Dù miêu tả những gia đình cãi vã,
tuyên ngôn tình yêu thầm lặng,
hay tin đồn giật gân,
các tác phẩm của Jane Austen thường tạo cảm giác như thể
nó được viết ra chỉ dành cho bạn.
Dùng bút pháp trào lộng và lém lỉnh đặc tả các nhân vật nữ chính,
giọng văn thân mật chào đón độc giả bằng một cái nháy mắt đầy ẩn ý.
Thậm chí, người ta nói rằng một số độc giả cảm thấy họ như bạn tâm giao của nhà văn,
đang trao đổi thư từ với cô bạn Jane tinh quái.
Khiếu hài hước độc đáo đã trở thành thương hiệu này
chỉ là một trong nhiều điểm đặc biệt trong tài châm biếm tinh ranh của cô
về xã hội, kiểu cách, và thói lụy tình.
Được viết vào đầu thế kỉ XIX,
tiểu thuyết của Austen mô tả cuộc sống êm đềm
của tầng lớp trung lưu ở vùng quê nước Anh.
Từ sự phẫn nộ ẩn sau vẻ hài lòng
đến sự tranh chấp dưới lớp vỏ mị hoặc,
tác phẩm của cô khai thác sự lúng túng khi cảm xúc và lễ giáo va chạm.
Dù lãng mạn là chủ đề chính trong tác phẩm của cô,
Austen không đi theo văn phong ủy mị thịnh hành lúc bấy giờ.
Thay vì chuyện tình yêu cao thượng,
nhân vật của cô hành động thao bản năng, và thường bị lúng túng.
Họ trao nhau lời khuyên thực tế, câu đùa thân thiện,
và cạnh khóe những kẻ cao ngạo đồng trang lứa.
Khi vật lộn với vô vàn quy tắc xã hội,
nhân vật của Austen thường tìm thấy tiếng cười
trong mọi thứ từ thói đạo đức giả, khuôn phép đến chuyện phiếm.
Như câu đùa của ông Bennet với cô con gái rượu,
"Chúng ta sống để làm gì,
chẳng phải để trở thành trò cười cho hàng xóm
và rồi cười nhạo họ khi đến lượt mình sao?"
Dù có thể các nhân vật nữ chính chế giễu những tập tục vô lý của xã hội,
Austen hiểu rõ tầm quan trọng việc trau chuốt ngoại hình.
Vào thời bấy giờ,
để ổn định về tài chính,
hầu hết các cô gái trẻ sẽ kết hôn với người giàu có,
cô thường khai thác áp lực của việc tìm đối tượng hôn phối
giữa việc tìm kiếm tình yêu trong mộng hay lợi ích về mặt tài chính.
Trong "Trang viên Mansfield" Mary Crawford từng trải đã tóm lại,
rằng "Em sẵn lòng lấy bất cứ ai nếu họ kết hôn một cách đúng đắn:
em không thích những người vội vã trao thân."
Không có gì lạ khi điều này hiện diện cả trong cuộc sống của Austen.
Sinh năm 1775,
hoàn cảnh sống của cô cũng như trong tiểu thuyết.
Bố mẹ Jane ủng hộ việc học tập của cô,
tạo điều kiện cho cô ẩn danh viết và xuất bản tác phẩm.
Nhưng viết lách gần như không phải công việc để kiếm tiền.
Dù từng yêu,
nhưng cô chẳng bao giờ kết hôn.
Có thể tìm thấy điều này trong các nhân vật của cô;
thường là những phụ nữ thông minh với tính cách dí dỏm, thực tế,
và đời sống nội tâm phong phú.
Những nữ nhân vật có cá tính mình này
chính là tâm điểm của những câu chuyện tình đầy sóng gió.
Như cô nàng kiêu kỳ Elizabeth Bennet trong "Kiêu hãnh và định kiến",
mãi lo cho chuyện tình cảm của chị,
không nhận ra tên ngốc đang theo đuổi mình.
Hay Anne Elliot với kiên định trong tác phẩm "Thuyết phục",
chọn không kết hôn sau khi mối tình đầu biến mất.
Và Elinor Dashwood,
hi sinh những khát vọng của bản thân, kiên quyết bảo vệ gia đình
trong tác phẩm "Lý trí và Tình cảm".
Họ đều phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn
giữa tình cảm và lòng hiếu thảo, tài chính ổn định,
tìm cách giải quyết mà không từ bỏ những giá trị bản thân -
hay khiếu hài hước vốn có.
Tất nhiên, những nhân vật này không hề hoàn hảo.
Nhưng họ thường nghĩ rằng mình biết mọi thứ.
Kể chuyện từ góc nhìn của họ,
Austen khiến độc giả tin rằng nhân vật nữ này rất thông minh -
sau đó lật nhào những thiên kiến này.
Trong "Emma", Emma cảm thấy hàng xóm xung quanh thật tẻ nhạt,
và bạn bè thì kém cỏi.
Khi các vị khách của cô nói những chuyện tầm phào,
người đọc bắt đầu đồng tình -
Emma là nhân vật duy nhất thú vị trong khu phố buồn tẻ này.
Dù tự mãn,
Emma không kiểm soát được cuộc sống và tình yêu như cô nghĩ.
Và góc nhìn gần gũi của Austen
nên khi nó được tiết lộ gây bất ngờ gấp đôi
cho cả Emma và độc giả.
Nhưng thay vì hạ thấp nhân vật chính,
những khiếm khuyết này chỉ xác nhận "sự thiếu nhất quán trong con người."
Sự phức tạp của họ khiến Austen khác biệt trên sân khấu và màn ảnh,
và khiến tác phẩm của cô dễ được khán giả thời nay đón nhận.
Hi vọng rằng,
các độc giả mới sẽ có thể tìm được một người bạn ở quý cô Austen
trong nhiều năm tới.