Vào tháng 7 năm 1969,
ba người Mỹ được đưa vào không gian.
Khi đặt chân đến bề mặt của mặt trăng,
họ đã tạo nên bước nhảy vọt cho loài người.
Buzz Aldrin, Neil Armstrong, họ đã bước đi trên mặt trăng,
cắm một lá cờ trên đó.
Ở Mỹ, chúng ta hân hoan ăn mừng thành công vĩ đại này.
Chúng ta nghĩ đó là một thành tựu tuyệt vời.
Họ không chỉ để lại lá cờ đó.
Họ cũng để lại một tấm biển.
Một tấm biển tuyệt vời,
là thứ mà tôi muốn nói với bạn.
Đầu tiên, bạn có thể thấy 2 hình chiếu của quả địa cầu
đại diện cho cả trái đất.
Và sau đó là tuyên bố tuyệt đẹp này:
"Hòa bình cho toàn nhân loại"
Lúc đầu, đây chỉ là một cách nói hoa mỹ,
nhưng nó cũng dùng một kiểu phông chữ hoàn hảo cho thời khắc này.
Nó có vẻ công nghiệp, như được lập trình.
Nó cũng là cái tên hay nhất
mà bạn có thể nghĩ đến cho mặt trăng: Futura.
Và bây giờ tôi muốn nói đến phông chữ,
và vì sao phông chữ này hoàn hảo cho thời điểm đó.
Nó mang ý nghĩa nhiều hơn cả tính nghi lễ.
Khi các bạn đến đây ngày hôm nay,
bạn thực sự phải nghĩ về phông chữ này.
Bạn có thể không nhận ra,
nhưng các bạn đều vô thức là những chuyên gia phông chữ.
Nghệ thuật chữ (typography) là nghiên cứu về các phông chữ tồn tại trên thế giới,
chúng thể hiện ngôn ngữ bằng hình ảnh.
Có một điều hay ho về nó như sau.
Tôi biết có thể bạn không đam mê phông chữ như tôi.
Có thể một số bạn có đam mê này. Nếu không cũng không sao.
bởi vì tôi có thể dành nhiều giờ mỗi ngày
chọn ra phông chữ phù hợp nhất cho một dự án hoàn hảo nhất,
hoặc tôi có thể tiêu hàng ngàn đô-la mỗi năm,
để mua được một kiểu chữ có đặc tính phù hợp
Nhưng các bạn đều dành nhiều giờ trong ngày, để đánh giá phông chữ.
Nếu các bạn không tin, hãy nghĩ xem làm sao bạn ở đây.
Mỗi người phải đánh giá các tín hiệu
và ngay cả trên điện thoại,
tín hiệu nào đáng tin và tín hiệu nào không.
Bạn đánh giá phông chữ.
Hoặc khi bạn mua một mặt hàng mới,
bạn phải nghĩ xem nó đắt hay rẻ,
khó kiếm hay dễ tìm.
Và điều thú vị là,
điều này có vẻ chả có gì bất thường,
nhưng ngay khi bạn thấy gì đó khác lạ,
bạn nhận ra nó ngay lập tức.
(Cười)
Điều tôi thích về nghệ thuật chữ,
và lí do tôi yêu các phông chữ và Futura,
đó là, đối với tôi, những thứ tôi học ở khắp mọi nơi.
Mọi con đường tôi đi qua, những cuốn sách mà tôi cầm lên,
mọi thứ mà tôi đọc đều được phủ kín điều mà tôi yêu.
Khi bạn hiểu về lịch sử và những gì đã xảy ra với các kiểu chữ,
bạn thực sự đang có toàn bộ lịch sử ngay trước mắt.
Đây là kiểu chữ Futura.
Như chúng ta đã thảo luận, đây là chủ nghĩa hiện đại ở tầng vi mô.
Đây là một cách mà chủ nghĩa hiện đại xâm nhập đất nước này
và trở thành kiểu chữ hỗn tạp có lẽ là nổi tiếng nhất
của thế kỷ hai mươi.
"Ít là nhiều", đúng, đây là câu cách ngôn của chủ nghĩa hiện đại.
Trong nghệ thuật thị giác, điều tương tự xảy ra.
Hãy tập trung vào yếu tố cần thiết, các hình dạng cơ bản,
vào hình dáng hình học.
Đây thực ra chính là cốt lõi của Futura.
Bạn sẽ nhận thấy các hình dạng gốc có ở Futura
có hình tròn, hình vuông, tam giác.
Có những chữ chỉ dựa trên hình tròn,
như chữ O, D và C,
hoặc những chữ khác có đỉnh nhọn của hình tam giác.
Các hình khác lại giống như chúng được tạo nên
với thước kẻ và compa.
Chúng cho cảm giác hình học, toán học, sự chính xác.
Trên thực tế, toàn bộ hệ thống này đã thành công
với thiết kể kiểu chữ như này.
Để không nhìn giống những kiểu chữ khác, để tạo ra một thứ gì đó mới.
Đây là kiểu chữ viết mảnh, viết đậm vừa, viết đậm.
Toàn bộ hệ thống kiểu chữ có những đặc tính khác nhau.
Đây là thay đổi có chủ ý so với quá khứ.
một thứ nhìn như được viết bằng máy, không phải bằng tay.
Khi tôi nói không bằng tay, đây là ý của tôi.
Đây có lẽ là thứ ta nghĩ đến
khi bạn viết với cọ thư pháp hay bút mực.
Có nét thanh, nét đậm.
Kể cả những kiểu chữ truyền thống hơn, như Garamond chẳng hạn,
vẫn còn các đặc tính của hệ thống cũ.
Chữ A thanh mảnh hơn ở đầu
và đậm hơn ở bên dưới.
Nó cố nhìn như người viết.
Ngược lại, Futura được thiết kế
để trông như chưa có ai đụng vào nó.
Nó nhìn như được tạo bởi máy móc
cho thời đại máy móc công nghiệp.
Có một sự khéo léo ở đây
đã được vận dụng bởi Paul Renner, người thiết kế ra nó năm 1927.
Nếu bạn nhìn vào
cách hình tròn nối với đường thẳng đứng
bạn sẽ thấy nó được vuốt thon đi một chút.
Đây là một trong hàng trăm cách
phông chữ được thiết kế để nhìn cân đối hoàn hảo
dù không cân xứng về mặt toán học.
Những người thiết kế phông chữ làm như vậy mỗi ngày
để tạo ra các phông chữ.
Có những người thiết kế làm điều tương tự ở Châu Âu và Mỹ.
Đây là một số ví dụ tiêu biểu ở Châu Âu
nhằm tạo ra những thứ mới cho thời đại mới trong lịch sử.
Đây là một vài kiểu khác ở Đức
nhìn khá giống Futura ở một số góc độ
có thể phần eo cao hoặc thấp hơn. hay tỉ lệ có khác biệt.
Vậy, vì sao Futura chiếm lĩnh thế giới?
Ở đây, nếu bạn có thể đọc những danh xưng này,
một vài cái tên khá khó đọc.
Erbar, Kabel Light, Berthold-Grotesk, Elegant-Grotesk.
Chúng không phải những tên quen thuộc.
Khi bạn so sánh nó với Futura,
bạn nhận ra đó là lựa chọn đúng đắn của đội marketing.
Điều kì diệu về cái tên này là
khi bạn nghĩ về nó,
nó thực chất khơi dậy hi vọng và ý tưởng về tương lại.
Trong tiếng Đức, từ này không mang nghĩa tương lai
cũng không phải tên riêng.
Họ đã chọn một thứ
có thể liên kết toàn bộ khán giả trên phạm vi rộng.
Và khi bạn so sánh nó với những cái ở Mỹ
đây là các phông chữ cùng thời kì đó
ở Mỹ những năm 1920,
táo bạo, khoe khoang.
Bạn sẽ nghĩ nó nhìn y hệt thị trường chứng khoán
như phát điên vào những năm 1920.
Và bạn nhận ra Futura đang làm một việc có tính cách mạng.
Tôi muốn chuyển sang nói về ví dụ một phông chữ đang được dùng.
Đây là một tạp chí chắc hẳn chúng ta đều biết, "Vanity Fair."
Nó nhìn như thế này vào mùa hè năm 1929.
Nhìn chung, thiết kế này không có gì sai.
Nó là điển hình của những năm 1920.
Có một bức ảnh của một người quan trọng,
đây là Franklin Roosevelt, nguyên thống đốc New York
Mọi thứ được đặt ở trung tâm và trông cân đối.
Vẫn có một vài thứ để trang trí.
Có lẽ vẫn còn đó những đặc trưng cũ của tranh trang trí,
và chưa thực sự hiện đại.
Nhưng mọi thứ trong có vẻ ổn.
Còn cả chữ cái lớn đầu dòng để báo hiệu đầu văn bản.
Nhưng mọi thứ thay đổi nhanh chóng vào tháng 10, năm 1929,
khi một nhà thiết kế ở Berlin đến, thiết kế lại "Vanity Fair."
Nó nhìn như thế này với phông Futura.
Thay vì ảnh của thống đốc
giờ ta có bức ảnh của một khung hình trừu tượng tuyệt đẹp.
Trong đây là ảnh của đại dương.
Giờ không còn chữ cái lớn đầu dòng nữa.
Bố cục trung tâm bị thay thế bởi sự mất cân xứng.
Càng đọc, bạn sẽ càng thấy rõ rệt sự thay đổi.
Ở đây có sự mất cân xứng rõ rệt hơn.
Còn đây là những tranh của Pablo Picasso di chuyển trên trang giấy
và phá vỡ ranh giới giữa hai trang.
Còn có một thay đổi rõ rệt hơn.
Nếu bạn nhìn vào Futura, bạn có thể nhận thấy điều gì đó.
Có lẽ bạn không nhận ra nó ngay,
nhưng không có chữ in hoa ở đầu đề hay các tiêu đề trên trang này.
Có lẽ bạn không nghĩ nó cực đoan đến vậy
nhưng hãy xem bất kì tạp chí, sách, hay trang web nào,
và tôi đảm bảo bạn sẽ không dễ dàng tìm được nó.
Đây là một ý tưởng cực đoan.
Vì sao nó lại cực đoan?
Khi ta nghĩ đến chữ in hoa,
chúng hàm ý cái gì đó quan trọng,
có thể là tên hay chức tước của chúng ta.
có thể là tên của các tổ chức,
hoặc thương hiệu của chúng ta.
Thành thực mà nói, Mỹ là cái nôi của việc dùng chữ in hoa.
Chúng ta dùng chữ in hoa cho mọi thứ.
(Cười)
Nhưng hãy nghĩ xem sẽ cực đoan mức nào
nếu ta có một tạp chí không có chữ in hoa.
Nó có lẽ cũng có tầm ảnh hưởng chính trị
như việc ta tranh luận về đại từ nhân xưng trong xã hội ngày nay.
Vào những năm 1920,
Liên bang Xô Viết vừa mới trải qua cuộc cách mạng cộng sản.
Với họ, điều này thể hiện sự xâm nhập của chủ nghĩa xã hội vào Mỹ.
Tất cả chữ viết thường mang hàm ý của chủ nghĩa bình quân,
hạ thấp tất cả xuống cùng một mức độ bình đẳng như nhau.
Đây vẫn là một ý tưởng khá cực đoan.
Nghĩ xem bạn thường xuyên viết hoa như nào
để nó thêm phần quyền lực và uy thế.
Đây là cách Futura đang dùng ý tưởng đó.
Những nhà thiết kế khác đang làm những thứ khác với Futura.
Họ đem theo những ý tưởng khác về sự hiện đại,
dù đó là phong cách minh họa mới thú vị,
hay những loại hình minh họa mới dùng tranh cắt dán đặc sắc.
Hay những bìa sách mới,
đến từ Châu Âu.
Nhưng có một điều thú vị.
Những năm 1920, nếu bạn muốn dùng kiểu chữ mới,
bạn không thể tải nó xuống máy tính.
Bạn phải có các mảnh chữ bằng chì.
Với những người Mỹ muốn dùng nó
và biến nó thành một phần trong hệ thống,
thành thứ phông chữ họ có thể dùng mỗi ngày
trong quảng cáo hay cái gì khác,
họ phải có kiểu chữ bằng kim loại.
Vậy những nhà tư sản Mỹ giỏi giang đã làm gì?
Ta tạo ra vô số bản sao chép
không liên quan gì đến cái tên Futura
nhưng lại nhìn giống y hệt nó
như là Spartan hay Tempo.
Thật ra, khi Thế Chiến II bắt đầu,
các công ty Mỹ cố gắng tẩy chay hàng hóa của Phát Xít.
Nhưng họ nói, "Cứ dùng bản sao chép của chúng tôi."
Hãy dùng 20th Century, Spartan, Vogue, Tempo.
Chúng y hệt Futura.
Thật ra hầu hết mọi người không biết đế những cái tên mới,
họ gọi chung là Futura.
Vậy là Mỹ tiếp nhận kiểu chữ này,
chiếm đoạt nó và biến nó thành của mình.
Đến khi Thế Chiến II kết thúc,
người Mỹ đang dùng nó trên mọi thứ,
ấn phẩm quảng cáo, bản đồ,
sách bách khoa, biểu đồ, đồ thị,
lịch, tài liệu chính trị,
thậm chí cho logo một đội bóng mới mở rộng quy mô.
Sự thật nó được dùng cho những quảng cáo quan trọng nhất
thế kỉ XX.
Chính trong bối cảnh này
khi chính phủ My đang lựa chọn kiểu chữ
để dùng cho các bản đồ và dự án mới hậu Thế Chiến II,
họ đã chọn Futura.
Đó không phải một lựa chọn đáng ngạc nhiên hay cực đoan,
nó không liên quan gì đến chủ nghĩa cộng sản.
Nhưng ở đây, nó được dùng cho những bản đồ quan trọng nhất,
Đây là bản đồ của Không quân năm 1962,
Bản đồ Việt Nam năm 1966.
Nên không hề bất ngờ
khi các phi hành gia bắt đầu chương trình Mercury,
như khi John Glenn bay quanh Trái Đất,
các biểu đồ, bản đồ ông sử dụng có phông chữ Futura.
Đến khi Mercury sát nhập vào Apollo,
nó được dùng ngày càng nhiều, cho nhiều thứ khác nhau.
Ở đây là một kế hoạch an toàn,
Nó còn được dùng cho bảng tín hiệu,
hay phương tiện dẫn đường.
và cả sơ đồ về cách hoạt động của toàn hệ thống.
Nhưng điều kì diệu là,
nó không chỉ được dùng trên giấy phát ra cho mọi người,
nó bắt đầu được dùng cho giao diện,
cho toàn bộ hệ thống để giúp phi hành gia
biết cách sử dụng máy móc.
NASA không chỉ là một tập đoàn lớn tạo ra mọi thứ.
Có hàng trăm nhà thầu --
Boeing, IBM, McDonnell Douglas --
tạo ra các máy móc khác nhau.
Hãy tưởng tượng phi hành gia phải dùng kiểu chữ khác nhau cho các hệ thống
với từng bộ phận trong tàu con thoi.
Họ không thể nào điều hướng được
và nhận thức sẽ bị quá tải
mỗi khi họ mở một hệ thống mới.
Vì vậy, việc Futura được dùng trên giao diện
khiến mọi thứ rõ ràng và bớt phức tạp.
Nó không chỉ được dùng cho các nút, mà còn cho cả nhãn hiệu,
trên khẩu phần ăn,
và trên hộp đồ nghề của họ.
Nó được dùng trên tay cầm, đòn bẩy, để cho họ biết việc cần làm.
Có lẽ cả ở những nơi
họ cần những thứ phức tạp trở nên đơn giản hơn,
toàn bộ chỉ dẫn dùng kiểu chữ Futura,
để họ biết phải làm gì vào thời điểm đó.
Họ không phải nhớ gì trong đầu,
họ có thể nhìn thấy nó ngoài đời và dùng nó để tham khảo.
Ở đây, Futura đã giúp tạo nên hệ thống đó,
một thệ thống vốn rất khó khăn và phức tạp
trở nên bớt phức tạp hơn.
Sự thật là, thứ đầu tiên và cuối cùng phi hành gia có lẽ thấy
khi họ tiến vào hay ra khỏi tàu vũ trụ
sẽ là Futura.
Một trong những ví dụ tôi thích nhất về cách hoạt động của Futura
chính là cái máy ảnh này.
Đây là máy Hasselblad được làm bởi một công ty Thụy Điển.
Một máy ảnh hoàn hảo, một số bạn có lẽ đã dùng nó,
nó được các nhiếp ảnh gia tôn vinh là một máy ảnh tuyệt vời.
Và bạn có thể nhận ra, nếu bạn biết chút gì về máy ảnh,
nó đã có một chút sửa đổi.
Ở đây có rất nhiều miếng dán trên hộp đựng phim
hoặc trên các bộ phận khác của máy ảnh.
Điều này cho phép NASA
tạo ra một thứ tuyệt vời từ các phi hành gia.
Họ không phải nhiếp ảnh gia hay chuyên gia nghệ thuật.
Nhưng họ chắc chắn biết cách dùng máy ảnh này
nhờ những nhãn dán dùng phông Futura.
Ở trường hợp này,
Futura đảm bảo họ hiểu rõ
thứ họ đang sử dụng.
Như là không được lấy film ra trước nếu không nó sẽ nổ.
Chúng ta sẽ không thể nào có được
những bức ảnh đẹp tuyệt diệu nếu thiếu nhãn dán này.
Khi ta thấy thứ gì đó để trang trí như mác dán dùng cho buổi lễ,
hay tấm biến trên mặt trăng,
ta nhận ra Futura còn hơn cả một thứ gì đó dùng cho các lễ nghi,
hơn cả những nhứ được chọn vì thiết kế của nó.
Futura có uy quyền,
tính chuẩn xác và sức mạnh nhờ vào sự lựa chọn này.
Có một điều nữa tôi muốn nói ở đoạn kết,
đó là Futura kể một câu chuyện.
Đó là điều tôi thích về kiểu chữ. Tất cả chúng đều kể những câu chuyện.
Ở đây, kiểu chữ này kể một câu chuyện có sức mạnh to lớn
về sự du nhập vào nước Mỹ
và trở thành một phần nền văn hóa nơi đây.
Nó nằm trong số những thứ tốt nhất và tệ nhất nước Mỹ làm.
Chúng ta du nhập những thứ vào nền văn hóa của mình, vứt bỏ nó
rồi nhận nó là của mình.
Futura phản ánh chính xác những gì xảy ra với công nghệ
đặt nền móng cho toàn hệ thống.
Futura là kiểu chữ của Đức, du nhập và trở thành hàng hóa Mỹ.
Các công nghệ cũng vậy:
tên lửa, các nhà khoa học đều đến từ Đức.
Có thể nói kiểu chữ Đức trên tấm biển Mỹ này
là phản chiếu hoàn hảo điều xảy ra với công nghệ.
Ở đây,
khi bạn nghĩ về câu chuyện này, bạn nhận ra kiểu chữ trên mặt trăng
đại diện cho tính hợp pháp và uy quyền,
và nó đã cho các phi hành gia uy lực để lên mặt trăng.
Xin cảm ơn.
(Vỗ tay)