Turkish Untertitel

← İnsanlığı Mars'a götürme görevi için daha iyi uzay giysilerini nasıl yaparız? | Allison Anderson | TEDxMileHigh

Einbettcode generieren
14 Sprachen

Zeige Revision 4 erzeugt am 11/16/2020 von Nihal Aksakal.

  1. İnsanlar elli sene önce
    geçtiğimiz temmuzda,
  2. ilk defa Ay'a adım attı
  3. ve gezegenimiz hakkındaki düşüncelerimizi
    yeniden tanımladılar.
  4. Bir insanı Ay'da ya da uzayda yürürken
    her gördüğünüzde,
  5. üzerilerinde uzay giysisi vardı.
  6. Uzay giysisi, insanoğlunun bir parçası
    olmanın ne anlama geldiğini,
  7. keşfetmenin ve ulaşmanın imkansız
    olduğunu düşündüğümüz bir şeyi kapsıyor.
  8. Ancak sadece bir kıyafet
    parçasından ibaret değil.
  9. Uzay giysisi, teknik mühendisliğin
    başardığı en iyi işlerden birisi.
  10. Bir insanı hayatta tutmak için
  11. uzay aracının yaptığı her şeyi yapıyor
  12. ancak giyilebilir.
  13. Çok gelişmiş olmasına rağmen
  14. uzay giysisini giymek
    şaşırtıcı bir şekilde tehlikeli.
  15. Sadece bakarak anlayamazsınız
  16. ama bu giysi astronotları yaralıyor:
  17. Morluklar, burkulmalar, sıkışmış sinirler
  18. ve hatta kayıp tırnaklar.
  19. 23 astronotun, rotator manşet yırtığı gibi
    yaralanmaların tedavisi için
  20. omuz ameliyatı olmaları gerekti.
  21. Böyle bir şey Ay'ın ya da Mars'ın
    yüzeyinde gerçekleşseydi
  22. görevi mahvedebilirdi.
  23. Sözün özü, uzay giysisini geliştirmek
  24. insanların uzayı keşfetmesinin önündeki
  25. kimsenin konuşmadığı
    en büyük engellerden biri.
  26. Bilimi geliştirmek için yapabileceğimiz
    en önemli şeylerden birinin
  27. Mars'a insan göndermek
    olduğuna inanıyorum.
  28. Robot keşifçilerimizden
    çok fazla şey öğrendik
  29. ama çok kısıtlılar.
  30. O gezegenin yüzeyindeki bir insan,
  31. güneş sistemimizin nasıl oluştuğuna
  32. ya da muhtemelen hayatın nasıl başladığına
    dair tarihin kilidini açabilir.
  33. İnsanları Mars'a göndermek için
    milyon dolarlar gerek
  34. ama Mars'a tüm zamanınızı habitatınızda
    geçirmek için gitmiyorsunuz.
  35. Astronotlar keşif yapıyor
  36. ve giysiyi çokça giyiyor olacaklar.
  37. Mevcut NASA planlarına göre,
  38. beş insanı 500 günlüğüne
    yüzeye gönderirsen
  39. bir görev boyunca yaklaşık olarak
  40. 1.000 uzay yürüyüşü yapılmış olacak.
  41. Açıklamak gerekirse,
  42. insanlık tarihindeki tüm
    uzay uçuşlarının toplamında
  43. 400'ün biraz üzerinde
    uzay yürüyüşü yaptık.
  44. Bu kabiliyet açısından büyük bir sıçrama.
  45. Eğer bunu başaracaksak,
    ben yapacağımıza inanıyorum,
  46. uzay giysisini büyük ölçüde
    yeniden tanımlamalıyız.
  47. Uzay keşiflerine olan ilgim
  48. üçüncü sınıftayken,
  49. sınıf öğretmenimiz günü astronotlardan
    bahsederek geçirdiğinde başladı.
  50. İnsanların oraya gidebildiğini
    gerçekten anladığım ilk zamandı.
  51. O zamandan beri, insan uzay uçuşu
    hayatımın tutkusu oldu.
  52. Ancak astronotların uzay giysilerinin
    içinde çalışmasının
  53. ne kadar zor olduğunu
  54. yüksek okula gittiğimde anlamaya başladım.
  55. Uzay giysisi, nefes alınmasını sağlaması
    için oksijenle basınçlandırılıyor
  56. ama bu basınç onu
    katı ve bükülmez bir hale getiriyor.
  57. Balondan hayvan yapmayı düşünün.
  58. Balonu büktüğünüzde
  59. asıl şekline geri dönmek istiyor.
  60. Mühendisler bu problemi,
    giysinin eklemlerini
  61. akordeon ve rulmanlarla
    tasarlayarak çözmeye çalıştılar
  62. ama bu hâlâ insanları tuhaf
    ve doğal olmayan hareketlere zorluyor.
  63. Giyside hareket edebilmek için
  64. ilk önce vücudunu giysiyle temas
    edene kadar oynatman gerekiyor.
  65. Ancak ondan sonra giysi
    hareket etmeye başlıyor.
  66. Bu şekilde uzanıp kafana dokunamazsın,
  67. bunun yerine astronotların kollarını açıp,
  68. ondan sonra dirseklerini bükerek
    başlıklarına dokunmaları lazım.
  69. Bunu Dünya'da hatırlayıp yapması bile zor,
  70. kaldı ki uzay aracının dışındayken
  71. saatte 27.358848 km hız ile
    giderken hatırlayacaksın.
  72. Üzerine olması da diğer bir büyük problem.
  73. Mart 2019'da NASA,
  74. tamamı kadınlardan oluşan
    ilk uzay yürüyüşünü
  75. mevcut uzay giysileri mürettebata uymadığı
  76. ve doğru ölçülerde yeni bir giysi yapmak
    çok zaman alacağı için
  77. iptal etmek zorunda kaldı.
  78. Yani astronotların
    giysinin içerisinde çalıştığında
  79. hırpalanmasının sebebi
    basınç ve üstlerine olmaması.
  80. Bu yüzden, hayatımı daha iyi
    uzay giysileri tasarlamaya adadım.
  81. İlk adım, insanların giysi içerisinde
    nasıl hareket edeceğini anlamak.
  82. Astronotların neden yaralandığını
    anlamak için içeriyi göremiyorsun.
  83. CU Boulder'daki öğrencilerimle birlikte,
  84. insanların hareketini
    ve giysi ile etkileşimini
  85. içeri girip ölçmesi için
    giyilebilir sensörler üretiyoruz.
  86. Bu veri ile,
  87. biri onu yüzlerce kez giydikten sonra
  88. giyen kişiyi yaralayıp yaralamadığını
  89. ya da hâlâ rahat olup olmadığını
    öngörebilmeyi umuyoruz.
  90. İnsanlar Mars yüzeyine
    ilk adımı attıklarında,
  91. ilk teması botları gerçekleştirecek.
  92. 1972'de Apollo astronotları
    Ay'ı terk ettiğinden beri,
  93. astronotların uzay giysisi içinde
    yürümeleri gerekmedi.
  94. Çünkü bot da basınçlanıyor,
    ayak içeride sabit değil.
  95. Birkaç numara büyük
    yürüyüş ayakkabısı giymek gibi bir şey.
  96. Her adım attığında topuk arkadan kalkarak
  97. su toplanmasına, enerji kaybına
    ve tuhaf harekete sebep oluyor.
  98. Mesele şu ki, eğer yürüş esnasında
  99. ayağınız su toplarsa
    sadece kötü bir yürüyüş geçirirsiniz.
  100. Eğer Mars yüzeyinde ayağınız su toplarsa
  101. işinizi yapmak çok zor.
  102. Bundan acı verici de olabilir.
  103. Astronotlardan birinin bot problemi vardı,
  104. bıçak saplanması gibi
    bir acı hissettiğini söyledi.
  105. Daha iyi bir uzay giysisi botu
    tasarlamak için
  106. öğrencim Aubie, yürürken
    ayağın şeklini ölçen
  107. dört boyutlu
    bir hareket yakalama sistemi yaptı.
  108. Bu veri ile,
  109. astronotlarımızın daha da fazlasını
    keşfedebilmesi için
  110. ayağı botun içine nasıl oturtacağımızı
    yeniden tasarlamayı planlıyoruz.
  111. Ancak Mars için uzay giysilerinde
    gerçekten devrim yapmak istiyorsak
  112. vücudu şuan yaptığımızdan
  113. temelde daha farklı
    bir yöntemle korumalıyız.
  114. Marslı bir uzay giysisinin çözümünün,
  115. ilk kez Dr.Paul Webb tarafından
    1960'larda önerildiği gibi
  116. dapdar bir elastik kavrama
    dayandığına inanıyorum.
  117. Mekanik karşı basınç denilen
    bir kavram kullanıyor.
  118. Bu, şişirilmiş bir giysi kullanmaktansa
  119. vücudu saran bir giysinin
  120. basıncı cilde uygulaması anlamına geliyor.
  121. Ne yazık ki bu giysiler hiç ilgi çekmedi
  122. çünkü koltuk altı gibi
  123. vücudun karmaşık şekilleri üzerine
    basınç uygulamak çok zor.
  124. Yüksek lisans öğrencisiyken danışmanım,
    motosiklet yarış tulumu tasarlayan
  125. bir şirket olan Dainese ile çalışmak üzere
    beni İtalya'ya gönderdi.
  126. David bana şöyle söyledi:
  127. "Bu insanlar hayatında tanışabileceğin
    en iyi tasarımcılar.
  128. Mühendislik yeteneklerini, onların
    tasarım yetenekleriyle birleştirmeni
  129. ve mekanik karşı basınç uzay giysisi
    prototipleri tasarlamanı istiyorum."
  130. Böylece İtalya'ya gittim.
  131. O yaz bir mühendis olarak
  132. en yaratıcı ve ilham verici
    deneyimleri edindiğim yaz oldu.
  133. Her gün, Stefano ile birlikte
    yeni bir uzay giysisi prototipi yapıverir,
  134. test eder ve sonra
    tasarımını değiştirirdik.
  135. Mekanik karşı basınçlı uzay giysisine
    sürekli yaklaşıyoruz
  136. ama uzay uçuşuna hazır olacak bir şey için
    hâlâ kat edilecek uzun bir yol var.
  137. O zamandan beri
  138. MIT, Minnesota Üniversitesi,
  139. Avustralya Royal Melbourne
    Teknoloji Enstitüsü,
  140. David Clark şirketi ve NASA'daki
    arkadaşlardan oluşan bir ekiple çalışmaya
  141. ve bu tasarım sorunlarıyla
    ilgilenmeye devam ettim.
  142. Şimdi laboratuvarımda,
    mekanik karşı basıncı
  143. uzay giysilerinde kullanacağımız
    yollar hakkında uğraşıyoruz.
  144. Mekanik karşı basınç ile
    gaz basıncı arasında
  145. şeçim yapmak yerine
  146. neden ikisini de seçemeyelim?
  147. Eğer tasarım problemini
    ikiye bölecek olursak,
  148. diyelim ki basıncın %50'sini
    sıkı elastik bir giysi katmanıyla,
  149. %50'sini de şuan kullandığımız geleneksel
    gaz basınçlı giysiyle uygularsak
  150. astronotlarımızı daha az katı
    ve bükülebilir olan
  151. ama ayrıca fazlalıklardan dolayı daha
    güvenli olan giysilerle koruyabileceğiz.
  152. Böyle bir giysi de
  153. insanlı Mars görevini mümkün kılar.
  154. Ölmeden önce insanların
    Mars'ta yürüdüğünü görecek kadar
  155. şanslı olacağıma inanıyorum.
  156. Ancak bu büyüklükte bir görevi yapmak için
  157. astronotlarımızın güvenliğinden
    emin olmalıyız.
  158. Günlerce keşfedip,
    bilim icra edebildiklerinden
  159. emin olmak zorundayız.
  160. İkonik uzay giysimiz için yeni bir tasarım
    hayal etmenin vakti geldi.
  161. Teşekkürler.
  162. (Alkış)