 Temmuz 1969.
  185. Baktığımız zaman,
  186. Ay'a insanoğlu ayak bastı.
  187. Önemli bir tarih.
  188. Şimdi biz, bu dönemlerde,
    en azından benim kuşağım,
  189. internetten, televizyonlardan izledik.
  190. Ama o dönemde yaşayanlar için
    muazzam bir olay.
  191. İnsanoğlu Ay'ı keşfediyor
    ve Ay'a ayak basıyor.
  192. Fakat biliyor muyuz, yine o
    ayak basan ekibe destek olan,
  193. o ayak basan ekipte yer alan
  194. bir Türk kadın bilim insanı var.
  195. İşte bu da bizim bir vasiyetsiz mirasımız.
  196. Sevgili Dilhan Eryurt var.
  197. Dilhan Eryurt,
  198. çocukluğundan beri astronomiye,
    matematiğe ilgi duyuyor.
  199. İstanbul'da astronomi
    ve matematik eğitimini alıyor.
  200. Daha sonra yaptığı çalışmalarla,
  201. yurt dışında farklı eğitimler,
    farklı projelerde yer alıyor.
  202. Kanada'da Atom Enerjisi Kurumu'na gidiyor.
  203. Daha sonra orada tanıştığı
    Profesör Cameron ile,
  204. farklı projelerde yer alıyor.
  205. Ama en önemlisi, Güneş'in ilk zamanları
    ile ilgili bir tespit yapıyorlar.
  206. Bilinen bilimsel gerçekte
  207. Güneş'in önce soğumaya başladığı
    ve bugüne o şekilde geldiği söyleniyordu.
  208. Ama Dilhan Hanım ve Profesör Cameron,
  209. bunun tam tersi olduğu
    bir bilimsel gerçekle karşıya çıkıyorlar.
  210. Ve Ay'a gidiş,
    o dönemde bu gerçekten dolayı,
  211. bu bilgiden dolayı, zamanlaması
    biraz daha öteleniyor.
  212. Belki bu bilgi olmasaydı
    çünkü bilgi en büyük güç.
  213. Ay'a insanoğlu ayak basamayacaktı
    ya da daha geç basacaktı.
  214. Çünkü Güneş'in ısınması,
  215. Ay'a giden uzay aracı için
    çok kritik bir bilgi.
  216. Ve Dilhan Hanım'a, o dönemde,
  217. yaptığı bu çalışmadan dolayı,
  218. NASA tarafından, Apollo ödülü veriliyor.
  219. Ve bunu, o dönemlerde
    başaran bir Türk kadını,
  220. bir Türk bilim insanı.
  221. İşte, Dilhan Hanım'dan,
  222. Dilhan Eryurt'tan bizim alacağımız miras,
  223. tabii ki astronomiye olan ilgi,
  224. tabii ki uzaya olan ilgi,
  225. tabii ki o dönemde yapılmış bir başarı
  226. ama en büyük vasiyetsiz mirası,
    bize Dilhan Hanım'ın, inanmaktı.
  227. Ve Türk kadınının, Türk insanının,
  228. isterse tarihe nasıl geçeceğini
    kanıtlamasıydı.
  229. Bu bizim için çok kıymetliydi,
    çok değerliydi.
  230. Ve bu dört kişiden
    bizim aldığımız bu mirası,
  231. mutlaka bir sonraki kuşaklara,
    bir sonraki dönemlere,
  232. tutkuyla, azimle, mücadeleyle, başarıyla,
  233. taşımamız gerekiyor.
  234. Çünkü bizim geçmişimizde,
    tarihimizde işte bu miras var,
  235. bu başarılar var.
  236. Bu başarıları bilmemiz gerekiyor.
  237. Bu başarıları sonraki kuşaklara
    aktarmamız gerekiyor.
  238. Atlar, tarihimize baktığımızda
    bizler için çok kıymetli atlar.
  239. Çünkü Orta Asya'dan beri,
    at sırtında olan bir toplumuz, milletiz.
  240. Bilim ve teknoloji,
  241. işte bu at sırtında gelen insanlarla
    bizim bu coğrafyamıza geldi.
  242. Bugün bu arkada çalan eser de
    Sultan Abdülaziz'in Gondol eseri.
  243. Avusturya ziyaretinde,
  244. Avusturya Kraliçesi'ne sunduğu
    kendi bestesi.
  245. Baktığımız zaman,
    atlar özgürlüklerine çok düşkündür.
  246. Özellikle kamyonlarda giderken,
    bilenler bilir,
  247. atların arabalarında bir açıklık vardır.
  248. Normalde, atların arkası
    oraya dönük olarak,
  249. güvenlik olarak gitmesi gerekirken,
    atlar yüzlerini dönerler.
  250. Çünkü ufka bakmayı,
    özgürlüğü seven hayvanlardır.
  251. Atlar, sosyal hayvanlardır.
  252. Kesinlikle yalnız kalmak istemezler.
  253. Ondan dolayı,
    insanlarla çok güçlü bağlar kurarlar.
  254. Ve bizim tarihimizde,
    önemli bir hayvandır atlar.
  255. Ve işte atlardan bize kalan, atlarla
    birlikte düşünebileceğimiz birliktelik.
  256. Biz, bizim için çok önemli kavramlar.
  257. Eğer biz, birlik olmaya, birlikte
    bir şeyler yapabileceğimize,
  258. önümüzdeki kuşakları inandırabilirsek,
  259. önümüzdeki kuşaklara, gençlere
    bu hayalleri kurdurabilirsek,
  260. işte o zaman, vasiyetsiz mirasımıza
    nasıl sahip çıktığımızı
  261. hep birlikte görmüş olacağız.
  262. Çok teşekkür ediyorum.
  263. Sağ olun.
  264. (Alkış)